Ο Σπύρος Αραβανής είναι ένας ταλαντούχος συγγραφέας, που με την εξωστρέφεια αλλά και τη γοητεία του λόγου του μας καλεί να πιστέψουμε ότι όλα μπορούν να συμβούν.
Η γνώση, η έμπνευση και η αποφασιστικότητά του γίνονται φωνή που οδηγεί τα βήματά του, άλλοτε μεγάλα, άλλοτε μικρά, πάντα όμως σταθερά και αποφασιστικά.
Είναι από τους ανθρώπους των Γραμμάτων, στους οποίους αξίζει να σταθείς, διότι βλέπεις μέσα τους τον άνθρωπο. Η ψυχή του φαίνεται στη γραφή του κι εκεί αποτυπώνεται.
Ανήκει στην κατηγορία των νέων συγγραφέων, που νοιάζονται πραγματικά γι’ αυτό που κάνουν. Βάζει αγάπη σε ό,τι κάνει, αποδεικνύοντας μ’ αυτόν τον τρόπο ότι και ένας μικρός στενός χώρος μπορεί να στεγάσει το όνειρό σου.
Το βιβλίο σας δεν μπορεί να τοποθετηθεί εύκολα σε συγκεκριμένο κειμενικό είδος, μιας και έχει λογοτεχνικά στοιχεία, ποιητικά αλλά και δοκιμιακά. Εσείς πώς θα το χαρακτηρίζατε, κύριε Αραβανή;
Πρώτος και κύριος στόχος είναι να χαρακτηρίζεται μυθιστόρημα. Μια ιστορία δηλαδή με συγκεκριμένο σκελετό και στόχευση. Το γεγονός ότι αυτό επιτυγχάνεται μέσω της υβριδικής λογοτεχνικής τεχνικής, η οποία εμπεριέχει αυτά τα στοιχεία που αναφέρετε, μαζί με το είδος που λέγεται μυθιστορηματική αυτοβιογραφία, αλλά και τη φιλοσοφία, το παραμύθι κ.ά., οφείλεται αφενός στην πολύχρονη ενασχόλησή μου με διαφορετικά είδη λόγου μέσα από διαφορετικές ιδιότητες (επιστημονική, δημοσιογραφική, λογοτεχνική), αφετέρου στις συνειδητές και ασυνείδητες επιρροές μου. Ενδεικτικά: αφού είχα τελειώσει με τη συγγραφή του βιβλίου, διάβασα τυχαία ξανά –μετά από πολλά χρόνια– Κούντερα και τότε κατάλαβα γιατί…
Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Πιστεύετε ότι η κοινωνική τάξη και το μορφωτικό επίπεδο είναι καθοριστικά ως προς τον τρόπο που εκφράζει ή και βιώνει κάποιος τα συναισθήματά του;
Είναι καθοριστικά ως ένα βαθμό. Ευτυχώς και δυστυχώς. Για την πρώτη περίπτωση θυμίζω, για παράδειγμα, τον Μαρκ Τουέν, από τους σπουδαιότερους αμερικάνους συγγραφείς, μεγαλωμένος σε παραποτάμιο λιμάνι, χωρίς ουσιαστική μόρφωση (δώδεκα χρόνων εγκατέλειψε το σχολείο), ο οποίος έγραψε τα βιβλία του ως αυτοδίδακτος και χειρώνακτας της ζωής, περνώντας πανανθρώπινα μηνύματα για δικαιοσύνη, ισονομία ειρήνη. Από την άλλη, πώς εξηγείται το ότι ο Σελίν, επίσης από τους μεγαλύτερους συγγραφείς του 20ού αιώνα, σπουδαγμένος ιατρός, πέντε χρόνια μετά το οικουμενικό «Ταξίδι στην άκρη της νύχτας» έγραψε αντισημιτικά λιβελογραφήματα;
Το βιβλίο σας θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως ένα μεγάλο ψυχολογικό και νοητικό ταξίδι, το οποίο βρίθει πολλών συμβολισμών. Πώς νιώσατε όταν το ολοκληρώσατε και το παραδώσατε για έκδοση;
Θα σας απαντήσω μέσω… Μπρεχτ: «”Τι κάνετε όταν αγαπάτε έναν άνθρωπο;” Ρώτησαν τον κύριο Κ. “Του φτιάχνω ένα σκίτσο”, είπε ο κύριος Κ., “και φρoντίζω να του μοιάζει”. “Ποιο; Το σκίτσο;” “Όχι, ο άνθρωπος”, είπε ο κύριος Κ.». Έτσι ένιωσα και εγώ. Πως έφτιαξα ένα βιβλίο, στο οποίο εφεξής πρέπει να φροντίζω να του «μοιάζω». Είμαι «υπόλογος» σε αυτό και κυρίως στον ήρωά του. Διότι του έχω δώσει την υπόσχεσή μου, στο τέλος του βιβλίου, να αποκτήσω κάποτε κι εγώ έστω συνείδηση της ελευθερίας μου και να τον ανταμώσω στον φάρο, όπου πλέον βρίσκεται.
Στην τελευταία σελίδα του βιβλίου σας αναγράφεται η λέξη ΤΕΛΟΣ. Πότε θεωρείτε ότι τελειώνει πραγματικά η αναζήτηση, κύριε Αραβανή;
Σε έναν αφορισμό του ο θεατρικός συγγραφέας Μπέρναρτ Σο λέει: «Υπάρχουν δύο τραγωδίες στη ζωή. Η μία είναι να μη πραγματοποιήσεις τα όνειρά σου. Η άλλη, να τα πραγματοποιήσεις». Την είχα αναφέρει κάποτε σε μια συνέντευξή μας με τον Μίκη Θεοδωράκη και μου είχε απαντήσει: «Προσυπογράφω και με τα δυο μου χέρια αυτή τη σοφή ρήση». Αναφέρω ως παράδειγμα τον Θεοδωράκη, διότι μέχρι το βιολογικό του τέλος δεν σταμάτησε να αναζητά, να αγωνιά, να δημιουργεί, ενώ φαινομενικά θα μπορούσε να είχε βάλει πολλά χρόνια μια μεγάλη ταμπέλα «ΤΕΛΟΣ», έχοντας ζήσει τα πάντα κατ’ εμάς. Αλλά όχι και για εκείνον…
Πώς βλέπετε τη διείσδυση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην καθημερινότητά μας; Τι θέση έχουν στη δική σας ζωή;
Αυτό που με ενοχλεί περισσότερο, αλλά ταυτόχρονα και με πεισμώνει να συνεχίσω να εναντιώνομαι, είναι η κυριαρχία της εικόνας: «Φωτογραφίζομαι…. άρα υπάρχω». Γεγονός που επεκτείνεται πέραν της προσωπικής ζωής και στο χώρο της τέχνης. Για παράδειγμα, τα τραγούδια δεν τα ακούμε, αλλά τα «βλέπουμε». Δεν είναι όμως ούτε τα βιντεοκλίπ τους ούτε οι υποσημειώσεις τους. Το μήνυμά τους έρχεται προπάντων εκ των έσω, από τη μουσική, τους στίχους, την ερμηνεία. Από αυτή τη «φανταστική σκάλα, για να κόψεις ένα ρόδο αληθινό», όπως έλεγε ο λατρεμένος Λειβαδίτης για την ποίηση. Εκεί κρίνονται με τον εαυτό τους και τον χρόνο. Χωρίς τα λυσάρια. Το ίδιο δηλαδή και με τα βιβλία. Δεν είναι οι φωτογραφίες τους πάνω σε παραθαλάσσια σώματα, δεν είναι οι καλλιτεχνικές τους πόζες σε προθήκες βιβλιοπωλείων, σε διαφημιστικά χέρια συγγραφέων τους, σε σκηνοθετημένα πλάνα αναγνώσεων. Δεν εξαντλείται εκεί η χαρά τους – η ουσία τους. Ο πολιτισμός ή δικτατορία της εικόνας, αυτός ο οφθαλμοκεντρισμός και η μονοδιάστατη τελικά περιβόητη «πολυτροπικότητα» έχει καταβροχθίσει όλες τις άλλες αισθητηριακές λειτουργίες. Αδρανοποιεί προς το ορατό κάθε είδους αντανακλαστικές ενέργειες που βασίζονται στο αδιόρατο. Η εικόνα, δυστυχώς, σήμερα κινητοποιεί τις μάζες. Η τέχνη έρχεται δεύτερη και καταϊδρωμένη. Έρχεται όμως, διότι δεν γίνεται αλλιώς.
Έχετε πει σε συνέντευξή σας: «Δεν είναι ζωή μόνο ό,τι έζησες, αλλά και ό,τι κατανόησες». Πιστεύετε ότι μπορεί να επιβιώσει κάποιος, αν στερηθεί τη δυνατότητα να διηγείται ιστορίες;
«Όλα είναι μια θεατρική παράσταση», κυρία Δούλη, όπως μονολογεί προς το τέλος του βιβλίου ο ήρωας. Μια ιστορία που τη διηγείσαι, ακόμα κι αν είσαι ερημίτης σε ένα νησί. Υπάρχουν τόσα πρόθυμα ώτα εκεί έξω –και δεν εννοώ αποκλειστικά τα ανθρώπινα– να μοιραστείς τις ιστορίες σου, αρκεί να είσαι πρόθυμος να ακούσεις και τις δικές τους «φωνές». Δεν είναι τυχαίο ότι ο μέγας Ουάιλντ στο υπέροχο ψυχογράφημα που κάνει στον Χριστό, στο «De profundis, γράφει: «Είχε τη δύναμη, όχι μονάχα να λέει ωραία πράγματα […], αλλά να κάνει και τους άλλους να λένε ωραία πράγματα». Ή αυτό –που κάπου διάβασα και μού διαφεύγει–: «Ακόμα κι αν μείνω εντελώς μόνος, θα έχω τον Θεό». Τι σημαίνει πέραν της θρησκευτικής του ερμηνείας; Ότι πάντα θα χρειάζεσαι κάποιον, για να διηγείσαι τα βάσανα και τις χαρές σου…
*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ στις 23 Μαΐου 2025.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
