Η μεταπολεμική, μονοκεντρική, αθηνοκεντρική ανάπτυξη υπήρξε η βαθύτερη ρίζα πολλών από τα σημερινά μας αδιέξοδα. Η χώρα οικοδόμησε ένα μοντέλο, στο οποίο η Αθήνα απορρόφησε ανθρώπους, πόρους και ευκαιρίες, ενώ η περιφέρεια –ο φυσικός χώρος της παραγωγής– απογυμνώθηκε και συνεχίζει να απογυμνώνεται, δημογραφικά, οικονομικά και κοινωνικά.
Στην ευρωπαϊκή κατάταξη μονοκεντρικότητας, η Ελλάδα βρίσκεται σταθερά στις 3 πιο συγκεντρωτικές χώρες της ΕΕ. Η δε «αττικοποίηση» της δημόσιας ζωής μας έχει φτάσει σε τέτοιο αποκρουστικό και ντροπιαστικό βαθμό, που δεκάδες σεισμόπληκτες οικογένειες, επειδή δεν κατοικούσαν στο Χολαργό ή στο Ψυχικό, αλλά στο Αρκαλοχώρι Κρήτης, στο Δαμάσι Λάρισας και στο Ζάρκο Τρικάλων, περνούν ακόμη μια περίοδο των Χριστουγέννων μέσα σε κοντέινερ των 25 τμ παρατημένοι από όλους μας, κυριολεκτικά στο έλεος του θεού, εδώ και 5 ολόκληρα χρόνια.
Η 2η μικρή προοδευτική επανάσταση οφείλει να αφορά σε μια νέα χωρική διάρθρωση της ελληνικής κοινωνίας. Σε μια νέα γεωγραφική ισορροπία, η οποία να είναι ευθέως συνδεδεμένη με την Ελλάδα που παράγει. Πρόκειται για την ανάγκη αποαττικοποίησης και γενικότερα αποαστικοποίησης της Ελλάδας. Δηλαδή, για πολιτικές που καθιστούν ρεαλιστική, εφικτή και συμφέρουσα τη μετακίνηση τόπου κατοικίας και εργασίας από το πολεοδομικό λεκανοπέδιο σε δυναμικούς περιφερειακούς πόλους.
Η επιστροφή στον τόπο καταγωγής για πολλούς, καθώς και η οργανωμένη μετοίκηση στην περιφέρεια για άλλους, αποτελεί ίσως τη μοναδική μακροπρόθεσμη λύση για μια σειρά από μείζονα -εθνικά θα τα χαρακτήριζα- προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα. Από το δημογραφικό και το στεγαστικό πρόβλημα μέχρι το κυκλοφοριακό και την κοινωνική αποξένωση.
Ακόμη και για την Αθήνα και την Αττική δεν υπάρχει άλλος δρόμος επιβίωσης. Δεν υπάρχει άλλος μακροπρόθεσμος δρόμος, ώστε η Αθήνα να πάψει να κατατάσσεται σε όλες τις έρευνες στη χειρότερη θέση των μεγαλουπόλεων της δυτικής Ευρώπης ως η δυσκολότερα βιώσιμη πόλη για τους κατοίκους της, με χαμηλούς δείκτες ποιότητας ζωής.
Διεθνή μοντέλα αστικής οικονομίας δείχνουν ότι, όταν μια μεγαλούπολη, όπως η Αθήνα, υπερβαίνει ένα “κρίσιμο μέγεθος”, αρχίζει να εμφανίζει ραγδαία αύξηση κόστους στέγασης, συμφόρηση, και τελικά δραματική υποβάθμιση ποιότητας ζωής. Αντίθετα, έρευνες στον χώρο της περιφερειακής ανάπτυξης (OECD, ESPON, Eurostat) δείχνουν ότι χώρες με πολυκεντρική δομή, όπως η Γερμανία και η Σκανδιναβία, διαθέτουν υψηλότερη παραγωγικότητα, χαμηλότερες ανισότητες και καλύτερους δείκτες κοινωνικής συνοχής. Η Ελλάδα οφείλει να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση.
Και εάν όλο αυτό σας φαίνεται ως ακραία φιλόδοξος στόχος, απλώς να μου επιτρέψετε να επικαλεστώ το προσωπικό μου παράδειγμα. Πως τότε εγώ, ένα παιδί που μεγάλωσε στην Αθήνα από γονείς που μεγάλωσαν στα νησιά, αποφάσισε και μεγάλωσε τα παιδιά του όχι στην Αθήνα αλλά στα νησιά, εκεί που μεγάλωσαν οι παππούδες και οι γιαγιάδες τους, εκεί που υπάρχουν μόνο δημόσια Κέντρα Υγείας και δημόσια σχολεία, μέσα από τα οποία και τα 3 πέτυχαν την εισόδό τους στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Η περιφέρεια δεν είναι μειονέκτημα. Είναι υπό συνθήκες ισχυρό πλεονέκτημα για το μέλλον της νέας γενιάς. Είμαι απολύτως βέβαιος πως χιλιάδες οικογένειες και ιδίως νέοι άνθρωποι είναι με το ένα πόδι ήδη εκτός Αττικής και μεγάλων πόλεων. Υποστήριξη και βοήθεια δεν έχουν, για να κάνουν και το δεύτερο βήμα.
Για αυτό:
- Χρειαζόμαστε μια βαθιά τομή: Μια νέα ριζοσπαστική, προοδευτική αρχιτεκτονική της φορολογικής, μισθολογικής και πολιτικής ασφαλιστικών εισφορών, σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, βασισμένη στην οριζόντια αρχή: «όσο πιο μακριά από την Αττική, τόσο μεγαλύτερη η μείωση των φορολογικών συντελεστών και των ασφαλιστικών εισφορών, τόσο πιο μεγάλη η αύξηση μισθού».
- Σε θεσμικό και νομοθετικό επίπεδο χρειαζόμαστε πρωτοβουλίες με πραγματικό αντίκτυπο.
Η όποια σημερινή κυβερνητική πολιτική στέγης ενισχύει τη ζήτηση κι όχι την προσφορά, με αποτέλεσμα αναπόφευκτα να αυξάνει τις τιμές.
Χρειαζόμαστε μια αντίστροφη λογική: πολιτικές που αυξάνουν την προσφορά στέγης εκτός Αττικής.
Οι πολιτικές στέγασης δεν είναι μόνο κοινωνικές πολιτικές, αποτελούν και εργαλείο χωρικής αναδιάρθρωσης.
Ο πρώτος μεγάλος στόχος λοιπόν πρέπει να είναι:
Κατασκευή 100.000 κοινωνικών κατοικιών στην περιφέρεια μέσα σε μια δεκαετία.
Η Ολλανδία διαθέτει 2,3 εκατ. κοινωνικές κατοικίες, ενώ η Γαλλία 5 εκατομμύρια.
Η Ελλάδα αντίθετα έχει ουσιαστικά μηδενικό απόθεμα.
Οι δε πρόσφατες φορολογικές παρεμβάσεις της κυβέρνησης, όπως η μείωση του ΕΝΦΙΑ στα χωριά, είχαν, όπως ήταν αναμενόμενο, μηδενικό αποτέλεσμα στην αναστροφή του πληθυσμιακού ρεύματος. - Νέα προγράμματα «Σπίτι»: αποκλειστικά για την Περιφέρεια.
Σε αντίθεση με τον προσανατολισμό των προγραμμάτων «Σπίτι 1&2&3», αλλά και όσων σχετικών προγραμμάτων συνεχίζουν να ανακοινώνονται από την κυβέρνηση, τα επόμενα σχετικά προγράμματα να αφορούν αποκλειστικά δήμους της περιφέρειας.
Ένα νέο πρόγραμμα «Σπίτι» να αφορά αποκλειστικά την απόκτηση ή ανακαίνιση σπιτιού, από τα χιλιάδες κληρονομικά ακίνητα που ρημάζουν στα χωριά.
Ένα νέο πρόγραμμα «Σπίτι», να σχεδιαστεί αποκλειστικά για νέους κτηνοτρόφους και αγρότες που θα εγκατασταθούν στην περιφέρεια και θα κάνουν έναρξη επαγγέλματος με αγορά ζώων και αγρών, μαζί με δάνειο έναρξης επαγγέλματος άτοκης εξόφλησης.
Αυτό δεν είναι κοινωνική πολιτική, είναι πολιτική στήριξης της παραγωγικής Ελλάδας με κοινωνικό πρόσημο. - Τέλος στο συμβολικό επίπεδο, ας ξεκινήσουμε από εκεί όπου η πολιτική στέλνει μήνυμα: από τη μεταφορά του Γεωπονικού πανεπιστημίου και του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης από την Αττική στην περιφέρεια. Μια κίνηση που θα σηματοδοτήσει ότι η Ελλάδα της παραγωγής δεν είναι ρητορική, αλλά εθνική προτεραιότητα.
Παράλληλα, ας προχωρήσουμε επιτέλους σε σημαντική αύξηση της χρηματοδότησης προς τους Καλλικρατικούς δήμους της περιφέρειας, οι οποίοι για χρόνια έχουν αφεθεί χωρίς στήριξη, παρότι αναφέρονται και καταλαμβάνουν τους κατεξοχήν χώρους πρωτογενούς και δευτερογενούς παραγωγής.
Η Ελλάδα χρειάζεται μια βαθιά, διαρκή αποαττικοποίηση, ως ένα συνεκτικό πολυετές επιχειρησιακό σχέδιο αλλά και ως αντίληψη δημόσιων πολιτικών. Ένα κεντρικό αναπτυξιακό σχέδιο για την αναγέννηση της περιφέρειας. Όχι ως ιδεολογικό σύνθημα, αλλά ως προϋπόθεση δημογραφικής επιβίωσης, οικονομικής ανάπτυξης, κοινωνικής συνοχής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Η περιφερειακή ανάπτυξη οφείλει να καταστεί εθνική πολιτική.
(Αύριο Κυριακή ακολουθεί η «αποκρατικοποίηση-απογραφειοκρατικοποίηση της ζωής μας»)
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
