Οι γιορτές του Άι Δημητριού και του Άι Γιωργιού οριοθετούσαν παλιότερα την αλλαγή των βοσκοτόπων (χειμαδιά).
“Εμαραθήκαν τα κλαριά,/ τα κορφοβούνια ασπρίζουν,/κ ΄οι βλάχοι παν στα χειμαδιά,/ πάνε να ξεχειμάσουν”
Ηλία Γιαννακόπουλου
Φιλολόγου
Πρέπει σιγά-σιγά, τώρα που μπαίνει ο χειμώνας, να πάμε να βρούμε για λίγο τα δικά μας χειμαδιά. Η ζωή θέλει κάποια προφύλαξη, κάποιες μικρές απομακρύνσεις από τον θόρυβο και την ένταση της καθημερινότητας. Όπως τα κοπάδια κατεβαίνουν τον χειμώνα σε πιο ήπιους τόπους, έτσι κι εμείς έχουμε ανάγκη από τους δικούς μας ήρεμους τόπους. Όχι για να εγκαταλείψουμε τη ζωή, αλλά για να προστατευτούμε από την υπερβολή της. Να σωπάσουμε λίγο, να ανασάνουμε, να ξαναβρούμε τον εαυτό μας. Γιατί υπάρχουν στιγμές που η απομάκρυνση δεν είναι φυγή, αλλά είναι ένας τρόπος να παραμείνουμε όρθιοι.
Τα πραγματικά χειμαδιά
Τα χειμαδιά αποτελούσαν από παλιά έναν αναγκαίο σταθμό στη ζωή των κτηνοτρόφων. Με τον ερχομό του χειμώνα, τα κοπάδια εγκατέλειπαν τα ορεινά βοσκοτόπια και κατέβαιναν σε χαμηλότερους, πιο προστατευμένους και θερμότερους τόπους. Εκεί υπήρχαν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, τροφή και σχετική ασφάλεια απέναντι στο κρύο και στις δυσκολίες του χειμώνα. Η μετακίνηση αυτή δεν ήταν φυγή ούτε εγκατάλειψη του τόπου. Ήταν μια σοφή προσαρμογή στις απαιτήσεις της φύσης, ένας τρόπος επιβίωσης και διατήρησης των δυνάμεων μέχρι να περάσει ο δύσκολος καιρός και να επιστρέψει η άνοιξη.
O σύγχρονος δύσκολος χειμώνας
Και ο σύγχρονος άνθρωπος έχει τους δικούς του «χειμώνες». Η οικονομική ανασφάλεια, η κοινωνική πίεση, η μοναξιά, ο ανταγωνισμός και η αβεβαιότητα δοκιμάζουν καθημερινά τις αντοχές του. Δίπλα σε αυτά προστίθενται το άγχος, η ψυχική κόπωση, η πνευματική σύγχυση, η κρίση αξιών και η ηθική αμφισημία.
Κάποτε, μάλιστα, τα ερωτήματα γίνονται βαθύτερα: Ποιος είμαι; Τι αξίζει πραγματικά; Πού πηγαίνω; Γιατί αγωνίζομαι; Είναι τότε που ο άνθρωπος αισθάνεται την ανάγκη να απομακρυνθεί προσωρινά από όσα τον εξαντλούν και να αναζητήσει τον δικό του ασφαλέστερο τόπο.
Η ανάγκη των δικών μας χειμαδιών
Τα δικά μας χειμαδιά δεν είναι πολυτέλεια αλλά ανάγκη. Είναι οι μικρές ή μεγάλες «ζώνες προστασίας» που δημιουργούμε όταν οι εξωτερικές πιέσεις απειλούν να εξαντλήσουν τις εσωτερικές μας δυνάμεις. Εκεί μπορούμε να αποσυρθούμε χωρίς να παραιτηθούμε, να σιωπήσουμε χωρίς να αδιαφορήσουμε, να ανασάνουμε χωρίς να εγκαταλείψουμε τον αγώνα.
Είναι διέξοδος από την υπερένταση, συντήρηση δυνάμεων, ανανέωση και ψυχική αποτοξίνωση. Είναι ένας χρόνος παύσης που μας επιτρέπει να δούμε καθαρότερα όσα ζούμε και να επαναπροσδιορίσουμε όσα επιδιώκουμε. Κυρίως, όμως, αποτελούν επένδυση στο αύριο.
Γιατί, όπως το κοπάδι χρειάζεται το χειμαδιό για να αντέξει τον χειμώνα, έτσι και ο άνθρωπος χρειάζεται καταφύγια για να συνεχίσει τον δρόμο του.
Τα προσωπικά μας χειμαδιά
Τα δικά μας χειμαδιά δεν έχουν έναν συγκεκριμένο τόπο. Μπορεί να είναι ο αναστοχασμός και η αυτογνωσία, η σιωπή και η μελέτη, ένα βιβλίο που ανοίγει νέους δρόμους στη σκέψη ή ένα ταξίδι που μας φέρνει σε επαφή με άλλους ανθρώπους και διαφορετικούς κόσμους.
Μπορεί, επίσης, να είναι η φιλοσοφική διάθεση, η επιστροφή στη φύση, μια δημιουργική ασχολία ή ακόμη και η αλλαγή στόχων όταν διαπιστώνουμε πως οι παλιοί δεν μας εκφράζουν πια. Κάποτε μπορεί να είναι και η απλή λαϊκή βιοθεωρία, η σοφία που κρύβεται σε μια παλιά κουβέντα, σε μια συνήθεια ή σε έναν ήσυχο τρόπο ζωής. Όλα εκείνα, δηλαδή, που μας βοηθούν να ξανασυναντήσουμε τον εαυτό μας.
Τα χειμαδιά της ζωής
Τα πραγματικά χειμαδιά ήταν μια ανάγκη της φύσης. Τα δικά μας είναι μια ανάγκη της ζωής. Εκεί κατέβαιναν τα κοπάδια για να προστατευθούν από τον χειμώνα και εκεί καταφεύγουμε κι εμείς όταν οι δικοί μας «χειμώνες» γίνονται δύσκολοι.
Δεν πρόκειται για φυγή, αλλά για προσωρινή απομάκρυνση, ώστε να διατηρήσουμε τις δυνάμεις μας και να επιστρέψουμε δυνατότεροι. Γιατί, τελικά, όπως έγραψε ο Καβάφης, «σαν βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη», σημασία έχει και η πορεία. Και κάθε πορεία χρειάζεται τα δικά της χειμαδιά.
Τα χειμαδιά δεν είναι φυγή
Τα «δικά μας χειμαδιά», επομένως, δεν είναι καταφύγια δειλών ούτε τόποι παραίτησης από τη ζωή. Δεν σημαίνουν λιποταξία από τη μάχη, φυγή από τις ευθύνες ή ριψασπιδία μπροστά στις δυσκολίες.
Αντίθετα, αποτελούν μια γενναία εσωτερική απόφαση να σταματήσουμε προσωρινά, να αναμετρηθούμε με τον εαυτό μας και να ανασυντάξουμε τις δυνάμεις μας. Είναι μια συνειδητή απομάκρυνση από ό,τι μας εξαντλεί, για να ανανεωθούμε, να μεταμορφωθούμε εσωτερικά και να αναγεννηθούμε.
Στα χειμαδιά δεν κρυβόμαστε από τον κόσμο, αλλά προετοιμαζόμαστε να επιστρέψουμε σε αυτόν διαφορετικοί. Ίσως, μάλιστα, εκεί να γεννηθεί η απόφαση να γνωρίσουμε «νέους τόπους», νέες ιδέες, νέες δυνατότητες και, κυρίως, έναν νέο εαυτό.
Η ένσταση
Υπάρχει όμως και η ένσταση: Μήπως τα χειμαδιά γίνουν μόνιμη φυγή; Μήπως ο άνθρωπος συνηθίσει την ασφάλεια και αρνηθεί την επιστροφή; Ο Καβάφης στην «Πόλι» προειδοποιεί: «Η πόλις θα σε ακολουθεί». Δεν αρκεί λοιπόν να αλλάξουμε τόπο· πρέπει να αλλάξουμε και τον εαυτό μας.
Ωστόσο, υπάρχει ένας κίνδυνος που δεν πρέπει να παραβλέψουμε. Τα «δικά μας χειμαδιά» μπορεί να αποτελέσουν χώρο ανανέωσης, αλλά μπορούν, αν δεν προσέξουμε, να μετατραπούν σε μόνιμο καταφύγιο και σε άλλοθι φυγής.
Γιατί δεν αρκεί να αλλάξουμε τόπο, να απομακρυνθούμε από ανθρώπους και καταστάσεις ή να αναζητήσουμε την ησυχία. Αν μαζί μας μεταφέρουμε τα ίδια πάθη, τις ίδιες φοβίες, τις ίδιες αδυναμίες και τις ίδιες εσωτερικές συγκρούσεις, τότε το «χειμαδιό» μας δεν θα είναι παρά μια προσωρινή ψευδαίσθηση αλλαγής.
Εδώ ο Καβάφης, στην «Πόλι», μας προσφέρει μια βαθύτερη προειδοποίηση: «Η πόλις θα σε ακολουθεί». Δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από τον εαυτό μας αλλάζοντας απλώς τόπο.
Το αληθινό χειμαδιό, επομένως, δεν είναι μόνο ένας τόπος απομάκρυνσης, αλλά είναι κυρίως ένας τόπος εσωτερικής μεταμόρφωσης. Μόνο τότε η επιστροφή μας στον κόσμο μπορεί να σημαίνει πραγματικά μια νέα αρχή.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
