Ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος θεωρείται από τις σημαντικές προσωπικότητες στους χώρους τής παιδικής λογοτεχνίας, καθώς όλα τα βιβλία του, που έχουν εκδοθεί έως τώρα, έχουν αποσπάσει εξαιρετικά σχόλια, αφού η πένα του χαρακτηρίζεται για το χιούμορ, την πρωτοτυπία αλλά και την ανατρεπτική του ματιά. Με το συγγραφικό του έργο κέρδισε το ενδιαφέρον γονιών και εκπαιδευτικών αλλά και την αγάπη των μικρών παιδιών. Συζητάμε με τον συγγραφέα τού Τριγωνοψαρούλη, του διασημότερου έλληνα λογοτεχνικού ήρωα, και γινόμαστε ξανά παιδιά…
Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
Κύριε Ηλιόπουλε, στη σημερινή εποχή, που τα παιδιά ξοδεύουν περισσότερο χρόνο στο internet παρά στο να διαβάζουν βιβλία, πώς μπορεί το βιβλίο να γίνει περισσότερο ανταγωνιστικό και να κερδίσει τα μικρά παιδιά;
Δεν θεωρώ, κυρία Δούλη, το Διαδίκτυο μεγαλύτερο ανταγωνιστή τού βιβλίου από την τηλεόραση ή τα ηλεκτρονικά παιχνίδια. Όλα μπορούν με την παιγνιώδη μορφή τους να τραβήξουν την προσοχή ενός παιδιού … που δεν έχει ανακαλύψει την απόλαυση της ανάγνωσης. Αυτό πρέπει να είναι το δικό μας μέλημα: η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας από τις πολύ μικρές ηλικίες.
Ήταν κάποιο συγκεκριμένο γεγονός που έφερε τη σύλληψη του Τριγωνοψαρούλη;
Βέβαια! Είμαι δάσκαλος και η επαφή μου με τα παιδιά είναι μια αστείρευτη πηγή έμπνευσης. Ένας μαθητής μου είχε απομονωθεί από τους άλλους γιατί δεν τα κατάφερνε καλά στα μαθήματα. Η πρώτη μορφή τού Τριγωνοψαρούλη γράφτηκε για να τους πω πόσο λάθος έκαναν. Αν κάποιος δεν είναι καλός μαθητής δεν σημαίνει πως δεν είναι καλό παιδί ή καλός φίλος!
Αν ήσασταν ήρωας κάποιου παραμυθιού, ποιος θα ήσασταν;
Από τους δικούς μου ήρωες θα μπορούσα να είμαι όλοι. Όλοι τους έχουν μέσα τους και λίγο Βαγγέλη! Από ήρωες άλλων συγγραφέων αγαπώ τον Πήτερ Παν. Είναι μικρός και δεν μεγαλώνει, πετάει και έχει φίλη νεραϊδούλα.
Θεωρείτε ότι καταφέρνετε να δείτε τον κόσμο μέσα από τα μάτια των παιδιών;
Δεν νομίζω ότι είδα τον κόσμο και ποτέ αλλιώς. Ίσως και γι’ αυτό και δεν μπορώ να τον κατανοήσω. Όσα γίνονται στον κόσμο των μεγάλων δεν μπορώ να τα προβλέψω, μου κάνουν εντύπωση και μου φαίνονται απίστευτα και πολλές φορές τόσο παράλογα. Όπως ακριβώς σε ένα παιδί.
Είστε εκπαιδευτικός κύριε Ηλιόπουλε, αν είχατε την ευκαιρία να διαβαστεί σε όλα τα σχολεία της Ελλάδας ένα βιβλίο στο πλαίσιο ενός μαθήματος, ποιο θα ήταν αυτό;
Είναι δύσκολο να διαλέξω ένα βιβλίο από τα τόσα που αγαπώ. Σίγουρα θα είχα στο αναλυτικό πρόγραμμα τον «Μικρό Πρίγκιπα»! Μιλά για τον έρωτα, την εξουσία, το παράλογο της ανθρώπινης δραστηριότητας. Για πρώτο μάθημα θα μοίραζα απλώς σε κάθε παιδί ένα τριαντάφυλλο.
Μέσα από τα βιβλία σας αλλά και τη δουλειά σας είναι πασιφανές ότι είστε άνθρωπος με ευαισθησίες. Η επιρροή των συναισθημάτων σας γίνεται εύκολα; Εννοώ δηλαδή αν στεναχωριέστε εύκολα, πονάτε εύκολα, κλαίτε εύκολα, γελάτε εύκολα.
Φαίνεται, ε; Ναι, τα συναισθήματά μου με επηρεάζουν πολύ, όπως άλλωστε κάθε καλλιτέχνη. Είμαι υπερευαίσθητος πολλές φορές και οι άλλοι γύρω μου απορούν, αφού δεν έχουν καταλάβει τι με επηρέασε. Τότε κλείνομαι στον εαυτό μου και γράφω. Είναι λυτρωτικό το γράψιμο.
Η σημερινή πραγματικότητα επηρεάζει τα γραπτά ενός συγγραφέα; Πώς θα αποδίδατε με λίγα λόγια την κατάσταση σήμερα;
Νομίζω τα έχει πει όλα η Πηνελόπη Δέλτα στο «Παραμύθι χωρίς Όνομα»! Ζούμε μια εποχή απόλυτης παρακμής αξιών. Δεν μπορεί – κάποια στιγμή θα γυρίσει ο καιρός, όπως λέει ο Ελύτης στο Μονόγραμμα.
Τα παιδιά μπορούν να αφομοιώσουν σημαντικά μηνύματα από τα βιβλία και να τα υιοθετήσουν ως τρόπο ζωής;
Τα παιδιά στη διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας χτίζουν την προσωπικότητά τους. Τα βιβλία, με τις πανανθρώπινες αξίες που πρεσβεύουν, τα βοηθούν να τη χτίσουν ολόπλευρα και σε στέρεες βάσεις. Οι χάρτινοι λογοτεχνικοί ήρωες είναι οι φίλοι που τους δείχνουν την αληθινή ζωή και τους βοηθούν να την αντιμετωπίσουν.
Ποια ανάγκη ή ερέθισμα σας ώθησε να ασχοληθείτε με τη συγγραφή οικολογικών παραμυθιών;
Η κόρη μου γεννήθηκε το καλοκαίρι τού 1998 και εκείνες τις ημέρες βλέπαμε από το μαιευτήριο το δάσος στην Πεντέλη να καίγεται. Σκέφτηκα ότι δεν είναι δικός μας ο πλανήτης αλλά της Ελεάννας και των φίλων της. Πώς θα τον έχουμε καταντήσει όταν τον παραδώσουμε στη γενιά της; Έτσι γεννήθηκαν στο μυαλό μου τα ΟΙΚΟλογήματα, μια σειρά πέντε βιβλίων που όλα μιλούν για τα λάθη των μεγάλων και τις αντιστάσεις των παιδιών. Πιστεύω ότι η σχέση τού ανθρώπου με τον πλανήτη μπορεί στις επόμενες γενιές να αλλάξει προς το καλύτερο.
Μιλήστε μας λίγο για τις ενέργειές σας σχετικά με την ευαισθητοποίηση των παιδιών απέναντι σε περιβαλλοντικά θέματα.
Συνεχίζοντας τη σκέψη μου πιστεύω ότι τα παιδιά θα προστατεύσουν τα δάση, θα μας μάθουν να κάνουμε αναδάσωση, θα μας δείξουν την αξία τής ανακύκλωσης, δε θα κάνουν τη θάλασσα σκουπιδότοπο, θα βοηθήσουν στην εξοικονόμηση ενέργειας, θα τους είναι προσφιλείς οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Αυτά θα μας δείξουν το δρόμο. Ο ΟΙΚΟλογικός τρόπος ζωής είναι ένα στόχος που πρέπει να επιτευχθεί.
Ως παιδί διαβάζατε βιβλία και ποιο ήταν το αγαπημένο σας;
Από τα παραμύθια λάτρευα την Πεντάμορφη και το τέρας αλλά και τα παραμύθια του Άντερσεν, «Το αηδόνι του αυτοκράτορα» και «το Ασχημόπαπο». Από μυθιστορήματα το «Γύρω του κόσμου σε 80 ημέρες» και το «20.000 λεύγες κάτω από τη θάλασσα». Μετά στην εφηβεία γνώρισα το Μέλιο από το «Ένα παιδί μετράει τα άστρα» του Λουντέμη.
Είναι μεγάλη ευθύνη για κάποιον να γράψει βιβλία, που απευθύνονται σε παιδιά;
Τεράστια. Γι αυτό και αν δεν έχεις να πεις τίποτα στο παιδί – αναγνώστη καλύτερα ασχολήσου με άλλο είδος. Γράψε για μεγάλους. Όποιος γράφει για παιδιά πρέπει να ξέρει τις ευθύνες που του αναλογούν.
Θεωρείτε ότι τα παιδικά βιβλία προετοιμάζουν ψυχικά τα παιδιά να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες της ζωής ή τα εγκλωβίζουν σε κάτι ιδανικό;
Τα βιβλία, κυρία Δούλη, δεν πρέπει να εγκλωβίζουν κανέναν και σε τίποτα. Δεν πρέπει να έχουν βεβαιότητες. Πρέπει να δίνουν τη δυνατότητα της κρίσης και της άποψης. Τέτοια παιδιά θέλουμε. Παιδιά που σε κάθε δυσκολία θα κρίνουν και θα αποφασίζουν.
Τι πιστεύετε ότι πρέπει να κάνει ένας γονιός, για να αγαπήσει το παιδί του τα βιβλία;
Το βασικότερο: να τα αγαπάει και εκείνος. Πώς θα σας πείσω να αγαπήσετε κάτι που δεν το αγαπώ; Θα αποτύχω. Βιβλία παντού μέσα στο σπίτι. Βιβλία για μικρούς και για μεγάλους. Όταν το παιδί βλέπει από μωρό τους γονείς να διαβάζουν έχει πρότυπα.
Από πόσο νωρίς πρέπει να φέρνουμε σε επαφή τα παιδιά με τα βιβλία και με ποιόν τρόπο;
Από την βρεφική ηλικία διαβάζουμε στο μωρό βιβλία και παίζουμε με αυτά. Μαζί με τα πρώτα πάνινα παιχνίδια έχουμε τα πρώτα υφασμάτινα βιβλία. Έτσι στο μυαλό τού βιβλίο και παιχνίδι αποκτούν την ίδια αξία.
Ποια θεωρείτε ότι είναι τα κριτήρια για να διαλέξουμε για τα παιδιά μας βιβλία;
Βιβλία που έχουν υπέροχες ιστορίες οι οποίες είναι κατανοητές στο παιδί, το μαγεύουν, το ταξιδεύουν, το ψυχαγωγούν χωρίς να το υποτιμούν. Είναι παιδικά όχι παιδιάστικα. Επίσης έχουν άρτια εικονογράφηση, που καλλιεργεί το αισθητικό κριτήριο του παιδιού. Μόνο με αυτά τα δυο κριτήρια να επισκεφθείτε ένα βιβλιοπωλείο θα αποκλείσετε πολλά βιβλία … της μόδας και της τηλεοπτικής διαφήμισης. Α!, και το κυριότερο: βιβλία που κάνουν και τον ενήλικα που διαβάζει να περνάει κι αυτός καλά. Αν η μαμά ή ο μπαμπάς που διαβάζουν πλήττουν, θα βαρεθεί και το παιδί! Αν εκείνοι διασκεδάζουν θα περάσουν υπέροχα όλοι!
Ποια βιβλία δεν πρέπει να λείπουν από καμία παιδική βιβλιοθήκη;
Δυστυχώς δεν υπάρχει κώδικας παιδικής λογοτεχνίας. Εγώ στη βιβλιοθήκη μου θα είχα πολλή ελληνική μυθολογία, παραμύθια από τους κλασικούς Άντερσεν, Γκριμ, Περώ κ.λπ. Ιστορίες και μυθιστορήματα από Βερν, Ντίκενς Τουέιν, Μπάρι κ.ά. Και βέβαια έλληνες από όλες τις περιόδους από Δέλτα και Πικρό, μετά στη γενιά που εμφανίζεται λίγο πριν τη Χούντα, Ζέη και Σαρή και βέβαια από τη μεταπολίτευση και μετά Πέτροβιτς, Βαρελά, Κοντολέων, Τριβιζά, Μπουλώτη, Ψαραύτη και τόσους άλλους αγαπημένους που ίσως τώρα ξεχνώ. Επίσης θα έβαζα βιβλία γνώσεων, Γιαλουράκη, Ντεκάστρο, κ.ά. Για τη δική μου τη γενιά από το ’90 και μετά δεν έχει αποφανθεί ακόμη η ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας. Ο καιρός θα δείξει… αλλά ελπίζω πως κάποιο ραφάκι θα υπάρχει και για τα δικά μας βιβλία.
ΤΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
Ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε παιδαγωγικά και θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Από το 1984 εργάζεται ως εκπαιδευτικός στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Το 1995 εκδόθηκε το πρώτο βιβλίο του για παιδιά. Το 1997 κυκλοφόρησε ο Τριγωνοψαρούλης. Ακολούθησαν άλλα πέντε βιβλία με περιπέτειες του Τριγωνοψαρούλη, ο οποίος έγινε ο πιο αγαπημένος σύγχρονος ήρωας της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας. Από το 1995 μέχρι σήμερα, ο συγγραφέας έχει εκδώσει πάνω από 50 βιβλία για παιδιά και νέους, πολλά από τα οποία έχουν τιμηθεί με διακρίσεις, βραβεία και επαίνους (περιοδικό Διαβάζω, Γ.Λ.Σ., Ελληνικό Τμήμα ΙΒΒΥ). Συμμετέχει σε διεθνή φεστιβάλ λογοτεχνίας (Μπάνκια, Βερολίνο) και πολλά βιβλία του έχουν μεταφραστεί στο εξωτερικό (Ιταλία, Γερμανία, Ισπανία, Αγγλία, Κορέα, Μαλαισία, Σερβία). Επίσης, την περίοδο 2010-2011 στο Ολύμπιον στη Θεσσαλονίκη, το Νέο Θέατρο ανέβασε το πρώτο θεατρικό του έργο «Ο Τριγωνοψαρούλης επιστρέφει», σε σκηνοθεσία Κυριάκου Αργυρόπουλου και μουσική Γιώργου Χριστιανάκη. Σε διήγημά του από τον τόμο «Μίλα μη φοβάσαι» της ΕΨΥΠΕ βασίστηκε η ταινία «Τα μπλε γυαλιά» του Γιάννη Κουφονίκου, η οποία παίχτηκε στο Φεστιβάλ Ολυμπίας. Γράφει άρθρα σε περιοδικά, εφημερίδες και ιστότοπους για την προώθηση της φιλαναγνωσίας. Από το 2008 είναι πρόεδρος του Ελληνικού τμήματος της IBBY – Κύκλος Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου.
* Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Τα Μετέωρα” στη 1 Ιουνίου 2012.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
