Ο Γιάννης Καλπούζος είναι ένας συγγραφέας που αντικρίζει κατάματα τη ζωή και τις αντανακλάσεις της. Αποτελεί πρότυπο πνευματικού ανθρώπου δοσμένου στη συγγραφή του, καθώς πρόκειται για έναν άνθρωπο που αποπνέει τέχνη και αγάπη γι’ αυτό που κάνει.
Είναι ένας συγγραφέας με αντοχές και σθένος, και φαίνεται απόλυτα συνειδητοποιημένος ως προς τις επιλογές του και όλα όσα ζητά από τη συγγραφή και τη λογοτεχνία, ενώ μας δείχνει τη βαθιά ματιά του στα γεγονότα, την καθαρότητα και την αυθεντικότητα, που διαθέτουν μόνον όσοι αγαπούν πραγματικά αυτό που κάνουν. Κι αυτό, διότι είναι από εκείνους που ακούν την καρδιά τους και εμπιστεύονται τον εαυτό τους.
Στα βιβλία του με μετρημένη γραφή μεταδίδει στον αναγνώστη εκρήξεις συναισθημάτων, δίχως να καταφεύγει στον εύκολο εντυπωσιασμό. Πιστεύει ότι τα ιστορικά γεγονότα τροφοδοτούν τη μυθοπλασία, όμως παράλληλα την εγκλωβίζουν στα δικά τους περιθώρια.
Υπηρετεί με τον καλύτερο τρόπο τη λογοτεχνία, η οποία θεωρεί πως στοχεύει στην αγωγή της ψυχής, όπου εμπεριέχεται και η ελάφρυνση από το φορτίο της καθημερινότητας.
Είναι από τους πιο άγρυπνους και ακούραστους «εργάτες» της και μας εξηγεί με την πένα του και το μυαλό του ότι η λογοτεχνία πασχίζει να υψώσει τον άνθρωπο, να τον στρέψει προς τα ανώτερα στρώματα της ψυχής και του λογισμού, εκεί όπου συναπαντιέται κανείς με τις μεγάλες συγκινήσεις, τις σταθερές ομορφιές της ζωής και το πλάτεμά της.
Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
«Καλντερίμι» είναι ο τίτλος του τελευταίου σας βιβλίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ψυχογιός». Ένας τίτλος αποτελούμενος από μόνο μία λέξη τόσο μα τόσο δυνατή και ταξιδιάρικη! Ο αναγνώστης δεν μπορεί παρά να τον κοιτά γραμμένο στο υπέροχο εξώφυλλο του βιβλίου σας ή να τον διαβάζει και να πλημμυρίζει από συναισθήματα. Θέλετε να μας μιλήσετε για την επιλογή του τίτλου και ποιο είναι το κυρίαρχο δικό σας συναίσθημα, κύριε Καλπούζο;
Το καλντερίμι ως λέξη προέρχεται από την ελληνική: καλλιδρόμιον. Την πήραν οι Οθωμανοί, την πρόφεραν καλντιρίμ και την επαναφέραμε ως αντιδάνειο. Θέλω να πω ότι η λέξη και γενικότερα η γλώσσα εμπεριέχει την Ιστορία μας, τον πολιτισμό μας και τόσα άλλα πολλές φορές κρυμμένα σε γλωσσικούς λαβυρίνθους. Ο ένας συμβολισμός του τίτλου είναι αυτός. Ο δεύτερος και πιο άμεσος έχει να κάνει με τους μυθοπλαστικούς ήρωες. Οι ζωές τους είναι ταραχώδεις, περιπετειώδεις, παραβατικές, με συνεχείς ανατροπές, σαν να επιβαίνουν σε άμαξα, η οποία κυλά σε καλντερίμι, και όλο τραντάζονται. Όσον αφορά στα δικά μου συναισθήματα, ένιωθα και νιώθω να συμπάσχω με τους ήρωές μου στις καλές και στις κακές τους στιγμές.
Κι αυτή τη φορά δεν ξεφύγατε από την Ιστορία ή η Ιστορία δεν ξέφυγε από εσάς. Αναμφίβολα, η ανασύσταση μια εποχής είναι εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση και εκεί φαίνεται η μαεστρία του κάθε συγγραφέα που θέλει να αναπλάσει το ιστορικό παρελθόν. Σε σας φαίνεται πως η ιστορική μυθιστορία ρέει αβίαστα. Μιλήστε μας λίγο για τους πιθανούς κινδύνους που ενέχει ένα ιστορικό μυθιστόρημα.
Να εγκλωβιστείς στα γρανάζια της έρευνας, η οποία δεν τελειώνει ποτέ. Να παρασυρθείς από προκαταλήψεις και ανεδαφικά στερεότυπα. Να παραθέτεις πραγματολογικά στοιχεία ως λαογραφία, και να μην τα εντάσεις λειτουργικά στη μυθοπλασία σου. Να μη φωτίσεις όσο πρέπει ένα γεγονός ή αντιθέτως να πλατειάσεις, καταχωρίζοντας πλήθος πληροφοριών. Να μην αναπλάσεις σωστά την ατμόσφαιρα της εκάστοτε εποχής. Να κάνεις κατάχρηση της ντοπιολαλιάς, ενώ πρέπει να μεταφέρεις το άρωμά της μέσα από τη δική σου λογοτεχνική γλώσσα. Να πέσεις σε ιστορικά και παντός είδους ατοπήματα, επειδή αντλείς πληροφορίες από λανθασμένες πηγές ή διότι δεν διασταύρωσες τις πληροφορίες σου ή δεν μελέτησες όσο και όπως έπρεπε. Να δώσεις πολύ μεγαλύτερη έκταση από όσο πρέπει σε ένα συνταρακτικό ιστορικό γεγονός, κι έτσι να βαραίνει πάντα προς τα εκεί ολόκληρο το κείμενό σου. Να μην κτίζεις τους ήρωές σου με υλικά της εποχής, από νοοτροπίες και συμπεριφορές μέχρι τις γνώσεις και την πρόσληψη που είχαν τότε οι άνθρωποι για τον κόσμο. Επίσης, με βάση το θρήσκευμα του κάθε ατόμου, το οποίο οφείλεις να κατέχεις σε βάθος, και την εθνική συνείδησή του εφόσον υφίσταται. Τα ιστορικά γεγονότα τροφοδοτούν τη μυθοπλασία, όμως παράλληλα την εγκλωβίζουν στα δικά τους περιθώρια. Σε κάθε περίπτωση οι όποιες επινοήσεις του συγγραφέα δεν πρέπει να υπερβαίνουν την ιστορική πραγματικότητα. Θα χρειαζόταν πολύμηνο σεμινάριο δημιουργικής γραφής, για να αναπτύξω όλους τους κινδύνους και τις παραμέτρους τους.
Στο «Καλντερίμι» συναντούμε ένα πολιτισμικό μωσαϊκό που περιλαμβάνει Εβραίους, Τούρκους, Βούλγαρους, Έλληνες, καθώς και άλλες φυλές. Πολλές πληροφορίες, δύσκολο το εγχείρημα. Πιστεύετε ότι οι σημερινοί κάτοικοι της Θεσσαλονίκης έχουν επαρκή γνώση της ιστορίας της και σε ποιο βαθμό;
Εξ όσων μπορώ να κρίνω συμβαίνει ό,τι και στη λοιπή Ελλάδα, μα και σε όλον τον κόσμο. Ελάχιστοι γνωρίζουν σε βάθος την Ιστορία του τόπου τους. Ίσως στη Θεσσαλονίκη κάπως περισσότεροι, καθώς υπάρχουν σημαντικές ομάδες μελετητών, οι οποίοι μεταδίδουν με πολλούς τρόπους τις γνώσεις τους. Μια τέτοια ομάδα είναι στο διαδίκτυο αυτή των παλαιών φωτογραφιών της Θεσσαλονίκης, όπως και η Παράλλαξη (Parallaxi) και άλλες. Ασφαλώς και το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, το οποίο αναθέτει συνεχώς και για ποικίλα αντικείμενα που αφορούν την πόλη μεταπτυχιακές εργασίες και διατριβές στους φοιτητές του.
Πιστεύετε ότι τα μυθιστορήματα, που χαρακτηρίζονται ιστορικά, βοηθούν τον αναγνώστη που δεν γνωρίζει, να μάθει την ιστορία μέσα από τις σελίδες τους;
Εάν στηρίζουν την ανάπλαση μιας εποχής σε εμβριθή έρευνα, βεβαίως και μπορούν να μεταφέρουν σημαντικές γνώσεις στους αναγνώστες. Δίνουν και το έναυσμα να ψάξει κανείς περισσότερα, μια που κάθε μυθιστόρημα υπακούει στους δικούς του κανόνες και δεν μπορεί να ασχοληθεί επί μακρόν με όλες τις πτυχές της Ιστορίας. Αναμφίβολα, μαθαίνει ο αναγνώστης Ιστορία με ελκυστικό τρόπο, καθώς δένεται με τους μυθοπλαστικούς ήρωες και την ίδια την εποχή. Ζει και νιώθει άνθρωπος εκείνης της εποχής.
Από πού αντλείτε την έμπνευση για κάθε έργο σας και για κάθε χαρακτήρα και πόσο δύσκολο είναι να συγκεντρώσετε τις απαραίτητες πληροφορίες, όταν αυτές απαιτούνται, για να συνδυάσετε ιστορικά γεγονότα, τόπους και μυθοπλασία στα βιβλία σας;
Η έμπνευση έρχεται μέσα από την ίδια τη ζωή, τη διαχρονικότητα πλήθους εκφάνσεών της και από το γεγονός ότι τα της ψυχής ελάχιστα έως καθόλου δεν έχουν αλλάξει στο διάβα των αιώνων. Για την ανεύρεση των στοιχείων ανατρέχω σε κάθε πηγή απ’ όπου μπορώ να αντλήσω και την παραμικρή πληροφορία. Από περιηγητές, ιστορικά, θρησκευτικά, λαογραφικά, ιατρικά και ακόμη πόσα άλλα βιβλία, μελέτες, ιστορικές αρθρογραφίες, φωτογραφίες, εφημερίδες, περιοδικά, μνήμες όσων έζησαν εκείνα τα χρόνια και έχουν καταγραφεί με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, επιστολές, τραγούδια…. Είναι πολύ μακρύς ο κατάλογος, κυρία Δούλη. Πρόκειται για κοπιώδη εργασία, αιματηρή θα έλεγα, όμως συγχρόνως και γοητευτική. Για κάθε βιβλίο μου χρειάζομαι περίπου δύο χρόνια με δέκα έως δεκαπέντε ώρες καθημερινής εργασίας.
Λένε ότι η λογοτεχνία είναι πλασμένη για να ελαφρύνει το αφόρητο βάρος της καθημερινότητας. Συμφωνείτε, κύριε Καλπούζο;
Στοχεύει στην αγωγή της ψυχής, όπου εμπεριέχεται και η ελάφρυνση από το φορτίο της καθημερινότητας. Η λογοτεχνία πασχίζει να υψώσει τον άνθρωπο, να τον στρέψει προς τα ανώτερα στρώματα της ψυχής και του λογισμού, εκεί όπου συναπαντιέται κανείς με τις μεγάλες συγκινήσεις, τις σταθερές ομορφιές τής ζωής και το πλάτεμά της.
Σήμερα (Παρασκευή) το απόγευμα θα είστε στην Καλαμπάκα και συγκεκριμένα στη Βιβλιοθήκη της πόλης μας, όπου θα έχετε την ευκαιρία να συνομιλήσετε με το αναγνωστικό κοινό της περιοχής μας. Θέλετε να μοιραστείτε μαζί μας τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας γι’ αυτή σας την επίσκεψη στην πόλη των Μετεώρων, και να μας πείτε αν ο τόπος μας έχει αυτό το κάτι, που θα μπορούσε να αποτελέσει πηγή έμπνευσης για κάποιο επόμενο βιβλίο σας;
Έρχομαι για πολλοστή φορά, είτε για παρουσίαση βιβλίου είτε ως επισκέπτης, και διακατέχομαι από ποικίλα συναισθήματα. Νιώθω πιο έντονα προσκυνητής στα μετέωρα του νου και της ψυχής. Θα παρουσιάσω το «καλντερίμι» και, εφόσον οι παρευρισκόμενοι το επιθυμήσουν, θα αποπειραθούμε έναν δημιουργικό διάλογο. Όπως έχει να μάθει κανένας και από τον φαινομενικά πιο ασήμαντο, έτσι και κάθε τόπος μπορεί να αποτελέσει πηγή έμπνευσης. Πόσο μάλλον η γη των Μετεώρων, η οποία κουβαλά πίσω της, μα και συνεχίζει να γράφει, τεράστια Ιστορία. Μακάρι να αξιωθώ να γράψω κάτι πέρα από τις μικρές αναφορές που έχω κάνει κατά καιρούς. Πάντως στην ποίησή μου, στο «έρωτας νυν και αεί», είχα εμπνευστεί ένα ποίημα: «Μουντό το μοναστήρι / μαύρα πουλιά οι καλόγεροι. / Κι απ’ τους επισκέπτες απέμεινε μονάχα ένας. / Πάει, έρχεται στο κεφαλόσκαλο του βαράθρου. / Μα τι θαρρείς / Μετέωρα είναι ο Έρωτας / πετάς, τινάζεις τα φτερά / ή σε θερίζει ο καημός».
ΤΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Ο Γιάννης Καλπούζος γεννήθηκε το 1960 στο χωριό Μελάτες της Άρτας και από το 1983 ζει μόνιμα στην Αθήνα.
Έχει γράψει δέκα μυθιστορήματα: «Ιμαρέτ», «Σάος», «Άγιοι και δαίμονες», «Ουρανόπετρα», «Ό,τι αγαπώ είναι δικό σου», «Ραγιάς», «Σέρρα», «Γινάτι», «Εράν» και «Καλντερίμι». Το «Ιμαρέτ» κυκλοφορεί και διασκευασμένο σε εφηβικό μυθιστόρημα (για παιδιά άνω των 10 ετών), με εικονογράφηση του σκηνογράφου Αντώνη Χαλκιά.
Επίσης, έχει γράψει τρεις ποιητικές συλλογές, οι οποίες εμπεριέχονται μαζί με πενήντα νέα ποιήματα στον τόμο: «ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΠΟΥΖΟΣ ΠΟΙΗΣΗ 2000-2017», τη συλλογή διηγημάτων: «Κάποιοι δεν ξεχνούν ποτέ» και στίχους για 80 τραγούδια, πολλά από τα οποία έγιναν μεγάλες επιτυχίες, όπως το: «Ό,τι αγαπώ είναι δικό σου», που ερμήνευσε η Γλυκερία, και το «Γιατί πολύ σ’ αγάπησα», με τον Ορφέα Περίδη.
Η παραλογή «Ο λύκος», που εμπεριέχεται στη συλλογή διηγημάτων, βραβεύτηκε στον Διεθνή Διαγωνισμό Ποίησης και Διηγήματος του πανεπιστημίου του Παλέρμο Ιταλίας.
Το μυθιστόρημα «Σέρρα» τιμήθηκε με το Πρώτο Βραβείο Μυθιστορήματος Μικρασιατικού Περιεχομένου για τα έτη 2016-2018 και έχει μεταφραστεί στα αλβανικά.
Τα μυθιστορήματα «Γινάτι» και «Εράν» τιμήθηκαν με το Βραβείο Βιβλιοπωλείων Public 2019 και 2021 αντίστοιχα.
Το μυθιστόρημα «Ιμαρέτ» τιμήθηκε το 2009 με το Βραβείο Αναγνωστών του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και έχει μεταφραστεί στα πολωνικά, στα τουρκικά, στα αραβικά, στα αγγλικά και στα αλβανικά.
Πλέον, όλα τα βιβλία του κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Ψυχογιός.
* Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ στις 30 Ιουνίου 2023.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
