Λένε ότι η φιλαργυρία μεγαλώνει με την ηλικία. Γιατί άραγε; Ίσως στα γεράματα ο άνθρωπος, μη διαθέτοντας πιά την αλλοτινή σωματική αλκή, αλλά και την πνευματική και ψυχική δύναμη της νιότης και της μέσης ηλικίας, βλέπει περισσότερους κινδύνους να τον απειλούν. Και τότε, ένας ενστικτώδης μηχανισμός τον κάνει να εκτιμά τώρα περισσότερο το χρήμα, που το βλέπει σαν μια δύναμη, στην οποία θα μπορεί να στηριχθεί. Είναι άραγε η σωστή εξήγηση; Υπάρχει και μια άλλη.
Στα γεράματα, έχουν λείψει οι ασχολίες οι επαγγελματικές, κι έχουν λιγοστέψει οι εντυπώσεις από το περιβάλλον. Η μοναξιά σιγά-σιγά τυλίγει τον ηλικιωμένο. Κι έτσι, μέσα στη φτώχεια των εντυπώσεων και των ενδιαφερόντων, η προσοχή του εντοπίζεται εντονότερα στου χρήματος τη δύναμη σαν μοναδική συντροφιά στη μοναξιά του. Και η συστηματική καθημερινή καταμέτρηση του χρήματός του, η παρακολούθηση του χρηματιστηρίου, δημιουργούν μια ασχολία, ίσως ένα πάθος, που γεμίζει κάπως τη μοναξιά του.
Ώστε δεν είναι η ανάγκη νάχουν χρήματα, που τους κάνει φιλάργυρους. Αυτό το παρατήρησε και ο Λαμπρυγιέρ, καθώς αναφέρει ο Μωρουά στην «Τέχνη να γερνάς». Υπάρχουν φιλάργυροι πλούσιοι, που δεν έχουν φόβο να μείνουν φτωχοί. Η φιλαργυρία λοιπόν είναι ένα σύνθετο πάθος, που το δημιουργούν στους γέροντες οι συνθήκες τής ζωής τους, κοινωνικές, ακόμη και βιολογικές.
*
Αυτά για τη φιλαργυρία των γερόντων. Αλλά για τη φιλαργυρία των νέων ή μεσόκοπων ανθρώπων, τι να πει κανείς; Το χρήμα είναι φυσικό να ελκύει. Γιατί με το χρήμα μπορείς να αποκτήσεις όλα τα υλικά αγαθά, ακόμη και ηθικά αγαθά, στην περίπτωση που ο κάτοχός του είναι π.χ. φιλάργυρος που δίνει στον εαυτό του την ηθική απόλαυση να ευεργετεί συνανθρώπους του που έχουν ανάγκη.
Όταν κάποιος κυνηγά το χρήμα, για να το ξοδεύει, για να το μετατρέπει σε αγαθά και ευχαριστήσεις κάθε είδους, δεν είναι φιλάργυρος, συχνά μάλιστα είναι άσωτος, δηλαδή το αντίθετο του φιλάργυρου.
Τώρα, τί κάνει μερικούς να μαζεύουν το χρήμα και να μην το ξοδεύουν; Να το αγαπούν δηλαδή αυτό καθεαυτό, ως χρήμα; Η εξήγηση πρέπει να είναι η ψυχική φτώχεια που εντοπίζει την έλξη τού ανθρώπου σε ένα πράγμα, δηλαδή στο χρήμα, και χαλαρώνει τους δεσμούς του με άλλα ενδιαφέροντα της ζωής. Η εξήγηση δηλαδή καταλήγει να μοιάζει με την εξήγηση της φιλαργυρίας των γερόντων: Μπορεί κανείς να πει ότι ο φιλάργυρος έχει ήδη γεράσει, πριν ακόμη γεράσει.
*
Διάβασα ότι ο Σώμερσετ Μώμ είχε πει: «Το χρήμα είναι σα μια έκτη αίσθηση –και δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις τις άλλες χωρίς αυτή». Και ότι ο Κικέρων είχε πει: «Δεν υπάρχει φρούριο τόσο δυνατό, ώστε να μην μπορεί να το κυριεύσει κανείς με το χρήμα». Και παρά πολλοί άλλοι έχουν υμνήσει τη δύναμη του χρήματος, αφού και μια αγγλική παροιμία λέει αφελέστατα: «Η ομορφιά είναι δυνατή, αλλά το χρήμα είναι παντοδύναμο». Άραγε, όλες αυτές οι διαβεβαιώσεις για τη δύναμη του χρήματος, βρίσκονται στη βάση τής φιλαργυρίας; Βεβαίως όχι, γιατί ο φιλάργυρος αγαπά το χρήμα για το χρήμα, και όχι για τη δύναμη που έχει, αφού το πάθος του τον εμποδίζει να χρησιμοποιήσει τη δύναμη αυτή -το πάθος του, που τον εγκλωβίζει στη νοσηρή αγωνία να διατηρήσει το χρήμα αχρησιμοποίητο.
Αν η φιλαργυρία τύχει να κυριεύσει τον άρχοντα, τότε αυτός κάνει άμετρη χρήση τής εξουσίας του, γίνεται κερδαλέος δυνάστης, επιβαρύνει με πιεστικούς φόρους τούς πολίτες και φθείρει έτσι το δημοκρατικό πολίτευμα. Όμοια φθείρουν το δημοκρατικό πολίτευμα και οι φιλάργυροι πολίτες, εάν επιζητούν επίμονα και με πάθος να αποφύγουν όλα τα δημόσια βάρη.
Πηγή: Μιχ. Στασινόπουλου «Στοχασμοί και Παραλλαγές», Εκδόσεις τών Φίλων, Αθήνα 1988 (σελ. 67-71).
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
