Στο απολύτως συγχρονισμένο, πρωτότυπο βιβλίο μαρτυριών που κατέθεσε πρόσφατα στο αναγνωστικό της κοινό ενώνει με δεξιοτεχνία κείμενο, μαρτυρίες και πρόσωπα.
Υπογράφει ένα υπέροχο βιβλίο, που απαρτίζεται από μαρτυρίες υπαρκτών προσώπων που αφηγούνται την επίδραση της Ιστορίας σε πραγματικά στιγμιότυπα του βίου τους. Το βιβλίο είναι γεμάτο ενέργεια και δύναμη, με μηνύματα άλλοτε εμφανή κι άλλοτε υποδόρια, που καθηλώνουν τον αναγνώστη από τις πρώτες σελίδες σαν να τον διαπερνά ηλεκτρισμό ρεύμα.
Η Μαρία Σαμπατακάκη διαθέτει αισθητική, αποφεύγει το τετριμμένο, είναι αυθεντική και γράφει όταν έχει μια ολοκληρωμένη ιστορική εργασία να παρουσιάσει.
Γράφει πάντοτε ως ιστορικός και η διαδικασία συγγραφής ενός ιστορικού κειμένου είναι διαφορετική από αυτήν ενός λογοτεχνικού, διότι είναι ένα πολύ απαιτητικό είδος. Ο ξεχωριστός χειρισμός της γλώσσας, οι εικόνες που συνυπάρχουν με την πλοκή, τα μηνύματα που επιθυμεί να δώσει κάθε συγγραφέας, κάνουν το ιστορικό κείμενο ένα είδος διαφορετικό
και -συχνά- πιο δύσκολο.
Η ίδια πιστεύει ότι στην Ιστορία το προσωπικό βίωμα δεν είναι μια ασφαλής πηγή πληροφορίας, είναι όμως ένα καλό και χρήσιμο εργαλείο για να ανοίξει κάποιος έναν διάλογο ανάμεσα στον κοινωνικό επιστήμονα και το ευρύ κοινό για θέματα δύσκολα που αφορούν στο παρελθόν.
Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Κυρία Σαμπατακάκη, πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Κέδρος» το βιβλίο σας με τίτλο «Οι κομπάρσοι». Υπήρξε κάποιο συγκεκριμένο ερέθισμα που σας οδήγησε στη συγγραφή του;
Η δουλειά του ιστορικού είναι λίγο διαφορετική από αυτή του συγγραφέα. Ο ιστορικός λειτουργεί περισσότερο βάσει ερωτημάτων και λιγότερο βάσει ερεθισμάτων. Επομένως, η δική μου αφετηρία για ένα βιβλίο μαρτυριών ήταν η γνήσια απορία ενός ερευνητή: πώς αυτός που χαρακτηρίζουμε «μέσο» άνθρωπο (αν υπάρχει τέτοιος) αντιλαμβάνεται τη σχέση του με την Ιστορία.
Θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια για το βιβλίο σας και, γιατί όχι, την ιστορία «πίσω από την ιστορία» που σας οδήγησε στη συγγραφή του; Τι επιθυμείτε να κερδίσει ο αναγνώστης από την ανάγνωση αυτών των διηγημάτων;
Το βιβλίο αφορά στη σχέση του βιώματος και της μνήμης με την Ιστορία. Στόχος του είναι μέσα από τον οικείο λόγο των μαρτυριών και την ένταξή τους στο ιστορικό τους πλαίσιο να καταστεί πιο προσβάσιμη και πιο ενδιαφέρουσα η Ιστορία ως ανάγνωσμα.
Για έναν συγγραφέα είναι πραγματικότητα οι ιστορίες του; Οι ήρωες εξακολουθούν να υπάρχουν και εκτός βιβλίου;
Στην περίπτωση των Κομπάρσων δεν μιλάμε για ιστορίες. Πρόκειται για μαρτυρίες, πρόσωπα υπαρκτά που αφηγούνται την επίδραση της Ιστορίας σε πραγματικά στιγμιότυπα του βίου τους.
Το βιβλίο σας είναι καλαίσθητο και πλαισιώνεται από ένα όμορφο εξώφυλλο, ενώ ο τίτλος πυροδοτεί τη φαντασία του αναγνώστη. Πόσο σημαντικό είναι για εσάς το εξώφυλλο, η περίληψη στο οπισθόφυλλο και ο τίτλος για ένα βιβλίο;
Η ερώτηση σας μου θυμίζει μια φράση, που άκουσα από έναν φίλο σκηνοθέτη σ’ ένα πρόσφατο γύρισμα, με την οποία συμφωνώ απολύτως: «η Ιστορία χρειάζεται αισθητική».
Ως συγγραφέας πού δίνετε μεγαλύτερη βαρύτητα στο προσωπικό βίωμα ή στη μυθοπλασία;
Δεν είμαι σε θέση να απαντήσω στη συγκεκριμένη ερώτηση. Γράφω πάντοτε ως ιστορικός. Και η διαδικασία συγγραφής ενός ιστορικού κειμένου είναι διαφορετική από αυτήν ενός λογοτεχνικού. Στην Ιστορία το προσωπικό βίωμα δεν είναι μια ασφαλής πηγή πληροφορίας, είναι όμως ένα καλό και χρήσιμο εργαλείο για να ανοίξει κανείς έναν διάλογο ανάμεσα στον κοινωνικό επιστήμονα και στο ευρύ κοινό για θέματα δύσκολα που αφορούν στο παρελθόν.
Έχετε σπουδάσει Ιστορία και Λογοτεχνία, έχετε μακρά πορεία στην ιστορική έρευνα κι αρθρογραφείτε σε αρκετές εφημερίδες και περιοδικά, ενώ από το 2004 ασχολείστε συστηματικά με τη Δημόσια Ιστορία. Είναι εύκολο για έναν άνθρωπο που γράφει να ασχοληθεί με την λογοτεχνία και τη συγγραφή ή κρύβει και παγίδες;
Η Ιστορία και η Λογοτεχνία είναι βίοι παράλληλοι αλλά και αντίθετοι, όσο παράδοξο κι αν
ακούγεται αυτό. Η πρώτη στοχεύει στην απομυθοποίηση, η δεύτερη στο ανάποδο κι οι δύο
σε κάποιο είδος αυτογνωσίας. Παγίδες υπάρχουν οπωσδήποτε για την Ιστορία. Υπάρχουν όμως και ασφαλιστικές δικλείδες που ονομάζονται μεθοδολογία. Όταν τηρείς τους κανόνες και απεκδύεσαι τον μανδύα της επιστημονική αυθεντίας, δεν έχεις τίποτε να φοβάσαι.
Σε ποιο σκοπό υπακούει αυτό το προσωπικό ταξίδι αναζήτησης;
Στην ομορφιά, κυρία Δούλη. Είναι μεγάλη υπόθεση να βρίσκει κανείς την ομορφιά σε αυτά με τα οποία καταγίνεται.
Πιστεύετε ότι η εμπειρία που αποκτά κάποιος με τα χρόνια είναι το καλύτερο σχολείο για να αντιληφθεί τους ανθρώπους γύρω του αλλά και να αντιμετωπίσει καταστάσεις;
Σαφώς, αλλά εξίσου σημαντική είναι και η απειρία. Χωρίς την άγνοια κινδύνου, που πολλές φορές συνεπάγεται, λίγα πράγματα θα τολμούσαμε στη ζωή.
Πότε έχετε περισσότερο ανάγκη να γράψετε, κυρία Σαμπατακάκη, και σε ποια ψυχολογική ή συναισθηματική κατάσταση οπλίζετε την πένα σας με την ευαισθησία της ψυχής σας και αποζητάτε την αγαλλίαση στη γραφή;
Γράφω, όταν έχω μια ολοκληρωμένη ιστορική εργασία να παρουσιάσω. Και επειδή το αντικείμενο μου είναι η Δημόσια Ιστορία, η αφετηρία μου είναι πάντοτε η χρησιμότητα και η εφαρμογή της στο σήμερα.
Είστε ένας πνευματικός άνθρωπος, που παρακολουθείτε την κοινωνία μας και επεμβαίνετε μέσα από τα άρθρα σας, τα βιβλία σας, τη δουλειά σας. Πού νομίζετε ότι θα καταλήξει όλος ετούτος ο πολιτικός και κοινωνικός «μαρασμός» που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια;
Δεν μου αρέσει ο όρος «πνευματικός άνθρωπος». Είμαι ένας κανονικός άνθρωπος που ζει ανάμεσα στους άλλους και δουλεύει με τα εργαλεία της επιστήμης του. Ζούμε σε ένα μεταίχμιο, σε μια μεταβατική εποχή. Και κάθε τέτοια περίοδος στην ιστορία της ανθρωπότητας χαρακτηρίζεται από ρευστότητα και αβεβαιότητα. Δεν είμαι απαισιόδοξη. Ο μαρασμός ακολουθείται πάντοτε από την άνθιση. Ανθρωπιά και δουλειά χρειάζεται μόνο.
Πώς θα περιγράφατε το παράδοξο που βιώνουμε στις μέρες μας με τον covid 19; Πιστεύετε ότι το «σήμερα» μας υπόσχεται κάτι;
Τίποτε το παράδοξο δεν υπάρχει σε μια πανδημία, είναι κάτι που έχει συμβεί πολλές φορές στο παρελθόν. Απλώς η πρόοδος της επιστήμης και η άνοδος του βιοτικού επιπέδου τις τελευταίες δεκαετίες στον δυτικό κυρίως κόσμο μας έκανε -και σωστά- να αποβάλουμε από τη συλλογική μας μνήμη τέτοιες καταστάσεις. Αλίμονο αν το σήμερα δεν υπόσχεται για
το μέλλον. Θα εστίαζα στην ανάγκη να αγκαλιάσουμε ξανά την επιστήμη, να βρούμε δημιουργικούς τρόπους να δουλέψουμε, να ιεραρχήσουμε τα σημαντικά στη ζωή μας.
Αν σας ζητούσα να απομονώσετε μία μόνο φράση από το βιβλίο σας και να τη μοιραστείτε μαζί μας, ποια θα ήταν αυτή;
«Εφτούνα που ζεις είναι η ζωή σου» (από την αφήγηση της Ζαννιάς Κότσικα).
Σας ευχαριστώ θερμά για την ενδιαφέρουσα συνομιλία.
ΤΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
Η Μαρία Σαμπατακάκη σπούδασε Ιστορία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι, και Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ.
Η πορεία της στον τομέα της ιστορικής έρευνας ξεκίνησε από το Ιστορικό και Διπλωματικό Αρχείο του Υπ. Εξωτερικών και το Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ).
Από το 2004 ασχολείται συστηματικά με τη Δημόσια Ιστορία ως αρθρογράφος και επιστημονική συνεργάτιδα σε εφημερίδες, περιοδικά (Ιστορία, Ιστορικά Θέματα) και εκδοτικούς οίκους.
Το 2014 δημιούργησε την Ομάδα «hιστορισταί», ένα πρωτότυπο σχήμα που εκπονεί προγράμματα αξιοποίησης της πρωτογενούς ιστορικής έρευνας στους τομείς του πολιτισμού, της οικονομίας και της εκπαίδευσης και δραστηριοποιείται στην παραγωγή οπτικοακουστικού έργου, την αναβάθμιση μουσειακών – ιστορικών χώρων και αρχειακών συλλογών, την παροχή περιεχομένου σε τεχνολογικές προσφερόμενες υπηρεσίες (mobile apps, web tv, μηχανές αναζήτησης) και στο (re) branding τοποθεσιών στο πλαίσιο ανάπτυξης του πολιτιστικού τουρισμού.
Έχει συνεργαστεί και διδάξει στο Πανεπιστήμιο Masaryk (Μπρνο, Τσεχία). Έχει αναλάβει τη συγκρότηση του Αρχείου της Εταιρείας Ακινήτων Δημοσίου Α.Ε. (ΕΤΑΔ). Είναι επιστημονική συνεργάτιδα σε θέματα Δημόσιας Ιστορίας της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης. Είναι υπεύθυνη της αφιερωματικής ύλης του μηνιαίου περιοδικού Ιστορία.
«Οι κομπάρσοι» είναι το τελευταίο της βιβλίο και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Κέδρος».
*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Τα Μετέωρα” στις 19 Ιουνίου 2020.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
