Η περίοδος που διανύουμε και έχει ως αποκορύφωμά της την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου αποτελεί μία περίοδο νηστείας. Τί είναι όμως η νηστεία; Γιατί έχει καθιερωθεί; Αναλώνεται στα πλαίσια μιας τυπικής αποχής συγκεκριμένων ειδών διατροφής ή αποκτά κάποιο βαθύτερο νόημα; Μήπως αφορά την άσκηση με σκοπό την κάθαρση του ανθρώπου από τα αρνητικά πάθη;
Αναντίρρητα, υφίσταται η συνήθεια, κατά τη διάρκεια της νηστείας, να απέχουμε από συγκεκριμένες τροφές που ορίζει η Εκκλησία μας και να θεωρούμε ή ακόμη και να πιστεύουμε πως πραγματοποιούμε νηστεία ευάρεστη στον Θεό. Η Εκκλησία μας υπενθυμίζει όμως πως ‘’νηστείαν, οὐκ ἀποχήν βρωμάτων μόνον τελέσωμεν, ἀλλά παντός ὑλικοῦ πάθους ἀλλοτρίωσιν’’, όπως ψάλλουμε την Α’ Εβδομάδα Νηστειών κατά την Μ. Τεσσαρακοστή. Μάλιστα, η νηστεία, η οποία σημαίνει άσκηση στην πραγματικότητα, συνηθίζεται κάποιες φορές να γνωστοποιείται ή ακόμη και να διαφημίζεται προς τους αδελφούς μας, ενώ είναι κάτι πολύ προσωπικό, κάτι που αφορά τον κάθε χριστιανό και τον προσωπικό του πνευματικό αγώνα, επουδενί τους άλλους. Και τί κερδίζουμε εάν πούμε πως νηστεύουμε;
Αδελφοί μου, μπορεί να νηστεύουμε από συγκεκριμένες τροφές, ακόμη να μην τρώμε και λάδι, αλλά βγάζουμε το λάδι από τους συνανθρώπους μας και κατατρώμε τις σάρκες τους με τη γλώσσα μας, όπως λένε οι Πατέρες της Εκκλησίας. Εξωτερικά μοιάζουμε ταλαιπωρημένοι από τη νηστεία, κουρασμένοι και αδύναμοι από τον αγώνα της νηστείας, κάποιες φορές για να εντυπωσιάσουμε τους άλλους για τον υποτιθέμενο αγώνα μας, αλλά εσωτερικά είμαστε οι ίδιοι ταλαιπωρημένοι από την αμαρτία της κατάκρισης, της συκοφαντίας, της διαβολής, της μνησικακίας και του φθόνου προς τους άλλους. Όμορφοι και καθώς πρέπει εξωτερικά, αλλά γεμάτοι ακαθαρσίες και δυσωδία εσωτερικά.
Η νηστεία δεν εξαντλείται στην αποχή συγκεκριμένων τροφών για συγκεκριμένους λόγους, αλλά είναι τρόπος, ο τρόπος του υπάρχειν εσωτερικά και εξωτερικά, στη σχέση με τον Θεό και στη σχέση με τους συνανθρώπους. Γι’ αυτό και ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης σημειώνει: ‘’Τῆς νηστείας ἀναγωγικῶς δηλαδή νοουμένης, ἐν τῷ τῆς ἀποχῆς τε καί ἐγκρατείας παντός μολυσμοῦ, καί σαρκός τε καί πνεύματος τρόπῳ’’.
Αληθινή νηστεία, ευάρεστη στον Θεό, είναι ‘’ἡ τῶν κακῶν ἀλλοτρίωσις, ἐγκράτεια γλώσσης, θυμοῦ ἀποχή, ἐπιθυμιῶν χωρισμός, καταλαλιᾶς, ψεύδους, καί ἐπιορκίας’’, ψάλλουμε στον εσπερινό της Καθαράς Δευτέρας. Η Εκκλησία τοποθετείται με σαφήνεια στο θέμα της αληθινής νηστείας και δεν αφήνει κανένα περιθώριο παρερμηνείας. Δεν επιτυγχάνεται καμία δικαίωση του εαυτού μέσα από την αποχή συγκεκριμένων τροφών. Ακόμη και την αποχή από αυτές τις τροφές που δεν επιτρέπονται κατά την περίοδο της νηστείας, δεν την καταφέρνουμε μόνοι μας, αλλά με τη χάρη του Θεού. Το αποτέλεσμα φέρει πάνω του τη σφραγίδα του θείου θελήματος και της θείας ενέργειας. Τα επιτεύγματα είναι του Θεού και ως θεία δώρα ερμηνεύονται.
Ο προφήτης Ησαΐας σε έναν λόγο του μιλάει για τη νηστεία και τον τρόπο με τον οποίο βλέπει ο Θεός τη νηστεία των Ισραηλιτών. Σημειώνει μεταξύ άλλων: ‘’Εάν καθόσον χρόνο νηστεύετε εκτρέπεστε σε φιλονικείες και σε μάχες και με τους γρόνθους σας χτυπάτε και ταπεινώνετε τον άσημο και ανίσχυρο, είναι μάταιη και ανωφελής η νηστεία σας. Προς τί λοιπόν να νηστεύετε, όπως νηστεύετε σήμερα, για να ακουσθεί η έντονη κραυγή σας από εμένα;… Δεν μου είναι ευάρεστη η ημέρα, κατά την οποία ο άνθρωπος με μία τέτοια νηστεία ταπεινώνει τον εαυτό του… Δεν εξέλεξα και δεν όρισα εγώ τέτοια νηστεία, λέει ο Κύριος, αλλά λύσε κάθε δεσμό και σύνδεσμο με την αδικία. Ακύρωσε και σχίσε τις διεστραμμένες συμφωνίες, τις οποίες εσύ διά βίας και εξαναγκασμού έχεις συνάψει με τους άλλους… Κόβε το ψωμί σου και μοιράσου το με τον πτωχό. Βάλε αστέγους στον οίκο σου, εάν δεις γυμνό ντύσε τον. Και απέναντι στους οικείους σου μην δείξεις αδιαφορία και καταφρόνηση… Εάν τηρήσεις αυτά, τότε θα αναλάμψει σαν της αυγής χαρούμενο το φως της ειρήνης και της χαράς σου. Ταχέως θα ανατείλει η θεραπεία των πληγών σου και θα αποκατασταθεί η υγεία σου.’’ (Ησ. 58, 4-8).
Δυστυχώς, πολλές φορές διαστρέφουμε την αλήθεια των πραγμάτων. Αντιλαμβανόμαστε τον Θεό όπως μας εξυπηρετεί, εννοούμε τη νηστεία όπως μας συμφέρει, αντιμετωπίζουμε τη ζωή της Εκκλησίας σύμφωνα με τις δικές μας ανάγκες και διαθέσεις. Έχουμε παρερμηνεύσει και αλλοιώσει πολλά σημεία της ορθόδοξης πνευματικής ζωής. Υποχρεώνουμε τον Θεό, υποχρεώνουμε τους άλλους, εκβιάζουμε και εμπαίζουμε τον Θεό, κατακρίνουμε και αδικούμε τους συνανθρώπους μας. Δεν είναι όμως έτσι. Καμία θυσία και κανένα δώρο μας προς τον Θεό δεν είναι ευάρεστο, όταν ενεργούμε προς τους άλλους άδικα, ούτε μας εξιλεώνει μία τέτοια θυσία. Ακόμη κι αν νηστεύουμε από τροφές συγκεκριμένες. Ευάρεστα στον Θεό είναι η μετάνοια και η συγχώρεση. Τότε η νηστεία αποκτά νόημα.
Πρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (θεολόγος, βαλκανιολόγος)
Εφημέριος Διάβας Ι.Μ. Σταγών & Μετεώρων
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
