Η Βάσια Εξάρχου είναι μια νέα γυναίκα συνειδητοποιημένη, συγκροτημένη σε σκέψη και λόγο, έχει έμφυτο ταλέντο στη γραφή, ποιότητα, ευαισθησία, θέληση και ενθουσιασμό.
Με ό,τι καταπιάνεται το φέρνει σε πέρας με επιτυχία, η οποία πηγάζει από την τρομερή συνέπειά της.
Η αγάπη και η φροντίδα είναι ολοφάνερες στο αποτέλεσμα της δουλειά της. Εξάλλου, η αγάπη για τα παιδιά ήταν αυτή που την οδήγησε και στη συγγραφή παιδικών βιβλίων.
Πιστεύει ότι είναι μεγάλη η ευθύνη για κάποιον που αποφασίζει να γράψει βιβλία που απευθύνονται σε παιδιά, αλλά εφόσον τον κινητοποιεί μια αγάπη, μια τρυφερότητα για την παιδική ηλικία, το άγχος μετριάζεται.
Η ενασχόλησή της με την Αρχιτεκτονική της δίδαξε ότι και οι λέξεις οπτικοποιούν ιδέες και συναισθήματα, διότι κι αυτές σαν άλλου τύπου οικοδομικά υλικά, συνθέτουν εμπειρίες και αναμνήσεις από συγκεκριμένους τόπους, αποκτούν δηλαδή χωρική υπόσταση.
Της αρέσει να γράφει με κέφι, πάθος, τρυφερό σαρκασμό και εγρήγορση, απλώνοντας σε καμβά με πετυχημένες πινελιές ζωηρά χρώματα, συναισθήματα και καλοκαιρινά αρώματα. Γι’ αυτό και η τέρψη έρχεται αβίαστα στον αναγνώστη.
Για εκείνη τα βιβλία χρησιμεύουν σαν πυξίδες, για να δραπετεύουμε από το κατ’ οίκον εγκλεισμό και από τον ηλεκτρονικό εθισμό. Αναπληρώνουν τα πραγματικά ταξίδια που μας λείπουν, διότι σαν ταξιδιωτικοί οδηγοί μπορούν να μας βοηθήσουν στην εξερεύνηση και στην κατανόηση της ζωής.
Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Πριν λίγο καιρό κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Κέδρος» το βιβλίο σας «Ο κύκλος των Κυκλάδων». Νέα πνευματική δουλειά, μια ιστορία που πήρε σάρκα και οστά και έγινε ιστορία για παιδιά. Ποια είναι τα συναισθήματά σας, κυρία Εξάρχου;
Είμαι χαρούμενη, καθώς ήταν ένα «μεγαλεπήβολο» σχέδιο η ολοκλήρωση αυτού του βιβλίου. Πριν χρόνια, ένα καλοκαίρι στην Κύθνο, άρχισε να με «τρώει» αυτή η ιδέα. Ήθελα να ενώσω όλα τα νησιά των Κυκλάδων σε ένα βιβλίο για παιδιά, και η ιδέα αυτή απαίτησε αρκετή έρευνα και δουλειά. Είμαι ανακουφισμένη θα έλεγα, και συμμερίζομαι την προσπάθεια πολλών ανθρώπων για να εκδοθεί αυτό το βιβλίο σε μια δύσκολη χρονική συγκυρία για όλους.
Έχετε σπουδάσει Αρχιτεκτονική και εργάζεστε ως αρχιτέκτονας μηχανικός, ενώ έχετε συμμετάσχει στη σκηνογραφική επιμέλεια θεατρικών παραστάσεων και κινηματογραφικών ταινιών. Πώς ξεκίνησε για εσάς η επαφή με τη λογοτεχνία;
Από μικρή διαβάζω πολύ και μάλιστα από μικρή με τραβούσαν πιο «δύσκολα» λογοτεχνικά βιβλία. Ακόμη και κατά τη διάρκεια των σπουδών μου αφιέρωνα πολύ χρόνο στην ανάγνωση βιβλίων, πιο θεωρητικών, περί αρχιτεκτονικής, τέχνης… Η ανάγνωση ανατροφοδοτεί τη σκέψη και τη φαντασία μου. Μου προσφέρει ένα υλικό, μέσα από το οποίο διαμορφώνω τα κριτήρια και τις επιλογές μου. Στην αρχιτεκτονική, και γενικότερα όπου καλείσαι να σχεδιάσεις, χρησιμοποιείς οικοδομικά υλικά, υιοθετείς δομές και μορφές και μεταφράζεις τις ιδέες σου σε εικόνες του χώρου. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει στη λογοτεχνία. Οι λέξεις οπτικοποιούν ιδέες και συναισθήματα. Πολλές φορές συνειδητοποιούμε ότι κι αυτές, σαν άλλου τύπου οικοδομικά υλικά, συνθέτουν εμπειρίες και αναμνήσεις από συγκεκριμένους τόπους, αποκτούν δηλαδή χωρική υπόσταση. Έτσι όπως διατυπώνεται και στον τίτλο του βιβλίου, Ο κύκλος των Κυκλάδων αποτελεί μια ιδανικά γεωμετρική περιπλάνηση, μια νοητή γεωγραφική εξερεύνηση.
Στις 192 σελίδες του βιβλίου σας εκτυλίσσεται μια ταξιδιωτική περιπέτεια γεμάτη απρόοπτα στα νησιά των Κυκλάδων. Πρόκειται για έναν αλλιώτικο οδηγό για όσους θέλουν να γνωρίσουν τα κυκλαδίτικα νησιά και να ανακαλύψουν τα μυστικά τους, και όλα αυτά είναι δεμένα σ’ ένα υπέροχο κείμενο και μια εξαιρετική εικονογράφηση. Υπήρξε κάποιο συγκεκριμένο γεγονός που έφερε τη σύλληψη της συγκεκριμένης ιστορίας;
Κάθε καλοκαίρι θέλω να βρίσκομαι στις Κυκλάδες και να ανακαλύπτω καινούργια πράγματα. Αγαπώ τα νησιά, όχι μόνο λόγω της γραφικότητάς τους. Πιστεύω ότι ο γεωγραφικός και γεωλογικός τους χαρακτήρας έχει κάτι το ιδιαίτερο, διεγείρει τη φαντασία και τον στοχασμό. Η κόρη μου παράλληλα μου δίνει εδώ και χρόνια την ευκαιρία να διαβάζω παιδικά βιβλία. Και κάπως έτσι προέκυψε το ερώτημα: Τα παιδιά δεν θα μπορούσαν να έχουν τον δικό τους ταξιδιωτικό οδηγό για τις Κυκλάδες, με τους δικούς τους χάρτες, με τις δικές τους εικόνες, με τις δικές τους λεζάντες; Και δεν θα μπορούσε ένας τέτοιος ταξιδιωτικός οδηγός να συνδυαστεί με την αφήγηση μιας ταξιδιωτικής περιπέτειας με πρωταγωνιστές κάποια ζώα από τα νησιά; Μου φάνηκε πρωτότυπο να επιχειρήσω αυτή τη μείξη. Μυστήρια τραπουλόχαρτα και πειρατικοί χάρτες έδωσαν λίγη παραπάνω μαγεία σε κάθε διαδρομή αυτής της συγγραφικής περιπέτειας.
Ομολογουμένως, «Ο κύκλος των Κυκλάδων» είναι ένας πολύ όμορφος και γλυκός τρόπος, για να μάθουν τα παιδιά μέσα από ένα βιβλίο κάποιες από τις ομορφιές της πατρίδας μας. Πώς ήταν μέχρι τώρα η υποδοχή αλλά και η αποδοχή αυτής της ιστορίας από τους μικρούς αναγνώστες;
Το βιβλίο κυκλοφόρησε στις αρχές του Δεκέμβρη και δεν έχω ακόμη μια συνολική εικόνα της απήχησής του. Έχω ακούσει όμορφα σχόλια σαν τα δικά σας και περιμένω με ανυπομονησία το καλοκαίρι να δω το βιβλίο στα νησιά που αποτελούν και τον τόπο έμπνευσής του. Θα ήθελα πολύ να ακούσω παιδιά που ζουν στα νησιά και το έχουν διαβάσει.
Ποια χαρακτηριστικά πρέπει να έχει ένα καλό παιδικό βιβλίο κατά την άποψή σας;
Κάθε παιδικό βιβλίο αποτελεί μια ευκαιρία να μεταφέρουμε κάποιες γνώσεις, να έχει έναν εκπαιδευτικό χαρακτήρα χωρίς να κουράζει. Η πλοκή αποκτά μεγάλη σημασία, καθώς πρέπει να κρατήσεις το ενδιαφέρον των παιδιών. Η απλότητα της «γλώσσας» του βιβλίου, το λεξιλόγιο, μια πιο παιχνιδιάρικη ή πιο λογοτεχνική διάθεση μπορούν να λειτουργήσουν ως ερεθίσματα. Ακόμη, μια καλή δόση χιούμορ πάντα βοηθά…
Θεωρείτε ότι οι ιστορίες των παιδικών βιβλίων προετοιμάζουν ψυχικά τα παιδιά να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες του κόσμου ή τα εγκλωβίζουν σε κάτι ιδανικό, κυρία Εξάρχου;
Υπάρχουν πολλά διαφορετικά παιδικά βιβλία, άλλα πιο «ρομαντικά», άλλα πιο ρεαλιστικά, άλλα πιο χαρούμενα, άλλα πιο στενάχωρα. Αυτό που με προβληματίζει περισσότερο είναι ότι τα παιδιά διαβάζουν τα βιβλία με «μεγαλύτερα» μάτια. Ό,τι διατυπώνεται στο χαρτί προσλαμβάνει για αυτά μεγαλύτερες διαστάσεις και μπορεί να έχει ισχυρό αντίκτυπο μέσα τους. Κάθε παιδί έχει διαφορετικές αναζητήσεις και ανάγκες ως αναγνώστης, και είναι σημαντικό η επιλογή των βιβλίων να ανταποκρίνεται σε αυτές, αλλά και στην ηλικία του.
Ένα παιδί σήμερα διαθέτει πολύ λίγο χρόνο, κι αυτόν τον μοιράζει στα μαθήματα, στην πάντα ανοιχτή τηλεόραση, στα tablets και στα κινητά τηλέφωνα. Πώς θα το πείθατε ότι αξίζει να διαβάζει και βιβλία;
Έχει σημασία αν εσύ ο ίδιος αφοσιώνεσαι σε ένα βιβλίο. Δεν χρειάζεται να πείσεις με τα λόγια. Πιο πολύ μπορείς, μέσω της στάσης σου ως γονιός, να δώσεις ένα παράδειγμα. Οι επισκέψεις στα βιβλιοπωλεία είναι μια συνήθεια που μπορεί να κινήσει το ενδιαφέρον των παιδιών. Αξίζει να περνάμε κάποιο χρόνο με το παιδί μας μέσα σε ένα βιβλιοπωλείο.
Ποιες ιδιαιτερότητες έχουν τα παιδιά ως αναγνώστες; Είναι δύσκολο να τους τραβήξεις την προσοχή;
Νομίζω ότι τα παιδιά, αλλά και εμείς οι μεγάλοι έχουμε γίνει βιαστικοί και ανυπόμονοι, κυρία Δούλη. Το βιβλίο απαιτεί χρόνο και μια προσπάθεια συγκέντρωσης. Παρατηρώ ότι μεγάλο κίνητρο για τα παιδιά αποτελεί πλέον η εικονογράφηση. Το βιβλίο μέσω της εικονογράφησης γίνεται πιο ελκυστικό και η ανάγνωση, ως εμπειρία, μπορεί να γίνει πιο σύνθετη και ενδιαφέρουσα. Μαζί με τον Δημήτρη Δουράμπεη και την Άννυ Δαδούκη που συνεργαστήκαμε στην εικονογράφηση, προσπαθήσαμε με πολλές διαφορετικές εικόνες, που ανταποκρίνονται στο κείμενο και το συμπληρώνουν, να προκαλέσουμε την περιέργεια των παιδιών.
Πιστεύετε ότι τα παιδιά μπορούν να αφομοιώσουν σημαντικά μηνύματα από τα βιβλία και να τα υιοθετήσουν ως τρόπο ζωής;
Τα βιβλία μάς προσκαλούν να αντικρίσουμε ένα θέμα από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Μας μεταφέρουν μια ατμόσφαιρα, μια διάθεση και υπάρχουν και στιγμές που μια φράση μάς παγιδεύει, εντυπώνεται μέσα μας. Στον κύκλο των Κυκλάδων, η ιστορία, η αρχιτεκτονική, το φυσικό περιβάλλον των νησιών συμμετέχουν στην αφήγηση της ιστορίας. Πέρα από ένα σκηνικό διακοπών, οι Κυκλάδες κουβαλούν ένα ανεξάντλητο συγκινησιακό φορτίο. Τα παιδιά μέσω της ανάγνωσης μπορούν να αναγνωρίσουν πόσες διαφορετικές αναμνήσεις κρύβει αυτός ο τόπος, να αναπτύξουν την ευαισθησία τους και να προβληματιστούν. Με τα βιβλία επιχειρούμε κάποιες «βουτιές», ψάχνουμε κάποιες ουσίες και κάποια νοήματα, πολλές φορές στα βαθιά.
Είναι μεγάλη η ευθύνη για κάποιον, που αποφασίζει να γράψει βιβλία που απευθύνονται σε παιδιά;
Είναι μεγάλη η ευθύνη, αλλά εφόσον σε κινητοποιεί μια αγάπη, μια τρυφερότητα για την παιδική ηλικία, το άγχος μετριάζεται. Η ευθύνη είναι και απέναντι στον εαυτό σου, στα «παιδικά» αισθήματα που συντηρείς μέσα σου.
Πιστεύετε ότι κάθε δημιουργός επηρεάζεται από προσωπικές καταστάσεις που αποτελούν κομμάτι του εαυτού του και της ζωής του, κυρία Εξάρχου;
Ναι, το πιστεύω, κυρία Δούλη. Κάθε δημιουργία είναι και μια ερμηνεία του εαυτού σου και της ζωής σου. Μπορεί να μη γίνεται κάθε φορά συνειδητά, αλλά οι επιρροές είναι εμφανείς. Μπορεί ακόμη να είναι μια ερμηνεία προσωπική που έχει περάσει διάφορες επεξεργασίες και διυλίσεις, που έχει δοκιμαστεί με τα χρόνια.
Σας τρομάζει που την εποχή αυτή τα παιδιά έχουν υποστεί έναν κατ’ οίκον εγκλεισμό και έναν ηλεκτρονικό εθισμό;
Η εποχή μας έχει κυριευθεί από φόβο και τα παιδιά ψάχνουν διεξόδους. Ο εγκλεισμός τα έχει κουράσει. Τα ηλεκτρονικά μέσα είναι όντως εθιστικά και χρειάζεται να μπουν κάποια όρια στη χρήση τους. Τα βιβλία χρησιμεύουν σαν πυξίδες, για να δραπετεύουμε από όλα αυτά. Αναπληρώνουν τα πραγματικά ταξίδια που μας λείπουν. Ειδικά, όταν τα περιθώρια στενεύουν και τα προβλήματα αυξάνονται, μπορούν σαν ταξιδιωτικοί οδηγοί να μας βοηθήσουν στην εξερεύνηση και στην κατανόηση της ζωής.
ΤΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
Η Βάσια Εξάρχου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1979. Σπούδασε Αρχιτεκτονική στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Στην ίδια σχολή, στην κατεύθυνση του Μεταπτυχιακού προγράμματος «Σχεδιασμός-Χώρος-Πολιτισμός», μελέτησε τη σχέση Αρχιτεκτονικής και Κινηματογράφου. Εργάζεται ως Αρχιτέκτονας Μηχανικός, ενώ έχει συμμετάσχει στη σκηνογραφική επιμέλεια θεατρικών παραστάσεων και κινηματογραφικών ταινιών.
Από τις εκδόσεις «Κέδρος» κυκλοφορεί ήδη το πρώτο βιβλίο της για ενήλικες, «Ο καθρέφτης που καπνίζει» (2019). Της αρέσει να κολυμπάει και να διαβάζει βιβλία στις παραλίες των Κυκλάδων. Φωτογραφίζει ασταμάτητα στα νησιά και φτιάχνει ευφάνταστα κολάζ! «Ο κύκλος των Κυκλάδων» είναι το πρώτο βιβλίο της για παιδιά και κυκλοφορεί κι αυτό από τις εκδόσεις «Κέδρος».
*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Τα Μετέωρα” στις 4 Φεβρουαρίου 2022.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
