Το χαρτί είναι ο καθρέφτης του κάθε συγγραφέα, η γραφή είναι δημιουργία και έκφραση. Έχει τους δικούς της κώδικες και τη δική της γλώσσα κι επιπλέον έχει τη δύναμη να φέρει στην επιφάνεια προβληματισμούς που ξεκινούν από ένα ατομικά εμπειρικό επίπεδο και καταλήγουν στην κρίση του κάθε αναγνώστη, αρκεί οι κεραίες του να συλλάβουν με ευκρίνεια τα μηνύματα.
Η Πασχαλία Τραυλού διαθέτει αυτοπεποίθηση και αντλεί την έμπνευσή της από τη μεγάλη δεξαμενή της ανθρώπινης εμπειρίας. Η πένα της είναι χαρισματική και πηγαία και τα βιβλία της χαρακτηρίζονται για την ανάγλυφη παραστατικότητά τους.
Η διαδραστική της σχέση με το αναγνωστικό της κοινό συνεχώς μεγαλώνει και αποτελεί για εκείνη αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής της. Είναι μία συγγραφέας με εκτεταμένη εργογραφία και πανθομολογούμενη δεινότητα στη δημιουργία σκηνών που κρατούν τον αναγνώστη σε διαρκή εγρήγορση μέχρι και την τελευταία σελίδα.
Για εκείνη ο σεβασμός, το ήθος, η παιδεία, είναι ο σκοπός και ο προορισμός του δικού της ταξιδιού, γι’ αυτό και πιστεύει ότι στα γραπτά οι κοινωνικές ανάγκες πρέπει να ανταμώνονται με τις προσωπικές, διότι η κοινωνία προσδιορίζει αποφασιστικά τις προσωπικές μας ανάγκες, αλλά και αυτές με τη σειρά τους σε μεγάλο βαθμό διαμορφώνουν τις κοινωνικές ανάγκες, κι αυτός είναι ο λόγος που πρέπει να πορεύονται σφιχταγκαλιασμένες.
Πιστεύει ότι, για να καταλάβουμε πράγματα και καταστάσεις, αρκεί να διευρύνουμε τους ορίζοντές μας, να παρατηρούμε, να διαβάζουμε, να αντιστεκόμαστε στις πεπατημένες.
Θα τη χαρακτήριζα ασυμβίβαστη, άνθρωπο που πάει κόντρα στην κοινοτοπία και στα στερεότυπα, άνθρωπο που δεν δέχεται να απογοητευθεί, μα ούτε και να μας απογοητεύσει.
Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
«Το υπόγειο στην οδό Ήρας 12» βρίσκεται εδώ και λίγες ημέρες στις προθήκες των βιβλιοπωλείων και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Διόπτρα». Ποια είναι τα συναισθήματά σας, κυρία Τραυλού;
Όπως κάθε φορά που εκδίδεται ένα βιβλίο μου, περνάω… επιλόχεια μελαγχολία. Η συναισθηματική μου αποφόρτιση μετά τη λογοτεχνική αποτύπωση της ιδέας μου συνδέεται άμεσα με την αγωνία μου για την αποδοχή ή όχι του «νέου παιδιού» μου. Στην προκειμένη μάλιστα περίπτωση, που ο ιδεολογικός άξονας του μυθιστορήματος είναι ένα θέμα ταμπού, η ανησυχία μου είναι πολλαπλάσια, καθώα, όταν η λογοτεχνία αποφασίζει να ρίξει φως στα σκοτάδια και επιτελεί έργο αφύπνισης πέρα από τον ψυχαγωγικό της χαρακτήρα, η αντίδραση του δέκτη έχει πολλαπλάσια σημασία.
Μετά από τη συγγραφή δεκαοκτώ μυθιστορημάτων και μετά από είκοσι χρόνια στον χώρο της λογοτεχνίας, θέλετε να μάς πείτε ποια είναι η μεγαλύτερη αγωνία ενός συγγραφέα, όταν βάζει την τελευταία λέξη σε κάθε συγγραφικό έργο;
Η αγωνία είναι ίδια και απαράλλαχτη σε κάθε συγγραφική/καλλιτεχνική απόπειρα. Κάθε συγγραφέας σε κάθε νέο έργο του δημιουργεί στην ουσία έναν κώδικα επικοινωνίας του ίδιου με τον δέκτη. Το ζητούμενο είναι αυτός ο νέος κώδικας να υιοθετηθεί από τον αναγνώστη, να μπορέσει να τον παρακολουθήσει και να «συνομιλήσει» στην ίδια γλώσσα με τον συγγραφέα. Αυτή την αντίδραση περιμένουμε πάντα, κυρία Δούλη. Αυτή την αποδοχή ή την απόρριψη. Η χαρά είναι πάντα διπλάσια, όταν ο συγγραφέας νιώθει πως είπε όσα ήθελε να πει με τον τρόπο που του υπαγόρευσε η ψυχή του, και οι κεραίες του αναγνώστη συνέλαβαν με ευκρίνεια τα μηνύματα.
Αυτή τη φορά τολμάτε και αγγίζετε ένα ευαίσθητο θέμα –εκείνο των αμβλώσεων- που πολλοί το θάβουν και άλλοι το σιγοψιθυρίζουν, μήπως και τους ακούσει ο Θεός και τους εκδικηθεί. Ένα θέμα ταμπού, μία πληγή σε κάποιο γυναικείο σώμα, ένα βάρος σε πολλές γυναικείες ψυχές. Ποιες ήταν οι παράμετροι και οι στόχοι που θέσατε ως συγγραφέας γι’ αυτό το μυθιστόρημα από το ξεκίνημα της συγγραφής του;
Καταρχάς, ο στόχος ήταν να ενεργοποιήσω τους μοχλούς της ενσυναίσθησης και της ταύτισης. Να γίνει αντιληπτό ότι η έκτρωση δεν είναι απλώς ένα θέμα αυτοδιάθεσης του γυναικείου σώματος, διότι δεν είναι μια ευχάριστη απόφαση. Είναι ένα θέμα πολυδιάστατο και πολύπλοκο, αφού συνδέεται με το αίσθημα του εγκλωβισμού της γυναικείας ελευθερίας μέσα στο ίδιο της το σώμα. Κι επιπλέον, είναι συνδεδεμένη με την έννοια του αμαρτήματος και του φόνου σύμφωνα με το δόγμα της θρησκείας μας. Συνεπώς, η διαχείριση μιας τέτοιας απόφασης από άποψη ηθική και ψυχοσωματική είναι εξεχόντως δύσκολη. Θα τολμούσα να πω βάναυση και εξουθενωτική για τη γυναίκα. Όμως, ήθελα να καταστήσω σαφές ότι η γυναίκα οφείλει να έχει το αυτονόητο δικαίωμα να ελέγχει το σώμα της και ταυτόχρονα να τονίσω ότι η άμβλωση είναι μια απόφαση εξοντωτική, την οποία λαμβάνει, όταν βρίσκεται σε αδιέξοδο. Ως εκ τούτου, δεν χρειάζεται κανέναν νόμο, κανέναν πατέρα, κανέναν Θεό και κανέναν σύντροφο να αποφασίζει αντί για εκείνη. Η ίδια σηκώνει όλο το βάρος και διαλύεται από την κοινωνία και τη θρησκεία, που αφενός δεν τη βοηθούν να φέρει αυτή τη ζωή στον κόσμο, αφετέρου της απαιτούν να αναλάβει μια ευθύνη, που σε μια συγκεκριμένη συγκυρία της ζωής της αδυνατεί να επωμιστεί.
Το εν λόγω μυθιστόρημα είναι καλαίσθητο, καλογραμμένο, με στρωτή γραφή και διαβάζεται σχεδόν απνευστί. Επίσης, η πλοκή του σε κρατά σε εγρήγορση και οι ήρωες μάς θυμίζουν ανθρώπους της διπλανής πόρτας, ανθρώπους που γνωρίσαμε κι εμείς. Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι της διπλανής πόρτας γίνονται πιο εύκολα αγαπητοί και αποδεκτοί από τους αναγνώστες;
Μεγάλο θέμα αγγίξατε, κυρία Δούλη. Προσωπική μου άποψη είναι πως όταν ένα έργο είναι καλογραμμένο έχει τη δύναμη να σε συνεπάρει και να σε πείσει πως οι ήρωές του είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας, ακόμη κι αν πρόκειται για εξωγήινους. Όταν, για παράδειγμα,διάβασα «Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι» ή το «Η Κλάρα και ο ήλιος» του Ισιγκούρο, εντάχθηκα τόσα αβίαστα στην ατμόσφαιρά τους, ώστε στιγμή δεν μου έλειψαν οι άνθρωποι της διπλανής πόρτας, έστω κι αν στην πρώτη περίπτωση ο ήρωας ήταν ένας άνθρωπος που αδυνατεί να γεράσει (δεν τον λες και συνηθισμένη περίπτωση) και στη δεύτερη ένα ανθρωποειδές που έχει αναπτύξει όχι απλώς τεχνητή νοημοσύνη, αλλά τεχνητή συναισθηματική νοημοσύνη. Ωστόσο, στην Ελλάδα, για να το εξειδικεύσουμε, το κοινό έχει αποδείξει πως περιμένει από τους Έλληνες συγγραφείς ρεαλιστική θεματολογία και αναγνωρίσιμους εύκολα ήρωες. Νομίζω όμως ότι η νέα γενιά αναγνωστών εξελίσσεται και απλώνει τα ενδιαφέροντά της σε μεγαλύτερη γκάμα θεμάτων, άρα δεν την ξενίζουν οι μη οικείοι ήρωες.
Επιπλέον, είναι εμφανής η συγγραφική σας άνεση να εισχωρείτε στα μύχια του αναγνώστη. Κατά τη διάρκεια της συγγραφής, ταυτιστήκατε ή αποστασιοποιηθήκατε από τους ήρωές σας; Τους οδηγήσατε εκεί που θέλατε ή σας οδήγησαν εκείνοι μέσα από την πλοκή, κυρία Τραυλού;
Στο συγκεκριμένο βιβλίο, το οποίο ένιωθα πως ωρίμαζε χρόνια μέσα μου, θα έλεγα ότι τους πήγα εγώ όπου ήθελα. Ίσως γι’ αυτό η ιδέα μου αποτυπώθηκε ακριβώς όπως την είχα κατά νου. Η πλοκή είναι χειρουργικά δομημένη, ώστε να αναδείξω τις παθογένειες στην ελληνική επαρχία και το αστικό περιβάλλον τη δεκαετία του ’60 μέσα από τους χαρακτήρες, την ηθογραφία της εποχής, τα έμφυλα στερεότυπα, τα πάθη και τα λάθη των ηρώων μου. Όμως, όπως επισημαίνω πάντα, ο συγγραφέας πρέπει να έχει ευελιξία. Πρέπει οπωσδήποτε να ταυτιστεί και να υποδυθεί τους ήρωές του, αλλά πρέπει και να βγαίνει ενίοτε από το πλαίσιο, παρατηρώντας τους από απόσταση, για να μπορεί η γραφή του να έχει μέτρο. Το προσπάθησα. Αν το πέτυχα, θα το κρίνουν οι αναγνώστες.
Σημαντικό σημείο της ζωής ενός ανθρώπου είναι η επιλογή εκείνου που θέλει να κάνει κι αυτού που είναι σωστό. Σας απασχόλησε αυτό, καθώς διαμορφώνατε τους χαρακτήρες των προσώπων της ιστορίας σας;
Η λογοτεχνία είναι ελευθερία. Δεν έχει πρέπει, δεν έχει σωστό και λάθος. Μοιάζει κάπως με τη Θεία Εξομολόγηση. Είναι απογύμνωση. Των ηρώων και του συγγραφέα. Ο δημιουργός εκτίθεται. Πρέπει να εκτίθεται και να παίρνει θέση. Παίρνει ρίσκα κάθε φορά. Θέλοντας και μη οι απόψεις του αποκρυσταλλώνονται και προδίδονται, ακόμη κι αν προσπαθήσει να τις κρύψει. Αλλά αυτή είναι και η γοητεία του πράγματος. Το χαρτί μας είναι ο καθρέφτης μας. Είμαστε Κοντορεβυθούληδες που αφήνουμε σημάδια στο πέρασμά μας, πιστεύοντας πως έτσι θα βοηθήσουμε τις επόμενες γενιές να μην χαθούν. Έτσι τουλάχιστον βιώνω εγώ τη γραφή. Συνεπώς, με απασχόλησε στο βιβλίο όχι τι ήθελε και τι έπρεπε να κάνει η ηρωίδα, αλλά η αναθεώρηση των «πρέπει» που επιβάλλονταν χρόνια ολόκληρα σε στρατιές γυναικών, και την επιφόρτισα με την ευθύνη να αποδομήσει τραυματικά στερεότυπα. Το ίδιο προσπάθησα κι εγώ ως συγγραφέας, δημιουργώντας άντρες, όπως ο δάσκαλος Στρατής Κλωναρίδης και ο καθηγητής Αλέξανδρος Μόραλης, που λειτουργούν ως φάροι στον πατριαρχικό σκοταδισμό της εποχής. Από την άλλη βέβαια, μιλάω στο βιβλίο για την αρχέγονη αμφιβολία της γυναίκας, όσον αφορά στο λάθος και στο σωστό της απόφασης να κάνει έκτρωση. Αυτό το θέμα φυσικά και με απασχόλησε. Γι’ αυτό και προσπάθησα να εντάξω στο βιβλίο όλες τις οπτικές.
Ποιος θεωρείτε ότι είναι ο πιο διεισδυτικός δρόμος για τους ανθρώπους να αντιληφθούν τα πράγματα και τις καταστάσεις;
Δεν υπάρχει μόνο ένας δρόμος, αλλά πολλά σταυροδρόμια, στα οποία στεκόμαστε και πρέπει να λαμβάνουμε κάθε φορά μια απόφαση. Υπάρχει ο δρόμος του μυαλού, εκείνος της καρδιάς, ο εύκολος δρόμος της αποδοχής των στερεοτυπών, ο δύσκολος δρόμος της αποδόμησής τους και πάει λέγοντας. Η απόφαση είναι μία κάθε φορά. Όμως, υπάρχει πάντα η επιλογή να μετανιώσουμε για μια οπτική μας και να αλλάξουμε μονοπάτι. Αρκεί να διευρύνουμε τους ορίζοντές μας, να παρατηρούμε, να διαβάζουμε, να αντιστεκόμαστε στις πεπατημένες.
Τι είναι αυτό που αποκομίζετε, γράφοντας;
Βάζω τις ιδέες και τις σκέψεις μου σε τάξη. Εξασκούμαι στην αυτοπειθαρχία και στην ελευθερία, ταυτόχρονα. Αγαπώ περισσότερο τους ανθρώπους, διότι, καθώς ταυτίζομαι με τους ήρωές μου, αποκτώ ενσυναίσθηση για τα λάθη και τα σκοτάδια τους. Νιώθω χρήσιμη ως Κοντορεβυθούλης με τον τρόπο που εξήγησα παραπάνω. Βοηθώ το φύλο μου να αποτυπώσει τα δεινά του και να απαιτήσει έναν κόσμο καλύτερο. Νομίζω πως αυτοί είναι κάποιοι λόγοι. Σίγουρα όμως υπάρχουν κι άλλοι. Θα μπορούσα να γράψω ένα ολόκληρο βιβλίο γι’ αυτή την ερώτηση, κυρία Δούλη. Δηλώνω πιστή ερωμένη της γραφής.
Κάθε βιβλίο είναι ένας ζωντανός κόσμος. Από τι πρέπει να αποτελείται κατά η γνώμη σας αυτός ο κόσμος και τι νομίζετε ότι δεν χωράει μέσα του, κυρία Τραυλού;
Πρώτα και πάνω απ’ όλα πρέπει να περιέχει αλήθεια. Ακόμη και η μυθοπλασία στην αλήθεια βασίζεται. Αυτή πασχίζει να αποτυπώσει ο δημιουργός χτίζοντας κάθε φορά τον μύθο του. Αυτή γυρεύει λυσσαλέα.
Εκτός από τον κόσμο του βιβλίου όμως υπάρχει και ο κόσμος γύρω μας. Πώς φαίνεται μέσα από τα μάτια ενός καλλιεργημένου ανθρώπου αυτός ο κόσμος, κυρία Τραυλού;
Είμαι από τους ανθρώπους που βλέπουν το ποτήρι μισογεμάτο όμως οι πολιτισμικές παλινδρομήσεις όπως οι πόλεμοι ή η στασιμότητα στα έμφυλα ζητήματα ιδίως σε Ασία και Αφρική με απογοητεύουν. Θέλω να πιστεύω πως κάποια στιγμή θα αναδειχτούν εκείνοι οι φωτισμένοι ηγέτες (πολιτικοί ή πνευματικοί) που θα καθοδηγήσουν τους λαούς τους με τρόπο που θα εξασφαλιστεί η παγκόσμια ειρήνη και ευημερία.
ΤΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
Η Πασχαλία Τραυλού σπούδασε Κλασική Φιλολογία στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών. Ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένη σε ζητήματα φύλου, ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
Άλλα έργα της: Με μπαλαντέρ τη μοναξιά, Η ματζίκα της αγάπης, Κλειδωμένο συρτάρι, Φτερά από μετάξι, Έστω μια φορά, Η γυναίκα του φάρου, Οι εραστές της γραφής, Γυάλινος χρόνος, τα οποία κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Ψυχογιός.
Από τις εκδόσεις Διόπτρα κυκλοφορούν τα βιβλία της Φιλί στα μάτια, Το άγαλμα στη σοφίτα, μια πλήρως αναθεωρημένη έκδοση του μυθιστορήματος Τα ρόδα της σιωπής, η τριλογία «Η ελεγεία της στάχτης» (Θεοί από στάχτη, Άνθρωποι από στάχτη και Άγγελοι από στάχτη), H γιατρίνα, Σαντέ και λικέρ τριαντάφυλλο, Η Μήδεια δεν χόρεψε ποτέ και Η ιέρεια με το τατουάζ.
«Το υπόγειο στην οδό Ήρας 12», είναι το τελευταίο της μυθιστόρημα και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Διόπτρα».
*Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ ΣΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ “ΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ” ΣΤΙΣ 26 ΜΑΪΟΥ 2023.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
