Είναι ένας άνθρωπος ασυμβίβαστος, που πάει κόντρα στην κοινοτοπία και στα στερεότυπα, ένας άνθρωπος που δεν δέχεται να απογοητευθεί, μα ούτε και να μας απογοητεύσει.
Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα πολυσχιδή προσωπικότητα.
Ο Λευτέρης Κουγιουμουτζής διαθέτει μια ενσυνείδητη εσωτερική πειθαρχία, με πρόδηλη ωστόσο τη δυναμικότητα, το πάθος και τον ενθουσιασμό που δείχνει για την επιστήμη του, τα μαθηματικά αλλά και τη λογοτεχνία.
Αναμφίβολα, η πανδημία του Covid-19 μας έφερε όλους σε μια φάση αναζήτησης, και ολόκληρη η κοινωνία μας επιζητά απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα που έχουν να κάνουν με την ίδια μας την ύπαρξη. Ένα θετικό για τη δική μας κοινωνία, όπως σημειώνει ο συγγραφέας, είναι ότι η κρίση έφερε μαζί της μια διαδικασία αυτογνωσίας, η οποία καλεί όλους μας να επαναπροσδιορίσουμε τις αξίες μας, σε επίπεδο πολιτισμού και σε ηθικό υπόβαθρο.
Όσον αφορά στο τι μας έδωσε και τι μας πήρε αυτή η πρωτόγνωρη κατάσταση, ο κ. Κουγιουμουτζής μας λέει ότι νέκρωσε τις κοινωνικές μας δεξιότητες, μας αποστέρησε το πολύτιμο οξυγόνο της ανθρώπινης επαφής και επικοινωνίας. «Ελπίζω να μας γκρέμισε και την ψευδαίσθηση ότι είμαστε άτρωτοι, διότι κανένας δε μπορεί να ξεπεράσει μόνος του καταστάσεις σαν κι αυτές που βιώσαμε με τον κορονοϊό»», προσθέτει, ξυπνώντας μας την ελπίδα ότι οι νέοι άνθρωποι δεν είναι θύματα, αλλά πρωταγωνιστές της ιστορίας τους.
Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Κύριε Κουγιουμουτζή, πριν λίγο καιρό κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Κέδρος» το βιβλίο σας με τίτλο «Ημερολόγιο Εγκλεισμού». Πρόκειται για μια σειρά αφηγημάτων, που γράφτηκαν στην περίοδο της καραντίνας και που αποφορτίζουν συναισθηματικά τον αναγνώστη. Τι πιστεύετε ότι οδηγεί την πένα ενός συγγραφέα στην καταγραφή μιας ιστορίας ή κάποιων αφηγημάτων;
Η ανάγκη κι η επιθυμία να εξωτερικεύσει και να μοιραστεί τους πραγματικούς και φανταστικούς του κόσμους – ενίοτε και να απαλλαγεί από αυτούς. Η θέληση για επικοινωνία και έκφραση. Συχνά απλώς τα βήματά σου σε οδηγούν από μόνα τους μπροστά στο χαρτί ή στην οθόνη του υπολογιστή· λες «τώρα πρέπει να καθίσω να γράψω», και δεν ξέρεις ούτε εσύ ο ίδιος τον λόγο. Ενδεχομένως και πιο «ιδιοτελή» κίνητρα· η ματαιοδοξία και η φιλοδοξία της διάκρισης, ας πούμε.
Θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια για το βιβλίο σας και –γιατί όχι– την ιστορία «πίσω από την ιστορία» που σας οδήγησε στη συγγραφή του;
Όταν τον Μάρτη του ’20 η κυβέρνηση ανακοίνωσε το αιφνίδιο κλείσιμο των σχολείων –που σηματοδότησε ουσιαστικά και την έναρξη της πρώτης καραντίνας– είπα ότι θα γράφω από ένα αφήγημα κάθε μέρα, μέχρι την ώρα που θα τελείωνε εκείνος ο εγκλεισμός. Δεν το πολυσκέφτηκα, ήταν μια απόφαση της στιγμής. Ίσως ήταν ο τρόπος μου για να παραμείνω στην επιφάνεια. Έτσι, μετά από πενήντα τέσσερις μέρες καραντίνας είχαν γραφτεί πενήντα τέσσερα κείμενα. Γνωστοί και φίλοι που τα είχαν διαβάσει, με παρότρυναν να αποπειραθώ να τα εκδώσω. Ο «Κέδρος» ενδιαφέρθηκε, κι έτσι φτάσαμε στο «Ημερολόγιο Εγκλεισμού».
Ο τίτλος έχει μια ενέργεια από μόνος του, πώς έγινε όμως η επιλογή του;
Μάλλον αυθόρμητα και αντανακλαστικά, ίσως επειδή γεννιόταν ένα κείμενο τη μέρα, όπως συνήθως συμβαίνει στα ημερολόγια. Αν και τελικά δεν πρόκειται για ένα κλασικό ημερολόγιο εντυπώσεων αλλά για μια συλλογή αφηγημάτων, όπως αναφέρατε κι εσείς παραπάνω.
Είστε καθηγητής μαθηματικών, ενώ χρονογραφείτε σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα. Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να ξεκινήσετε το ταξίδι της συγγραφής;
Καταρχάς, η επαγγελματική ιδιότητα και οι σπουδές είναι μάλλον άσχετα με το πώς θα επιλέξει να εκφραστεί κάποιος. Ένας από τους μεγαλύτερους σύγχρονους Έλληνες τραγουδοποιούς, για παράδειγμα, ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου, σπούδασε μηχανολόγος μηχανικός. Παρόλα αυτά, τα μαθηματικά βοηθούν στη συγκρότηση της σκέψης, όπως επίσης και στην έκφραση· αυτό το τελευταίο είναι κάτι που δεν το συνειδητοποιεί ο περισσότερος κόσμος. Ξεκίνησα να γράφω κείμενα σε «περίεργες» συνθήκες πάντως: ως λάτρης του ποδοσφαίρου, οι πρώτες μου μεγάλες αναρτήσεις έγιναν σε οπαδικά φόρα.
Ποιες είναι οι λογοτεχνικές σας επιρροές;
Δύσκολο να απαντήσω, κυρία Δούλη, σε αυτή την ερώτηση. Ίσως ο αναγνώστης μπορέσει να εντοπίσει τις επιδράσεις αυτές με μεγαλύτερη διαύγεια από εμένα. Συγγραφείς, των οποίων βιβλία δεν μπόρεσα να αφήσω απ’ τα χέρια μου και τα διάβασα σχεδόν απνευστί, ήταν ο Τσίρκας, ο Αλεξάνδρου, ο Παπαδιαμάντης κι ο Βιζυηνός, ο Καζαντζάκης, ο Λουντέμης, ο Μάρκες, ο Έκο, ο Τσβάιχ… Και η ποίηση του Καβάφη. Σίγουρα ξεχνώ πολλούς.
Πόσο εύκολο ήταν για εσάς να εκφράσετε τις σκέψεις σας πάνω στο χαρτί και σε ποιο σκοπό υπακούει αυτό το προσωπικό ταξίδι αναζήτησης;
Μάλλον ήταν αυθόρμητο και πηγαίο. Μεγαλώνοντας διαπίστωσα ότι μου άρεσε να γράφω από πάντα. Και εξελίχθηκε στην πορεία· όσο γράφω, τόσο θέλω να γράψω κι άλλο. Δεν ξέρω αν υπάρχει κάποιος πυρήνας και κάποιος σκοπός σε όλο αυτό· ξέρω όμως πως, όταν έχω γράψει κάτι που μου αρέσει, αντλώ μια απόλαυση και μια ικανοποίηση πρωτόγνωρη.
Πιστεύετε ότι «αγγίζοντας» κάποια από τα βιώματά του στο χαρτί ελαφρώνει τελικά μέσα του ο συγγραφέας, κύριε Κουγιουμουτζή;
Προσωπικά αισθάνομαι γαλήνη, ηρεμία και ευχαρίστηση. Όταν ολοκληρώσω κάποιο αφήγημα ή κάποιο χρονογράφημα και το αποτέλεσμα με ικανοποιεί, όντως σηκώνομαι απ’ την καρέκλα ελαφρύς, ειδικά αν μου έχει βγει φυσικά και αβίαστα. Αντιθέτως, όταν μια σκέψη ή ένα ερέθισμα δυσκολεύομαι να το μετουσιώσω σε κείμενο, είμαι γεμάτος νεύρα.
Χρονογραφήματά σας έχουν συμπεριληφθεί σε εγχειρίδια διδασκαλίας για το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, ενώ τολμήσατε να «κολυμπήσετε» και στα βαθιά νερά της λογοτεχνίας. Ποιες θεωρείτε βασικές αρετές σε έναν συγγραφέα;
Αυτό, κυρία Δούλη, είναι εντελώς σχετικό. Σε θεωρητικό επίπεδο, θα μπορούσα να σας απαριθμήσω μερικές: να είναι ευκολοδιάβαστος, χωρίς όμως να κάνει εκπτώσεις. Να μην προσπαθεί να εντυπωσιάσει με τις γνώσεις του, να μη σε βομβαρδίζει με πληροφορία, να μη «μεγαλοπιάνεται». Να είναι λιτός, χωρίς όμως να χάνεται η «νοστιμάδα» των λέξεων. Να μπορεί να διεγείρει τον νου και τον συναισθηματικό σου κόσμο, και να σε μεταφέρει αβίαστα στον κόσμο του. Να είναι απρόβλεπτος και ανατρεπτικός – σε αυτό, βοηθά και το χιούμορ. Παρόλα αυτά, μπορεί να πέσει στα χέρια σου ένα κείμενο, που να μην ικανοποιεί καμιά από τις παραπάνω συνθήκες, κι όμως να σε καθηλώσει.
Τα αφηγήματα καραντίνας του «Ημερολογίου Εγκλεισμού» είναι αισιόδοξα, απαισιόδοξα ή ιαματικά διηγήματα;
Όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, το «Ημερολόγιο Εγκλεισμού» γράφτηκε ως αντικλείδι ελευθερίας. Αν και κάθε αφήγημα διαποτίζεται από τη διάθεση της μέρας στην οποία γράφτηκε, συνολικά μάλλον πρόκειται για ένα φωτεινό ανάγνωσμα.
Είστε ένας πνευματικός άνθρωπος, που παρακολουθείτε την κοινωνία μας και επεμβαίνετε μέσα από τα άρθρα σας, τα βιβλία σας, τη δουλειά σας. Πού νομίζετε ότι θα καταλήξει όλος ετούτος ο πολιτικός και κοινωνικός «μαρασμός» που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια;
Διαχρονικά υπάρχει μια ροπή στους στοχαστές να βιώνουν την εποχή τους ως αδυσώπητη και βαριά· πόσο μάλλον που στις μέρες μας υπάρχουν και αντικειμενικοί λόγοι. Το σκληρό αποτύπωμα αυτού του μαρασμού είναι εμφανές στην εκπαίδευση· το βλέπω καθημερινά στους μαθητές μου. Σε αυτούς όμως βλέπω και την ελπίδα, την έντονη επιθυμία να προχωρήσει η ζωή μπροστά. Μια παροιμία λέει ότι «από αγκάθι, βγαίνει ρόδο»· ως φύσει αισιόδοξος ευελπιστώ ότι το μέλλον μας θα έχει περισσότερο φως. Αυτό το πνεύμα άλλωστε διαπνέει τα περισσότερα αφηγήματα του βιβλίου.
Περάσαμε μια δύσκολη περίοδο εγκλεισμού και απομόνωσης, εξαιτίας της πανδημίας του covid-19. Τι πιστεύετε ότι μας έδωσε και τι μας πήρε αυτή η πρωτόγνωρη κατάσταση, κύριε Κουγιουμουτζή;
Μας πήρε σίγουρα ανθρώπους. Νέκρωσε τις κοινωνικές μας δεξιότητες, μας αποστέρησε το πολύτιμο οξυγόνο της ανθρώπινης επαφής και επικοινωνίας. Ελπίζω να μας γκρέμισε και την ψευδαίσθηση ότι είμαστε άτρωτοι· η ανθρωπότητα –ως είδος του ζωικού βασιλείου– εξακολουθεί να υπόκειται σε φυσικούς νόμους. Εύχομαι να μας έδωσε και τη συνειδητοποίηση ότι χρειαζόμαστε περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη και αλληλεγγύη· κανένας δεν μπορεί να ξεπεράσει μόνος του καταστάσεις σαν κι αυτές που βιώσαμε με τον κορονοϊό.
Αν σας ζητούσα να απομονώσετε μία μόνο φράση από το βιβλίο σας και να τη μοιραστείτε μαζί μας, ποια θα ήταν αυτή;
«Κουφάλα κορονοϊέ, ο ΟΦΗ δεν πεθαίνει, ούτε κι εμείς το έχουμε σκοπό! Θα επιστρέψουμε, να ξαναζήσει το καμίνι».
ΤΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Ο Λευτέρης Κουγιουμουτζής: «» γεννήθηκε και ζει στην Κρήτη. Είναι Καθηγητής μαθηματικών. Χρονογραφεί σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα (κυρίως στην Εφημερίδα των Συντακτών). Χρονογραφήματά του έχουν συμπεριληφθεί σε εγχειρίδια διδασκαλίας για το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας.
Το τελευταίο του βιβλίο έχει τίτλο «Ημερολόγιο Εγκλεισμού» – Αφηγήματα καραντίνας και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Κέδρος».
*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Τα Μετέωρα» στις 21 Ιανουαρίου 2022.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
