Ασημένια Σαράφη: «Η συγγραφή αποτελεί έναν δημιουργικό τρόπο αντίστασης»

Στο βιβλίο της υπάρχει ένα μέρος βιωματικής αλήθειας. Υπάρχει μια ιδέα, ένας χαρακτήρας που την εντυπωσίασε και ήθελε να τον περιγράψει, να τον εντάξει σε χώρο και χρόνο. Αυτόν τον χαρακτήρα τον κουβαλούσε μέσα της, τον ανέπτυξε, έγινε για εκείνη θέμα, σκηνικό, πλοκή.

Η Ασημένια Σαράφη αγάπησε τη λογοτεχνία από τα παιδικά της χρόνια. Στο σπίτι της υπήρχαν πάντα βιβλία και πάντα αγόραζαν, δανείζονταν και διάβαζαν, παρότι οι γονείς της ήταν μόνο απόφοιτοι δημοτικού. Η ίδια πιστεύει ότι η ανάγνωση υπήρξε ανέκαθεν αντίδοτο στη ρουτίνα, αφορμή συγκίνησης, μέσο γνωριμίας και κατανόησης του κόσμου.

Κίνητρό της, στην αρχή της συγγραφής, υπήρξε η ανάγκη αυτής της νοσταλγικής βουτιάς στο σύμπαν των παιδικών της χρόνων. Τροφοδοτεί τα βιβλία της με τις εμπειρίες της ζωής της και οι ήρωές της εμπνέονται από πρόσωπα που έχει γνωρίσει, για τα οποία έχει διαβάσει ή τη ζωή και τα έργα τους τής έχουν αφηγηθεί.

Για εκείνη η διαδικασία της συγγραφής είναι πάντα και επίπονη και λυτρωτική, διότι απαιτεί πειθαρχία, προσήλωση και πολύ χρόνο. Και θεωρεί, επίσης, πως η συγγραφή αποτελεί έναν δημιουργικό τρόπο αντίστασης στις μεθοδεύσεις όσων έντεχνα επιχειρούν να μας κατευθύνουν.

Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Πριν από λίγο καιρό κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Κλειδάριθμος» το τελευταίο σας βιβλίο με τίτλο «Ο παππούς δεν θα ψηφίσει φέτος». Πείτε μας, γιατί επιλέξατε αυτόν τον τίτλο, τι πραγματεύεται και ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να αποκωδικοποιήσουν οι αναγνώστες σας, κυρία Σαράφη;
«Ο παππούς δεν θα ψηφίσει φέτος» προκρίθηκε ως τίτλος του μυθιστορήματος πολύ μετά την ολοκλήρωση της συγγραφής, κι ενώ είχα σπάσει το κεφάλι μου να βρω έναν τίτλο που να με ικανοποιεί. Πρόκειται για μία φράση που επαναλαμβάνεται στο σώμα του κειμένου κάποιες φορές, κυρίως από τον Νικόλα Περιστέρη, τον ήρωά μου, που έχει ζήσει επί τρεις δεκαετίες στην Τσεχοσλοβακία ως πολιτικός πρόσφυγας και επιστρέφει το καλοκαίρι του 1981 στη γενέτειρά του. Βρίσκει τη χώρα χτυπημένη από υψηλό προεκλογικό πυρετό, εκείνος όμως έχει στερηθεί τα πολιτικά του δικαιώματα, οπότε δεν είναι δυνατόν να ψηφίσει. Το μυθιστόρημα εκτυλίσσεται επομένως σε τοπίο προεκλογικό, με πυκνές επιπλέον αναδρομές στο παρελθόν των ηρώων, που επιτρέπουν στον αναγνώστη να καταδυθεί έως την περίοδο της Κατοχής, του Εμφυλίου, του εκπατρισμού των πολιτικών προσφύγων στις ανατολικές χώρες και της Χούντας. Το αν οι εκλογές του ’81 ή οι εκλογές εν γένει μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο / τη χώρα / τις ζωές μας προς το καλύτερο αποτελεί βασικό προβληματισμό των ηρώων και της αφήγησης.

Όπως προαναφέρατε, το βιβλίο σας μας μεταφέρει στα ταραγμένα χρόνια του Εμφυλίου, σκιαγραφεί την εποχή των πολιτικών εξόριστων, κατά την οποία ο χωρισμός των οικογενειών συνυπάρχει με τον πόνο και την ελπίδα, επιβεβαιώνοντας πόσο οδυνηρή είναι η ανθρώπινη μοίρα. Αλλά μας μεταφέρει και στις περίφημες εκλογές της 18ης Οκτωβρίου 1981 στην Ελλάδα, αυτές που έφεραν τον Ανδρέα Παπανδρέου στην εξουσία, ο οποίος υποσχόταν μία μεγάλη Αλλαγή. Πού στηρίχτηκε η συγγραφή του; Σε σκέψεις που καταγράφατε κρατώντας σημειώσεις ή σε βιώματα που φυλάγατε με ασφάλεια στο μυαλό;
Το 1981 ήμουν ένα 8χρονο παιδί που παρακολουθούσε με ενδιαφέρον και έκπληξη τα καμώματα των μεγάλων, χωρίς βέβαια να μπορεί να συλλάβει επακριβώς τα τεκταινόμενα αλλά και τους λόγους που οδηγούσαν τους ενήλικες σε κείνη την υπέρτατη έξαψη. Έπρεπε να περάσουν χρόνια για να αντιληφθώ πως οι εκλογές του 1981 είχαν τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, εξαιτίας λόγων ιστορικών. Σε αυτές κινητοποιήθηκαν και απαίτησαν δυναμικά δικαιώματα και ευκαιρίες, μεταξύ άλλων, και τα παιδιά των ηττημένων του Εμφυλίου, όσων διώχτηκαν, παραγκωνίστηκαν και ταπεινώθηκαν. Είναι σαν να εκβάλλει στο συγκεκριμένο αυτό χρονικό σημείο το μαύρο ποτάμι της μετεμφυλιακής περιόδου, οπότε και οι πολίτες εμφατικά πλέον ζητούν εκδημοκρατισμό του κράτους, κοινωνική δικαιοσύνη και ισότητα. Πέραν των θολών αναμνήσεών μου από την εποχή, αναζήτησα και μίλησα με ανθρώπους που πρωτοστάτησαν στις εκλογές του ’81, ανέτρεξα σε φωτογραφικό υλικό, διάβασα μαρτυρίες και ιστορικά βιβλία που αναφέρονται στην εποχή.

Η ιστορία του βιβλίου σας έχει μεγάλη αμεσότητα και ρεαλιστικότητα στη διαγραφή των χαρακτήρων. Από πού αντλήσατε στοιχεία για τη δημιουργία τους;
Οι ήρωες και οι ηρωίδες μου είναι όλοι/-ες προϊόντα μυθοπλασίας – πλην μίας, της Ζοζέτας Τόκα. Ασφαλώς όμως δημιουργήθηκαν καθ’ υπαγόρευση και καθ’ ομοίωση προσώπων που έχω γνωρίσει, για τα οποία έχω διαβάσει ή τη ζωή και τα έργα των οποίων μου έχουν αφηγηθεί.

Διαβάζοντας το βιβλίο σας ο αναγνώστης διακρίνει μία νοσταλγία αλλά και κάποια δυσφορία για την εποχή που διαδραματίζεται το μυθιστόρημα. Η δικιά σας βουτιά προς τα πίσω ήταν λυτρωτική ή επίπονη, κυρία Σαράφη;
Η διαδικασία της συγγραφής είναι πάντα και επίπονη και λυτρωτική. Απαιτεί πειθαρχία, προσήλωση και πολύ χρόνο – από τον ελεύθερό σου χρόνο, αναγκαστικά. Κίνητρό μου ταπεινό, κατά την αρχή της συγγραφής τουλάχιστον, υπήρξε η ανάγκη αυτής της νοσταλγικής βουτιάς στο σύμπαν των παιδικών χρόνων. Θέλησα να θυμηθώ τα φαγητά, τις μυρωδιές, τα καφενεία, τα έπιπλα και τις κάμαρες των αντισεισμικών σπιτιών, τα τραγούδια, την καθημερινότητα των ανθρώπων. Οι ήρωες μου όμως ήρθαν και με βρήκαν με τα τραύματά τους, που ήταν και τραύματα της εποχής τους. Αυτά τα τραύματα έπρεπε να σκύψω και να τα δω. Να τα κατανοήσω, κι έτσι να κατανοήσω κι εκείνους.

Εργάζεστε ως φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση αρκετά χρόνια. Θέλετε να μας πείτε πώς γεννήθηκε μέσα σας η αγάπη για τη λογοτεχνία και αν είχατε κάποια λογοτεχνικά ερεθίσματα;
Η αγάπη της λογοτεχνίας από τα παιδικά μου χρόνια ήταν εκείνη που με οδήγησε στο Τμήμα της Φιλολογίας. Στο σπίτι μου υπήρχαν πάντα βιβλία και πάντα αγοράζαμε, δανειζόμασταν και διαβάζαμε βιβλία, παρότι οι γονείς μου –παιδιά του Εμφυλίου και οι δύο– είναι απόφοιτοι δημοτικού. Η ανάγνωση υπήρξε ανέκαθεν αντίδοτο στη ρουτίνα, αφορμή συγκίνησης, μέσο γνωριμίας και κατανόησης του κόσμου.

Πόσο σας απελευθερώνει η συγγραφή και πόσο ξεγυμνώνεται πάνω στο χαρτί ο συναισθηματικός σας κόσμος;
Πάντα, κυρία Δούλη, το έναυσμα για να ξεκινήσω τη συγγραφή ενός κειμένου είναι κάποια ιδέα που θέλω να διερευνήσω. Τα συναισθήματά μου, αναφορικά με την ιδέα που με κινητοποιεί, έχουν λιγότερη ή λίγη σημασία και συμμετοχή. Όσο όμως η ιδέα αναπτύσσεται και διερευνάται, και εφόσον αυτό κατορθώνεται επιτυχώς, τότε εκκινεί και παράγει συναισθήματα, τα οποία δεν είναι αποκλειστικά δικά μου, αλλά ανήκουν και στα πρόσωπα που έχω δημιουργήσει.

Αφήνεστε στις επιλογές της μοίρας ή η ίδια κατευθύνετε τη μοίρα σας, κυρία Σαράφη;
Ουδέποτε υπήρξα μοιρολάτρισσα, ούτε όμως και τόσο αφελής ώστε να πιστεύω πως όλα περνούν από το χέρι μου. Δεν περνούν όλα από το χέρι μας, δυστυχώς, καθώς είμαστε ιστορικές προσωπικότητες που υπόκεινται στις δεσμεύσεις, στις παθογένειες και στη δυναμική της εποχής, στην οποία τυγχάνει να ζούμε. Σκεφτείτε πόσο επηρέασαν και πόσο επηρεάζουν τις ζωές όλων μας οι διαδοχικές κρίσεις που επί μακρόν βιώνουμε (οικονομική, υγειονομική, ηθική, ενεργειακή, επισιτιστική). Στις δύσκολες εποχές απαιτείται ακόμη περισσότερο κουράγιο, για να κατευθύνεις τη μοίρα σου, προκειμένου να μην την κατευθύνουν αυτοί που απεργάζονται τη φίμωση και την αποθάρρυνσή σου. Και έχω την εντύπωση πως η συγγραφή αποτελεί έναν δημιουργικό τρόπο αντίστασης στις μεθοδεύσεις όσων έντεχνα επιχειρούν να μας κατευθύνουν.

Η εποχή μας διέπεται από χαρακτηριστικά, όπως άγχος, κατάθλιψη, κατήφεια, τα οποία «φρενάρουν» την ανάπτυξη και την πρόοδο. Ποια είναι εκείνα τα ιδανικά και οι αξίες που μπορούν να μας χαρίσουν ξανά την ελπίδα κατά τη γνώμη σας;
Τα διαχρονικά ανθρωπιστικά ιδανικά και οι αξίες, που επιζητά, άλλοτε με περισσότερη ή λιγότερη ζέση, η κάθε εποχή: η κοινωνική δικαιοσύνη, η ισότητα, η δημοκρατική οργάνωση της πολιτείας, η ελευθερία, ο σεβασμός, η εντιμότητα.

Κάθε βιβλίο είναι ένας ζωντανός κόσμος. Από τι πρέπει να αποτελείται κατά τη γνώμη σας αυτός ο κόσμος και τι δεν χωρά μέσα του;
Μέσα στα βιβλία χωρούν τα πάντα, και τα καλά και τα κακά, και οι θετικοί και οι αρνητικοί ήρωες, και οι ευτυχείς και οι ατυχείς εκβάσεις. Το πώς θα τα διαχειριστεί όμως ο συγγραφέας όλα αυτά είναι που κάνει τη διαφορά.

Κατά τη γνώμη σας, κάθε βιβλίο αποτελεί κι ένα μικρό λιθαράκι στο μεγάλο οικοδόμημα της γνώσης;
Βέβαια, κι όχι μόνο της γνώσης αλλά και της αντίληψης του κόσμου στην ιστορική του πορεία και συνέχεια.