Γράφει επειδή κάτι δεν του κάθεται καλά. Επειδή υπάρχει μία αμυδρή αίσθηση που δεν χωρά σε κουβέντες.
Γράφει, όταν μια φράση στριφογυρνά στο μυαλό του και θέλει να την αποτυπώσει, για να δει πού θα τον βγάλει. Γράφει για τον ίδιο, για τον κόσμο του, για να καταλάβει τον εαυτό του καλύτερα, αλλά ταυτόχρονα γράφει και για τον αναγνώστη. Διότι πιστεύει ότι, εάν δεν υπάρχει αυτή η αίσθηση της επικοινωνίας, το κείμενο μένει στείρο.
Για τον Δημήτρη Ψαθόπουλο οι καταστάσεις και οι άνθρωποι είναι ένα τοπίο που ζει μέσα μας. Εξάλλου, ένας συγγραφέας καλείται πρώτα απ’ όλα να διηγηθεί – ν’ αφηγηθεί μια ιστορία με την πένα του, με τον λόγο μου, ακόμη και με τη σιωπή του.
Για εκείνον η λογοτεχνία εξευγενίζει, όχι επειδή προσφέρει απαντήσεις, αλλά επειδή μας διδάσκει την πειθαρχία. Επειδή μας παροτρύνει να αφιερώσουμε χρόνο και προσοχή σε κάτι μικρό, όπως είναι το γράμμα, η λέξη, η πρόταση, και αυτή η πράξη ταπεινότητας είναι που μας εξυψώνει τελικά..
Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Πριν λίγο καιρό κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Κέδρος» το βιβλίο σας με τίτλο «Άγνωστες Λέξεις», το οποίο αποτελεί και το δεύτερό σας μυθιστόρημα, κύριε Ψαθόπουλε. Η γραφή σε κάθε βιβλίο αποτελεί διέξοδο επικοινωνίας ή και όχημα μνήμης;
Η γραφή ως «διέξοδος επικοινωνίας» ή «όχημα μνήμης» ακούγεται ωραία σε προλόγους εκδηλώσεων και οπισθόφυλλα. Στην πράξη τα πράγματα είναι πιο θολά. Γράφεις, πειεδή κάτι δεν σου κάθεται καλά. Επειδή υπάρχει μία αμυδρή αίσθηση που δεν χωρά σε κουβέντες. Κι η μνήμη; Η μνήμη είναι αναξιόπιστη, επιλεκτική, συχνά εκδικητική — καλό είναι να μην της έχεις πολλή εμπιστοσύνη. Αν η λογοτεχνία επικοινωνεί κάτι, το κάνει ερήμην σου. Εσύ απλώς προσπαθείς να βγάλεις άκρη με κάτι που ούτε ο ίδιος δεν καταλαβαίνεις ακριβώς.
Τα χαρακτηριστικά του νέου σας βιβλίου είναι η ενδιαφέρουσα πλοκή, η γρήγορη ροή και οι δυνατοί χαρακτήρες. Στην ιστορία σας από ένα σημείο και μετά οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές. Ακολουθείτε κάποιο μοντέλο στη γραφή σας;
Δεν είναι ακριβώς μοντέλο. Είναι όταν μια φράση στριφογυρνά στο μυαλό μου και θέλω να τη γράψω, για να δω πού θα με βγάλει. Δεν υπάρχει συνταγή, δεν υπάρχει πρότυπο. Εκεί όμως που επιμένω σχεδόν εμμονικά είναι ο ρυθμός. Το κείμενο πρέπει να χτυπά στο σωστό τέμπο — οι ροές του, οι εντάσεις του, ακόμη και οι παύσεις του να ακολουθούν το σφυγμό που χτυπά στο κεφάλι μου και του δίνει ζωή.
Πιστεύετε ότι ένας συγγραφέας γράφει για το κοινό του, για τον εαυτό ή και για τα δύο; Συνιστά ουσιαστικά μια λύτρωση για τον λογοτέχνη η συγγραφική διαδικασία, και πόσο εύκολη ή επίπονη είναι τελικά;
Αν δεν υπάρχει εσωτερική ανάγκη, δεν το ξεκινάς. Αν δεν σκέφτεσαι και τον άλλον, δεν το ολοκληρώνεις. Γράφω για μένα, για τον κόσμο μου, για να καταλάβω τον εαυτό μου καλύτερα, αλλά ταυτόχρονα και για τον αναγνώστη. Αν δεν υπάρχει αυτή η αίσθηση της επικοινωνίας, το κείμενο μένει στείρο. Όσο για τη λύτρωση, αυτή είναι μάλλον μια ψευδαίσθηση. Η συγγραφή δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια μάχη με τον ίδιο σου τον εαυτό.
Ο Ισραηλινός συγγραφέας Άμοζ Οζ γράφει στο βιβλίο του «Ιστορία αγάπης και σκότους»: «Μέσα από τα βιβλία μαθαίνεις την ποικιλομορφία και την πολυπλοκότητα της ζωής… Τα βιβλία σου ξεκλειδώνουν τα μυστικά του κόσμου… Σε ταξιδεύουν… Σου δείχνουν εναλλακτικές…». Πού θα μας ταξιδέψει το νέο σας βιβλίο «Άγνωστες λέξεις»;
Το «Άγνωστες λέξεις» δεν προσφέρει έναν έτοιμο προορισμό, αλλά μάλλον μια αφετηρία για σκέψη. Το βιβλίο προσπαθεί να οδηγήσει τον αναγνώστη σε έναν κόσμο γεμάτο ερωτήματα και ανατροπές. Δεν έχω σκοπό να εξηγήσω τον κόσμο, αλλά να δείξω τις πολυπλοκότητές του μέσα από τις πολλές του όψεις.
Θέλετε να μας πείτε γιατί κατά τη γνώμη σας οι άνθρωποι αγαπούν τόσο πολύ τις αφηγήσεις;
Οι άνθρωποι αγαπούν τις αφηγήσεις, διότι είναι ένας τρόπος να κατανοήσουν τον κόσμο γύρω τους, αλλά και τον εαυτό τους. Λειτουργούν σαν ένα είδος καθρέφτη, που μας επιτρέπει να δούμε την αλήθεια μας από απόσταση, χωρίς να μας τρομάζει άμεσα. Η αφήγηση είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε για όλα εκείνα που δεν μπορούν να λεχθούν αλλιώς.
Κατά την γνώμη σας σε τι μπορεί να μας βοηθήσει σήμερα η Λογοτεχνία;
Η λογοτεχνία εξευγενίζει, όχι επειδή προσφέρει απαντήσεις, αλλά επειδή μας διδάσκει την πειθαρχία. Μας παροτρύνει να αφιερώσουμε χρόνο και προσοχή σε κάτι μικρό, όπως είναι το γράμμα, η λέξη, η πρόταση. Αυτή η πράξη ταπεινότητας είναι που μας εξυψώνει. Σε έναν κόσμο που βοά, η λογοτεχνία μάς μαθαίνει να ακούμε. Και κυρίως, μας υπενθυμίζει πως είμαστε άνθρωποι — εύθραυστοι, αλλά και ικανοί για βάθος, αντοχή και φως.
Ποια είναι η εκτίμησή σας, υπάρχει μια δια βίου διάθεση εκπαίδευσης και στον χώρο της Λογοτεχνίας;
Αν με το «δια βίου εκπαίδευση» εννοούμε σεμινάρια, πιστοποιητικά και ραφιναρισμένες αναλύσεις τύπου «τι ήθελε να πει ο ποιητής», τότε η ιδέα είναι μάλλον θλιβερή. Η λογοτεχνία δεν είναι πρόγραμμα επιμόρφωσης. Είναι μια τέχνη που σε φέρνει αντιμέτωπο με την άγνοιά σου. Δεν σε κάνει σοφότερο, σε κάνει πιο επιφυλακτικό απέναντι στις βεβαιότητες. Κι αυτ για μένα είναι το πιο ουσιαστικό μάθημα.
Πώς θα μπορούσε να γίνει πιο αγαπητό το βιβλίο στους νέους; Το μάθημα της λογοτεχνίας, όπως γίνεται σήμερα στα ελληνικά σχολεία, λειτουργεί προς αυτή την κατεύθυνση;
Με το να τους δείξουμε ότι δεν χρειάζεται να είναι τέλειοι αναγνώστες. Αρκεί να είναι περίεργοι. Το σχολείο δυστυχώς συχνά τους λέει «διάβασε αυτό», αντί για το «διάλεξε τι σε καίει». Η λογοτεχνία δεν είναι άθλημα επίδοσης, είναι τρόπος να μείνεις μόνος, χωρίς να νιώθεις μόνος.
Ποιος δάσκαλος σας ενέπνευσε;
Μια δασκάλα που είχα στο δημοτικό. Μου είχε πει πως η επιμέλεια νικά την εξυπνάδα.
Υπάρχουν ακόμη ευκαιρίες για τους νέους; Θα τα καταφέρουμε;
Θα τα καταφέρουμε να γεράσουμε· αυτό είναι το μόνο βέβαιο. Το θέμα είναι αν θα μείνουμε ζωντανοί ως τότε. Οι νέοι σήμερα δεν ψάχνουν ευκαιρίες, ψάχνουν λόγους. Και προς το παρόν τούς δίνουμε λίγους. Αν μας ξεπεράσουν, θα τους το χρωστάμε. Αν δεν τα καταφέρουν, θα είναι επειδή έμοιασαν σ’ εμάς.
Ποια είναι η πιο δυνατή ατάκα που έχει γραφτεί ποτέ;
«…Να λες εγώ, εγώ μονάχος μου θα σώσω τον κόσμο. Αν χαθεί, εγώ θα φταίω» – Νίκος Καζαντζάκης.
*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ στις 5 Ιουνίου 2025.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
