Αρχική ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΤΕΧΝΕΣ/ΓΡΑΜΜΑΤΑ Η Δημοτική ποίηση για το έπος του ’40

Η Δημοτική ποίηση για το έπος του ’40

-

Γράφει ο ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ Θ. ΑΝΔΡΕΟΥ — της Ετ. Ελλήνων Λογοτεχνών

28η Οκτωβρίου 1940. Οι ορδές των υπερφίαλων Ιταλών του Μουσολίνι εισβάλλουν αναίτια στην Ελλάδα. Το πρώτο και αλησμόνητο ανακοινωθέν του ελληνικού στρατηγείου, σύμφωνα με το οποίο «αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του πατρίου εδάφους…», δικαιώνεται απολύτως. Οι χαράδρες των βουνών των συνόρων μας με την Αλβανία, αλλά και οι βουνοκορφές των αλβανικών βουνών, γεμίζουν με πτώματα των εχθρών, που μένουν άταφα.

Ήταν μόνο η δυσκολία των Ελλήνων να τα θάψουν, κάτω απ’ τις αντίξοες περιστάσεις και συνθήκες ή έπρεπε να μείνουν άταφοι οι ανίεροι εχθροί της πατρίδας και να γίνουν τροφή των ορνέων, σύμφωνα με πανάρχαιη δοξασία του Ελληνισμού; Μπορεί και τα δύο να είχαν συντρέξει.

Τις πρώτες μέρες της άνανδρης ιταλικής επίθεσης επώνυμοι στιχουργοί μας συνέθεσαν τραγούδια για τον πόλεμο αυτό, τα μελοποίησαν πρόχειρα, πάνω σε μουσικά μοτίβα άλλων τραγουδιών της εποχής εκείνης, και τραγουδήθηκαν με την σπάνια και λιγεία φωνή της αξέχαστης Σοφίας Βέμπο, εμψυχώνοντας τους πολεμιστές, αλλά και ολόκληρο το λαό. «Παιδιά, της Ελλάδος παιδιά…», «Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του» και άλλα.

Όμως, και ο ποιητής λαός δεν έμεινε αδιάφορος και στον πόλεμο αυτό και τον τραγούδησε ικανά. Τα περισσότερα δημοτικά τραγούδια τα συνέθεσαν άγνωστοι πολεμιστές, που ζούσαν τα γεγονότα του πολέμου και πρωταγωνιστούσαν σ’ αυτά, όπως παλαιότερα οι κλέφτες έκαναν τραγούδια μετά από κάποια σπουδαία μάχη ή το θάνατο του καπετάνιου τους. Άλλα τραγούδια τα εμπνεύστηκε ο άμαχος λαός της υπαίθρου κυρίως χώρας, αλλά και της πόλης.

Σαν ελάχιστο φόρο τιμής στους νεκρούς ήρωες του ’40, αλλά και τους επιζήσαντες με αναπηρίες σοβαρές, θα παραθέσουμε ορισμένα δημοτικά τραγούδια του αλβανικού έπους με μικρή και όχι εκτεταμένη ανάλυση, γιατί πρωτεύουσα σημασία έχουν τα τραγούδια και όχι η ερμηνευτική τους προσέγγιση, με την παρατήρηση ότι τα περισσότερα απ’ αυτά είναι προσαρμοσμένα σε παλαιά μοτίβα δημοτικών τραγουδιών μας:

— Τι έχεις, βρε μαύρε κόρακα,
και σκούζεις και φωνάζεις;
Μήνα διψάς για αίματα, γι’
ανθρώπινα κουφάρια;

Έβγα ψηλά στο Σμόλικα, απάν’
στη Σαμαρίνα,
να ιδείς κορμιά ιταλικά, γεμίσαν
τις χαράδρες.

Έβγα απάν’ στο Ελπασάν,
Μοράβα, Τεπελένι,
να ιδείς κορμιά ελληνικά,
θαμμένα αράδα – αράδα.

Το τραγούδι αυτό είναι το πιο σημαντικό και επιχωριάζει στη Ρούμελη και τη Δυτική Μακεδονία, όπου και σήμερα τραγουδιέται. Η παραλλαγή που δημοσιεύεται είναι από τα Γρεβενά. Ο δημοτικός ποιητής, εντυπωσιασμένος από τις φονικές μάχες και τα άταφα κορμιά των στρατιωτών, αποφεύγει να μας μιλήσει ευθέως γι’ αυτές και παραπέμπει στον πεινασμένο κόρακα και στην αποστροφή του σ’ αυτόν και στο έργο του που θα ακολουθήσει. Οι πρώτοι επιτυχημένοι στίχοι αφορούν την περίοδο της μεγάλης επέλασης του ελληνικού στρατού στο αλβανικό έδαφος, ενώ οι δύο τελευταίοι προστέθηκαν τον Γενάρη του ’41 και δηλώνουν τον αξιοπρεπή θρήνο για τις δικές μας απώλειες. Δημιουργούν πρόβλημα στο τραγούδι, αφού διέλαθε της προσοχής των συνθετών ότι ο κόρακας δεν μπορεί να ιδεί θαμμένα πτώματα! Η αποστροφή στον πεινασμένο κόρακα αποτελεί πρόλογο ή εισαγωγή σε παλιά δημοτικά τραγούδια. Για άταφα κορμιά Τούρκων μιλάει το τραγούδι για τη μάχη στα Τρίκορφα και το Βαλτέτσι:

«Πέρασε από τα Τρίκορφα
και σύρε στο Βαλτέτσι».

Μια άλλη παραλλαγή του τραγουδιού από την περιοχή του Μεσολογγίου μεταβάλλει αυτό σε θρήνο για τις συνέπειες του πολέμου. Από την παραλλαγή αυτή οι δύο πρώτοι στίχοι έχουν παρθεί από κλέφτικα τραγούδια, που μιλούν για τα Τρίκορφα της Τριπολιτσάς, τον Κόζιακα και τα Άγραφα της Θεσσαλίας, και οι δύο τελευταίοι είναι διασκευή του τραγουδιού για την καταστροφή του Δράμαλη στα Δερβενάκια:

— Τι έχεις, καημένε κόρακα,
που σκούζεις και φωνάζεις;
Μήνα διψάς για αίματα, μήνα
πεινάς για σάρκες;
Πέτα ψηλά στο Λάμποβο, ψηλά
στο Τεπελένι,
που πολεμούν τ’ αδέρφια μας
με του Ιταλού τ’ ασκέρια.

Εκεί θα ιδείς τα αίματα, εκεί θα
ιδείς τις σάρκες,
εκεί κορμάκια κείτονται, ηρωικοί
τσολιάδες,
τσολιάδες του Τριάντα-Εννιά και
του Σαράντα-Δύο.

Δεν έχουν μάννα να τους δει,
αδέρφια να τους κλάψουν.
Έχουν τους όλμους συντροφιά,
προσκέφαλο μια πέτρα,
και γι’ απανωσκεπάσματα τούς
πάγους και τα χιόνια.

Την 1η Σεπτεμβρίου 1939 ο Χίτλερ εισβάλλει με τις σιδερόφραχτες στρατιές του στην Πολωνία και αρχίζει έτσι ο πιο αιματηρός πόλεμος που γνώρισε ποτέ ο κόσμος. Βαρύ προαίσθημα κατέλαβε τον ελληνικό λαό, που περίμενε τη σειρά του:

Ιέβγα, μανούλα μ’ φώναξι
σ’ ούλους τους μαχαλάδις:
Όσα πιδιά είν’ ανύπαντρα φέτου
μη παντριφτούνι.

Φέτους θα γένει πόλιμους,
θα γένει ανταρσία,
θα κλάψουν μάνις για πιδιά,
γυναίκις για τους άντρις,
θα κλάψει κι νια νιόπαντρη, τρεις
μέρις παντριμένη
πόχει τουν άντρα άρρουστου,
βαριά για να πιθάνει.

Θέλει τη μάνα στου πλιβρό,
την αδερφή στου γόνα
θέλει κι τη γυναίκα του
τρουύρου στο κιφάλι.

Στα ελληνοαλβανικά σύνορα γράφτηκαν και πύργωσαν σελίδες ανέσπερης δόξας για τον νεότερο Ελληνισμό. Τη νίκη των Ελλήνων τραγουδάει ο άγνωστος ποιητής στο τραγούδι που ακολουθεί, στο οποίο είναι ολοφάνεροι οι συμφυρμοί και τα μοτίβα από γνωστά Κλέφτικα τραγούδια:

Του μάθαταν τι έγινε στου
Γράμμου κι στου Βίτσι;
Γιόμισαν τα βουνά κορμιά κι
τα ποτάμια αίμα,
δε βρέθ’ κι ένας χριστιανός στο
λάδι βαφτισμένος
να σταματήσει τα πυρά, να
πάψουν τα κανόνια,
να μιτρηθούμι μια φουρά, να
ιδούμι πόσοι λείπουν.

Μετρήθ’ καν όλοι οι Ιταλοί κι
λείπουν τρεις χιλιάδες,
μετρήθηκαν κι οι Έλληνες και
λείπουν τρεις λεβέντες!

Ένα τραγούδι από την ιταλοκρατούμενη τότε Χάλκη της Δωδεκανήσου περιφρονεί και περιπαίζει τον Μουσολίνι:

Του Μουσολίν’ η κεφαλή, που
φόρειε μαύρη σκούφια,
στο τέλος αποδείχτηκε πως ήταν
μέσα κούφια.
Ο Μουσολίνι νόμιζε πως ήταν
η Ελλάδα
κανένα πιάτο αχνιστό με τη
μακαρονάδα.

Ο χειμώνας του ’40 ήταν ιδιαίτερα βαρύς και ως εκ τούτου οι ταχυδρομικές και τηλεγραφικές επικοινωνίες δύσκολες. Οι πολεμιστές αγωνιούν να επικοινωνήσουν με τους δικούς τους:

Ωρέ, διώχτε, βουνά, τα
σύννεφα από την Αλβανία,
να λάμψει ο ουρανός κι η γη,
να λιώσουνε τα χιόνια,
ν’ ανοίζουν τα τηλέφωνα και
τα ταχυδρομεία,
να γράψω γράμμα σπίτι μου,
στη δόλια μου μανούλα.

Στο μικρό δημοτικό τραγούδι που ακολουθεί, ο σκοτωμένος στρατιώτης παρακαλεί τη μάνα του για την μεταφορά των οστών του στην ιδιαίτερη πατρίδα του:

Στο Γράμμο στα ψηλά βουνά
τα κορφοανταριασμένα,
εκεί, μανούλα μ’, κείτομαι
σε μια μικρή διασέλα.
Στα τρία χρόνια, μάνα μου,
πάρι παπά κι έλα
να μάσ’ τα κουκκαλάκια μου,
που είναι πιταμένα.

Το μικρό νησί της Χάλκης Δωδεκανήσου έχει να επιδείξει δύο ήρωες του πολέμου του ’40. Ο νεαρός υπολοχαγός Αλέξανδρος Διάκος ήταν ο πρώτος νεκρός Έλληνας αξιωματικός. Σκοτώθηκε την 1η Νοεμβρίου 1940 στη θέση Τσούκα – Φούρκα, στην έφοδο με «εφ’ όπλου λόγχη». Τα οστά του μεταφέρθηκαν στη Ρόδο, χρόνια μετά, και βρίσκονται έκτοτε στο βάθρο του ανδριάντα που του έστησε η πατρίδα, ευγνωμονούσα. Ο λοχαγός Διογένης Φανουράκης, πάλι από τη Σύμη, βρήκε ηρωικό θάνατο στον ίδιο πόλεμο:

Είμαι η Χάλκη γω η μικρή
κ η πολυξακουσμένη,
που γέννησα τους ήρωες
Διάκο και Διογένη.

Εγώ είμαι που σταμάτησα τον
άσποντον εχτρό μου
κι έτρεξα πρώτη στη φωτιά με
τον Αλέξαντρό μου,
που έδειξε στους Ιταλούς πώς
πέφτουν οι δικοί μας,
όχι με όλμους και με τανκς,
αλλά με την ψυχή μας.

Ένα μανιάτικο τραγούδι – μοιρολόγι γράφτηκε για τον ήρωα της Πίνδου, συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Δαβάκη, από την ίδια τη μάνα του Σοφία, του οποίου η δημοσίευση παραλείπεται, επειδή είναι πολύστιχο. Μπορεί, όμως, να το βρει κανείς δημοσιευμένο αλλού και να το διαβάσει.

Η Ελλάδα κατακτήθηκε απ’ τους Γερμανούς τον Απρίλιο του ’41, παρά την σθεναρή αντίσταση των μαχητών της. Ο ποιητής λαός τραγούδησε τη σκλαβιά αυτή, τη Μάχη της Κρήτης, τις στερήσεις και την πείνα, την αντίσταση, το δράμα των Καλαβρύτων, τη σφαγή του Διστόμου και την απελευθέρωση, τον Οκτώβριο του ’44.

ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ

ΑΡΧΕΙΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ “ΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ” / ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΑ ΜΕΤΕΩΡΑ / ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΣΤΑΓΕΑΣ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ

Δεύτερο Ιατρείο στην Καλαμπάκα λειτουργεί, από τον Ιούνιο, ο γνωστός Ψυχίατρος και Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών, Χρίστος X. Λιάπης MD, MSc. PhD, ως παράρτημα του ιατρείου του στην Κηφισιά. Σε έναν χώρο υψηλού συμβολισμού για το πεδίο των νευροεπιστημών της Καλαμπάκας, στην οδό Περικλέους 8, καθώς εκεί ασκούσε το λειτούργημα...

Ο Δρ. Αλέξανδρος Τσαρούχας είναι Ορθοπαιδικός Χειρουργός με εξειδίκευση στην αρθροσκοπική χειρουργική του γόνατος και του ώμου, την επανορθωτική χειρουργική των μεγάλων αρθρώσεων και την τραυματολογία. ΔΕΙΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ 

 

ΩΡΛ ΙΑΤΡΕΙΟ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΙΝΙΑΡΑ MD, MSc, PHD ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΟΣ Master Ρινολογίας - Ρινοχειρουργικής Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Υπ. Διδάκτωρ Νευροωτολογίας Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών Επιστημονική συνεργάτιδα Νοσ. «ΥΓΕΙΑ» ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ώτων - Βαρηκοΐας - Εμβοών Ακοολογικός έλεγχος, Έλεγχος Ιλίγγου - Αστάθειας Ρινός - Παραρρινίων - Διαφράγματος Αλλεργική Ρινίτιδα - Ροχαλητό - Άπνοια Ύπνου - Πολύποδες Λάρυγγα - Φωνητικών χορδών Φάρυγγα - Αμυγδαλών -...

Άννα Γίδα – Παιδίατρος Τρικάλων 114-116 , Καλαμπάκα Ωράριο Ιατρείου: Καθημερινά: πρωί 9.00-1.30 Απόγευμα 6.00-9.00 (εκτός Τετάρτης) Τηλ.: 24320 78433 Fax.: 24320 78434 Κιν.: 6977 636897 e-mail: [email protected]

www.physionatsis.gr

«Θαλάσσιος Κόσμος»: Με ένα τηλεφώνημα η παραγγελία σας στο σπίτι σας!

Για την προάσπιση της υγείας όλων μας και για τη δική σας εξυπηρέτηση, το κατάστημα «Θαλάσσιος Κόσμος» στην Καλαμπάκα παραδίδει τις παραγγελίες σας και στην πόρτα σας με ένα τηλεφώνημα στο 2432077418! Επιλέξετε από τη μεγάλη διαθέσιμη ποικιλία από κατεψυγμένα ψάρια, λαχανικά και σφολιατοειδή ή νωπά ψάρια, καθώς και από...

“Ο Φούρνος με τα ξύλα” ανοικτός την ημέρα του Πάσχα για το ψήσιμο του αρνιού

Το φετινό Πάσχα θα είναι πολύ διαφορετικό για όλους. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε μέτρα προκειμένου να αποφευχθεί η επιθυμία των Ελλήνων για μαζική έξοδο ή για να γιορταστεί το Πάσχα με τον πατροπαράδοτο τρόπο, με το ψήσιμο του οβελία με καλή παρέα και γλέντι. Για όσους λοιπόν φέτος δεν θα ψήσουν...

ΠΑΠΠΑΣ: Οικοδομικά Υλικά – Χωματουργικά έργα – Είδη Υγιεινής

Νέο κατάστημα στην Καλαμπάκα Η εταιρεία ΠΑΠΠΑΣ, είναι γνωστή σε όλους εδώ και πολλά χρόνια για τις δραστηριότητές της στα χωματουργικά έργα. Πριν από 5 περίπου χρόνια επεκτάθηκε στο χώρο των οικοδομικών υλικών και ειδών υγιεινής ανοίγοντας ένα πρότυπο κατάστημα στην Διάβα Καλαμπάκας. Πελάτες της είναι πολλοί επαγγελματίες της πόλης και...

HOTEL KOSTA FAMISSI – ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ – METEORA

Hotel Kosta Famissi Τρικάλων 144, Καλαμπάκα Τηλ. 2432079192 ΔΕΙΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Ψητοπωλείο “Ψηστήρι” στην Καλαμπάκα με πεντανόστιμες κρεατολιχουδιές

Στην οδό Πίνδου 47 στην πόλη μας λειτουργεί ένα καταπληκτικό ψητοπωλείο, το Ψηστήρι. Σ' έναν άψογα διαμορφωμένο χώρο μπορείτε να δοκιμάσετε πεντανόστιμες κρεατολιχουδιές όπως λαχταριστά σουβλάκια, χοιρινό και κοτόπουλο. Ο πλούσιος κατάλογος περιλαμβάνει ακόμη πίτες με γύρο, κεμπάπ, λουκάνικο, ποικιλία ορεκτικών και σαλάτες και πολλά άλλα, όλα μια σκέτη απόλαυση. Μπορείτε...

Προτάσεις για το χειμώνα από τη βιοτεχνία Κουρτινών και Στρωμάτων Νικολάου Μήτσιου

Και επίσημα πλέον μπήκαμε στο χειμώνα και ήρθε η κατάλληλη εποχή για να προετοιμάσετε το σπίτι σας για τις κρύες μέρες που πρόκειται να έρθουν. Η αλλαγή-ανακαίνιση του σπιτιού για να υποδεχθούμε το χειμώνα πλέον δεν είναι μια πολυέξοδη διαδικασία αλλά μια ευχάριστη υπόθεση αφού το κατάστημα Νικολάου Μήτσιου φροντίζει...

Οίκος Νυφικών Σόφη Μαύρου-Τζιουβάρα

Δείτε περισσότερα: http://www.nyfika-sofie.gr

Η πιό νόστιμη και λαχταριστή επιλογή της πόλης είναι το Food Factory

Η πιο νόστιμη και λαχταριστή επιλογή της πόλης, FOOD FACTORY. Από Δευτέρα έως Πέμπτη: 17:00 έως αργά το βράδυ και Παρασκευή – Σάββατο και Κυριακή: Από τις 12:00 το μεσημέρι έως αργά το βράδυ απολαύστε τις νόστιμες και ιδιαίτερες γεύσεις του τώρα και στο χώρο σας. Καλέστε: τηλ: 24320 75305 ή 6988 281600 ...

Πρατήριο υγρών καυσίμων Μάκης Καραγιάννης

ΠΡΑΤΗΡΙΟ ΥΓΡΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ  ΜΑΚΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ 8ο χλμ. ε.ο. Τρικάλων - Καλαμπάκας Τηλ. 2431088220