Μέσα από την ιστορία της Μαργαρίτας Βελισσαροπούλου, που εκτείνεται στις 440 σελίδες του τελευταίου της βιβλίου, ήθελε να κοινωνήσει τη γνωστή-άγνωστη ιστορία της δεύτερης γυναίκας του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, που μοιράστηκε τις δύο τελευταίες δεκαετίες της ζωής της μαζί του, διότι ήθελε να αποτυπώσει την εποχή του 19ου αιώνα μέσα από τα μάτια μιας γυναίκας που θα μιλούσε σε πρώτο πρόσωπο, κυρίως όμως, θέλησε να μιλήσει για το δικό της 1821 με τις μεγάλες και μικρές στιγμές του.
Η συγγραφή για την Αναστασία Ευσταθίου όλα αυτά τα χρόνια έγινε απαραίτητο κομμάτι στο παζλ της ζωής της. Έχει ξεχωρίσει αυτό το κομμάτι και το κρατά αλώβητο από εξωτερικούς παράγοντες, αφιερώνοντας καθημερινά πολύ χρόνο στη συγγραφή, διότι αποτελεί για εκείνη πρώτα από όλα προσωπική ανάγκη. Ανάγκη να επικοινωνήσει αυτά που αγγίζουν εκείνη με ένα κοινό που ταυτίζεται μαζί της.
Ως συγγραφέας είναι γνήσια και ευρηματική και μέχρι τώρα μας έχει δώσει λαμπρά δείγματα γραφής.
Πέρα όμως από συγγραφέας είναι και δασκάλα, γι’ αυτό ξέρει πώς να σκέπτεται, πώς να ενεργεί, πώς να αναζητά την ουσία σε κάθε βιβλίο.
Βουτώντας λοιπόν στις ιστορικές πηγές και προσπαθώντας να τιθασεύσει το υλικό της, συνειδητοποίησε τον πλούτο της ιστορίας μας, γι’ αυτό βγήκε καλύτερος άνθρωπος μετά τη συγγραφή του και άντλησε δύναμη για να ανταπεξέλθει στην Ελλάδα του 2022.
Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Πριν λίγο καιρό κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Κάκτος» το μυθιστόρημά σας με τίτλο «Οκτώ Ήχοι για τη Μαργαρίτα». Πρόκειται για μια ιστορία που φέρνει στο φως άγνωστα στοιχεία από τη ζωή της Μαργαρίτας Βελισσαροπούλου. Ποιος ήταν ο λόγος που αποφασίσατε να κάνετε γνωστή την ιστορία της, κυρία Ευσταθίου;
Ήθελα να κοινωνήσω τη γνωστή-άγνωστη ιστορία της δεύτερης γυναίκας του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, που μοιράστηκε τις δύο τελευταίες δεκαετίες της ζωής της μαζί του. Ίσως διότι προέρχεται από τον τόπο καταγωγής μου, την Αιγιάλεια, ίσως διότι ήθελα να αποτυπώσω την εποχή του 19ου αιώνα μέσα από τα μάτια μιας γυναίκας που θα μιλούσε σε α΄ πρόσωπο. Φυσικά, μέσα από αυτή τη σχέση θέλησα να μιλήσω για το δικό μου 1821 με τις μεγάλες και μικρές στιγμές του.
Το βιβλίο σας είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα, που διαπραγματεύεται το πραγματικό γεγονός της σχέσης του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη με τη μοναχή Μαργαρίτα στα τελευταία χρόνια της ζωής του, μιας γυναίκας που στάθηκε στήριγμά του, κόντρα στα στερεότυπα και τις δυσκολίες της εποχής. Πού σταματά η ιστορία και πού η μυθοπλασία;
Σε ένα ιστορικό μυθιστόρημα βαδίζεις στις ατραπούς της ιστορίας θέλοντας και μη. Αναπλαισιώνεις το ιστορικό και κοινωνικό συγκείμενο που κινούνται οι ήρωές σου –που είναι πέρα για πέρα πραγματικοί– και δεν μπορείς να παρεκκλίνεις από το «τι» και το «πότε» συνέβη. Η ιστορία σταματά εκεί που η μυθοπλασία παίρνει τη σκυτάλη για να φωτίσει τις ιδιαίτερες στιγμές των ηρώων σου, να αναδείξει τις επιλογές που κάνουν για να ανατρέψουν την πορεία της ζωής τους. Εκεί, στα λημέρια της μυθοπλασίας, είσαι πραγματικά ελεύθερη να πλάσεις τους ήρωές σου, να τους βάζεις να πουν λόγια που …θα μείνουν στην ιστορία.
Ο «Γέρος του Μοριά» είναι μια θρυλική μορφή που εμπνέει ακόμη και σήμερα με την επαναστατικότητά του. Αλλά και η Μαργαρίτα είναι μια ισχυρή προσωπικότητα, που γνωρίζει πώς να στέκεται στη σκιά ενός μεγάλου άντρα. Σε σας πώς λειτούργησαν αυτές οι δύο μορφές;
Πάλεψαν μέσα μου για το ποια θα υπερισχύσει. Δυο δυνατές προσωπικότητες, μια γυναικεία και μια ανδρική, με μεγάλο ειδικό βάρος για την εποχή τους. Η μία, η μορφή του Κολοκοτρώνη βέβαια, πιο γνωστή κι αναγνωρίσιμη από τις σελίδες ήδη της ιστορίας. Η άλλη, η Μαργαρίτα, πλασμένος ο χαρακτήρας από την πένα μου, προσπαθεί να ισορροπήσει και να σταθεί επάξια δίπλα του. Θα έλεγα ότι ισορρόπησαν μέσα μου και η κάθε μία «μίλησε» για την εποχή της Επανάστασης, των μεγάλων Αγώνων αλλά και της καθημερινότητας και του σκληρού βίου.
Η κεντρική ηρωίδα τού βιβλίου σας, η Μαργαρίτα, τι συμβολίζει για εσάς;
Η πρωταγωνίστριά μου συμβολίζει την ίδια την Επανάσταση, κυρία Δούλη. Κι αυτή, όπως βλέπουμε, είναι γένους θηλυκού. Μαργαρίτα σημαίνει Άνοιξη μετά τη βαρυχειμωνιά της σκλαβιάς και την τετρακοσίων χρόνων υποδούλωση. Σημαίνει γυναίκα αφοσιωμένη στον άνδρα, αλλά που έχει δικαίωμα να ζήσει κι αυτή έξω από τα δεδομένα. Μην ξεχνάμε ότι τον Μάιο του 1825 στην Ύδρα η Μαργαρίτα πετά τα ράσα, εγκαταλείπει τους όρκους της στον Κύριο και στέκεται για το υπόλοιπο της ζωής της στο πλάι του Θ.Κ. και τα καταφέρνει μια χαρά σε ρόλο συζύγου, μητέρας, γιαγιάς.
Στο μυθιστόρημά σας η μοίρα οδηγεί τους ήρωές σας σε ανεξερεύνητα μονοπάτια. Πιστεύετε ότι η μοίρα είναι αυτή που καθορίζει τις ζωές μας ή οι ίδιοι επιλέγουμε τη ζωή μας, κυρία Ευσταθίου;
«Την ειμαρμένην ουδ’ αν εις εκφύγοι», μπορεί να λέει ο Πλάτωνας, αλλά πόσο δεσμευτικό και προκαθορισμένο είναι όλο αυτό; Η Μαργαρίτα θα έλεγε ότι η μοίρα νομίζει ότι προκαθορίζει τη ζωή μας. Η ίδια καταφέρνει και ξεφεύγει από το πεπρωμένο της. Σπάει τα δεσμά και περιγελά με τις επιλογές της τη φράση «το πεπρωμένον φυγείν αδύνατον». Έφτασε στα τριάντα της για να κάνει την επιλογή που της άλλαξε τη ζωή, και που δεν ήταν διόλου εύκολο για τη γυναίκα του 19ου αιώνα να ανατρέπει τα δεδομένα.
Οι πληροφορίες που παίρνει ο αναγνώστης διαβάζοντας το βιβλίο σας είναι πολλές. Σε ποιες πηγές ανατρέξατε για να μεταφέρετε το πνεύμα της εποχής και με πόσους ανθρώπους μιλήσατε για να τεκμηριώσετε αλήθειες και γεγονότα; Ήταν μια χρονοβόρα έρευνα;
Για να γράψεις ένα τέτοιο βιβλίο 440 σελίδων δεν παίζεις με την ιστορική έρευνα. Χρειάζεται συνέπεια, αφοσίωση και ατελείωτο χρόνο που θα διαθέσεις ερμηνεύοντας τα αρχεία, τις σελίδες της ιστορίας, τις αυθεντικές πηγές. Η έρευνά μου στράφηκε στα απομνημονεύματα των Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, Νικόλαου Κασομούλη, Φωτάκου, Στρατηγού Μακρυγιάννη και Χριστόφορου Νέζερ, αλλά και στα Αρχεία της Ελληνικής Παλιγγενεσίας της Βιβλιοθήκης της Βουλής, στο βιβλίο «Ιστορικά και Λαογραφικά της Ανατολικής περιοχής Αιγιάλειας και Καλαβρύτων» (1982) του Αθ. Φωτόπουλου. Υπήρξαν άνθρωποι που μου έδωσαν πληροφορίες που δεν περίμενα να ακούσω. Στα αυτιά μου έφταναν τα λόγια των γεροντότερων στην περιοχή για τον θρύλο κατά τον οποίο ο Θ.Κ. περνά με το άλογο από τα Χαλκιάνικα, γενέτειρα της Μαργαρίτας, και παίρνει μαζί του τη νεαρά καλογραία.
Στο προλογικό σας σημείωμα αναφέρετε πως η «μαγιά» για την ιστορία σας προκύπτει από τις αφηγήσεις στον ιδιαίτερο τόπο καταγωγής σας. Ωστόσο, εσείς επιλέξατε την Οκτώηχο για την αφήγησή σας. Θέλετε να μοιραστείτε μαζί μας το γιατί;
Οι θρύλοι και οι ιστορίες είναι η πρώτη ύλη να στήσεις το σκηνικό σου. Αυτές έβαλα στο ζυμάρι μου εν είδει «μαγιάς», για να φουσκώσει και να γίνει η δική μου ιστορία. Η Οκτώηχος ως το σημαντικότερο βιβλίο της Εκκλησίας μας, με διευκόλυνε συγγραφικά ως το καταλληλότερο μέσο. Κάθε κεφάλαιο της συμβολικής Οκτώηχου φέρει έναν ήχο Βυζαντινής Μουσικής ως υπότιτλο. Οι Βυζαντινοί ήχοι εκφράζουν με το ήθος τους τα ειδικά συναισθήματα, όπως ο Α´ Ήχος τη χαρά και μεγαλοπρέπεια και ο Β´ Ήχος τη συναίσθηση της αμαρτωλότητας. Η Μαργαρίτα εγκαταλείπει τη μοναστική ζωή και εισέρχεται στα εγκόσμια ως συμβία του Θεόδωρου που ήταν τότε 55 χρόνων και αυτή μόλις 32 χρόνων. Με άλλα λόγια, η Οκτώηχος είναι το μέσο για να μεταφερθεί η ιστορία στον αναγνώστη.
Τι σας προσέφερε όλη αυτή η αναζήτηση;
Μου προσέφερε χαρά και μια πληρότητα που δεν μπορώ να περιγράψω με λόγια, παρά μόνο να τη δώσω σαν εικόνα: περπάτησα αντάμα με την πρωταγωνίστριά μου στις σκοτεινές ατραπούς της ιστορίας, αφουγκράστηκα όσα ήθελε να μου πει, άκουσα το τραγούδι της, σκούπισα τα δάκρυά της, έπαιξα τη μουσική της. Την πίστεψα τόσο πολύ και τη συμπόνεσα. Αυτή ήταν που οδήγησε την πένα μου. Τώρα που έγινε γνωστή η ιστορία της και φιγουράρει στο ιστορικό κάδρο, νιώθω περηφάνια που έβγαλα από την αφάνεια μια τέτοια γυναίκα.
Παράλληλα με τη συγγραφή εργάζεστε ως δασκάλα, ασχολείστε με την επιμόρφωση εκπαιδευτικών και αρθρογραφείτε στον τοπικό Τύπο. Πόσο εφικτός μπορεί να είναι για έναν συγγραφέα αυτός ο συνδυασμός, γνωρίζοντας ότι η συγγραφή «επιβάλλει» καθαρό μυαλό κι ένα είδος ηρεμίας από οποιουσδήποτε εξωτερικούς παράγοντες;
Η συγγραφή όλα αυτά τα χρόνια έγινε απαραίτητο κομμάτι στο παζλ της ζωής μου. Έχω ξεχωρίσει αυτό το κομμάτι και το κρατώ αλώβητο από εξωτερικούς παράγοντες. Αφιερώνω καθημερινά πολύ χρόνο στη συγγραφή και …μου το αναγνωρίζει. Η Μαργαρίτα είναι «κόρη» της καραντίνας. Στον άπλετο χρόνο του εγκλεισμού στο σπίτι μπόρεσα να διαβάσω πολύ, να ερευνήσω, να της αφοσιωθώ ολοκληρωτικά. Πολλές φορές το «καθαρό» μυαλό είναι δύστοκο και δεν γεννά ιστορίες. Αντιθέτως, ισορροπώντας ανάμεσα στην καθημερινότητα, τις επαγγελματικές υποχρεώσεις και τη συγγραφή, βρίσκεις το δρόμο της δημιουργίας.
Αν σας ζητήσω να θυμηθείτε την πρώτη σας μολυβιά, τις πρώτες λέξεις από το πρώτο σας μυθιστόρημα μέχρι σήμερα, όλη αυτή η πορεία τι αφήνει στη καρδιά σας, κυρία Ευσταθίου;
Από το «Θα σας μιλήσω για τον εαυτό μου…» της κάλτσας Ευρυδίκης το 1999 μέχρι το «Γεννήθηκα με ένα αχ στην ηλιόχαρη κάμαρα του σπιτιού…» της Μαργαρίτας το 2022 υπάρχει μια διαδρομή 23 χρόνων. Αφήνει κρυφές συνομιλίες με χιλιάδες αναγνώστες, μικρούς και μεγάλους, χαρές και λύπες, κλάματα και γέλια τρανταχτά, και κυρίως αγκαλιές. Μα πάνω απ’ όλα αφήνει τη μοιρασμένη συγκίνηση, καθώς οι ήρωές μου, οι πρωταγωνίστριές μου θέλουν να πάρουν απ’ το χέρι τον αναγνώστη σε ένα ταξίδι μοναδικό στο χρόνο και στον τόπο. Συγκλονιστικά συναισθήματα άλλοτε ορατά κι άλλοτε αόρατα που μοιράζομαι με αθέατες κλωστές με τους αναγνώστες μου.
Ευελπιστείτε ότι η ανάγνωση του βιβλίου σας θα συνεισφέρει στην εθνική αυτογνωσία;
Η αλήθεια είναι ότι γράφοντας ταξίδεψα μαζί με τους ήρωές μου στην Ελλάδα του 19ου αιώνα, στην πόλη του Ναυπλίου, στην Ύδρα, στον Πειραιά, στην Αθήνα, τη νεοσύστατη πρωτεύουσα με τις ομορφιές και τις ασχήμιες της, όπως την «προίκισε» ο ωφελιμιστικός ατομικισμός των Ελλήνων. Βλέπετε, ο χαρακτήρας τους δεν έχει αλλάξει πολύ από τότε. Διατηρούμε αλώβητα τα κακά τη φυλής ως κόρη οφθαλμού. Καλώ τον αναγνώστη να γίνει συνταξιδευτής μου σε αυτό το ταξίδι της εθνικής αυτογνωσίας. Το θέμα δεν είναι μόνο να απολαύσει το ταξίδι, αλλά κυρίως να αναστοχαστεί για το παρόν και το μέλλον αυτής της χώρας.
Το συγκεκριμένο βιβλίο όμως αποτελεί και ένα προσωπικό ταξίδι αυτογνωσίας. Επιθυμείτε να μας το αναλύσετε;
Βουτώντας στις ιστορικές πηγές και προσπαθώντας να τιθασεύσω το υλικό μου συνειδητοποίησα τον πλούτο της ιστορίας μας. Το παρελθόν μας μάς ορίζει. Οδηγεί τα βήματά μας στα μεγάλα μονοπάτια, σε κορυφές απάτητες, αλλά και σε επικίνδυνους γκρεμούς. Βγήκα καλύτερος άνθρωπος μετά τη συγγραφή. Σκέφτομαι πόσο ψυχικά ανθεκτικοί ήσαν οι ήρωές μου τότε και αντλώ δύναμη να ανταπεξέλθω στην Ελλάδα του 2022.
ΤΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
Η Αναστασία Ευσταθίου γεννήθηκε στην Παραλία Πλατάνου Αχαΐας το 1966. Εργάζεται ως δασκάλα στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση.
Διακρίνεται για την αγάπη που έχει στο βιβλίο και ασχολείται με την επιμόρφωση εκπαιδευτικών.
Μέσω βιωματικών σεμιναρίων προσεγγίζει τη Δημιουργική Γραφή και την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας των μαθητών. Από το 1999 που εξέδωσε το 1ο της βιβλίο, ξύνει ανελέητα τα μολύβια της για να συναντήσει τους μεγάλους αλλά και τους μικρούς αναγνώστες της.
Έχει γράψει παραμύθια, διηγήματα, νουβέλες, παιδικά μυθιστορήματα και θεατρικά κείμενα. Συνεργάζεται ως αρθρογράφος στον τοπικό Τύπο και στην εφημερίδα ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ.
Έχει τιμηθεί με επαίνους και διακρίσεις, ενώ έργα της έχουν βραβευτεί σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς.
Η συγγραφέας, με το Οκτώ Ήχοι για τη Μαργαρίτα, ένα ιστορικό μυθιστόρημα με πραγματικά πρόσωπα που έλαβαν μέρος στην Ελληνική Επανάσταση, συναντά το ενήλικο αναγνωστικό κοινό, ευελπιστώντας ότι η ανάγνωσή του θα συνεισφέρει στην εθνική αυτογνωσία.
*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Τα Μετέωρα” στις 10 Ιουνίου 2022.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
