Στο σημείο αυτό αναδεικνύεται η σπουδαιότητα και πολυσημαντότητα δύο καθοριστικών στοιχείων που συνέχουν αυτή την εκκλησιαστική κοινότητα. Είναι ο Επίσκοπος και η Θεία Ευχαριστία [1]. Ο Επίσκοπος αποτελεί το ‘’ορατό κέντρο της ενότητας’’ της ευχαριστιακής σύναξης. Η ενότητα δε που εκφράζεται στο πρόσωπο του Επισκόπου, προϋποθέτει την ύπαρξη του λαϊκού στοιχείου στην ευχαριστιακή σύναξη [2]. Είναι λοιπόν καθοριστικό το πρόσωπο του Επισκόπου για την ενότητα [3] μέσα στην Εκκλησία, ως εγγυητή αυτής της εκκλησιαστικής ενότητας και ως προεστού μέσα στην ευχαριστιακή σύναξη. Επιπροσθέτως, ο Επίσκοπος συμβάλλει στη διαδικασία της πρόσληψης μέσω μιας κυκλικής κίνησης στο πλαίσιο της τοπικής εκκλησιαστικότητας και συνοδικότητας [4].
Η συνοδικότητα διαδραματίζει τον πλέον καθοριστικό ρόλο στην λήψη αποφάσεων και στην ομοφωνία εντός της εκκλησιαστικής κοινότητας και ζωής της Εκκλησίας. Στην πραγματικότητα η συνοδικότητα δεν σχετίζεται με την γραφειοκρατική και ιεραρχική διοικητική οργάνωση, αλλά αποτελεί μια προσπάθεια έκφρασης των μοναδικών χαρισμάτων των μελών της εκκλησιαστικής κοινότητας, τα οποία συγκεντρώνονται γύρω από τον Επίσκοπο σε μια οργανική σύνδεση τόσο μεταξύ τους όσο και με τις άλλες Εκκλησίες και τον κόσμο [5]. Η οργανική ενότητα και αλληλοπεριχώρηση των Εκκλησιών πραγματώνεται με τον συνοδικό θεσμό [6]. Ο συνοδικός θεσμός αποτελεί για την ορθόδοξη θεολογία τον κορμό της διοίκησης και της κανονικής δομής της Εκκλησίας [7]. Βέβαια, υπάρχουν και ορισμένες ενστάσεις, σύμφωνα με τις οποίες η συνοδικότητα δεν βρήκε τη θέση της κατά τις προσυνοδικές διαδικασίες αλλά και κατά τις εργασίες της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου που στις περισσότερες περιπτώσεις παρέμεινε ένα υπόθεση των Επισκόπων και της εκκλησιαστικής γραφειοκρατίας [8].
Πώς λειτουργεί όμως η διαδικασία της πρόσληψης; Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος, περιγράφοντας τη διαδικασία, σημειώνει πως οι Εκκλησίες εισέρχονται σε μία διαδικασία πρόσληψης της μίας προς την άλλη ως δομημένες εκκλησιαστικές κοινότητες (Επίσκοπος, Θεία Ευχαριστίας, πρεσβύτεροι λαός) και αφού βρίσκονται σε κοινωνία μεταξύ τους, καθώς και με τις άλλες Τοπικές Εκκλησίες, οδηγούνται σε αυτό το γεγονός της πρόσληψης [9].
Στο σημείο αυτό οφείλουμε να προβούμε σε μία επισήμανση. Η συνοδικότητα δεν σχετίζεται, όσον αφορά το κύρος μιας Συνόδου, με τον αριθμό των συμμετεχόντων Ορθοδόξων Εκκλησιών. Για παράδειγμα, η Σύνοδος της Χαλκηδόνος δεν κατάφερε να διαμορφώσει και να διατυπώσει μία κοινώς αποδεκτή σύνθεση απόψεων ποικίλων παραδόσεων. Αυτό είχε ως απόρροια οι αποφάσεις της να μην καταστούν αποδεκτές από την πλειοψηφία ή από το σύνολο των μη ελληνοφώνων Εκκλησιών της Ανατολικής Αυτοκρατορίας. Έτσι, δημιουργήθηκε μία ομάδα Εκκλησιών, γνωστή ως Αντιχαλκηδόνιοι. Εξ αιτίας λοιπόν των Αντιχαλκηδόνιων ποτέ δεν αμφισβητήθηκε το κύρος και η οικουμενική αναγνώριση της Δ’ Οικουμενικής Συνόδου, ούτε και η καθολική πρόσληψη των αποφάσεων της [10].
(συνεχίζεται)
Υποσημειώσεις:
[1] ‘’Οι Ορθόδοξοι αρέσκονται συχνά να καυχώνται για τη μυστηριακή ενότητα της πίστης τους, που επιτρέπει την επαρχιακή δικαιοδοτική ανεξαρτησία μεταξύ των Εκκλησιών, οι οποίες, με τη σειρά τους, συνάζονται σε σύνοδο, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τα τρέχοντα προβλήματα και τις προκλήσεις με τις οποίες έρχεται αντιμέτωπη η παγκόσμια Εκκλησία, και για να φανερώσουν την ενότητά τους στην πίστη. Βλ. Aristotle Papanikolaou, Ευχαριστία, Σύνοδοι, Πρωτείο, Θεολογία, Τριμηνιαία έκδοση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, Τόμος 87, 2016, Τεύχος 1, σ. 25.
[2] Zizioulas John, Being as Communion, Darton, Longman and Todd, London 2004, p. 236.
[3] ‘’… η αλήθεια και η ενότητα της Εκκλησίας δεν είναι ένας δεδομένος θεσμός που επιβάλλεται αντικειμενικά ως αλάθητη εξουσία, ούτε βέβαια μια ατομική ψυχολογική εμπειρία, αλά το γεγονός και η σύναξη της Θείας Ευχαριστίας’’. Βλ. Σταύρου Γιαγκάζογλου, Αλήθεια και ενότητα της Εκκλησίας, Θεολογία, Τριμηνιαία έκδοση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, Τόμος 87, 2016, Τεύχος 1, σ. 3.
[4] Μητροπολίτου Μεσσηνίας Χρυσόστομου Σαββάτου, Ἡ Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδος τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ἔκφρασις τῆς συνοδικής αὐτοσυνειδησίας τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, Αθήνα 2017, σ. 152.
[5] Βλ. Σταύρου Γιαγκάζογλου, Κρίση της συνοδικότητας; Η γραφειοκρατική αντίληψη της εκκλησιολογίας και το πρόβλημα της κοινωνίας και της συνοδικότητας στην Εκκλησία σήμερα. Επιστημονική Επιθεώρηση του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Σπουδές στην Ορθόδοξη Θεολογία», Τόμος ΣΤ΄, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών, Πάτρα 2015, σσ. 100-122.
[6] Σταύρου Γιαγκάζογλου, Αλήθεια και ενότητα της Εκκλησίας, Θεολογία, Τριμηνιαία έκδοση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, Τόμος 87, 2016, Τεύχος 1, σ. 5.
[7] Σεβ. Μητροπολίτου Περγάμου, Ιωάννου Ζηζιούλα, Ο Συνοδικός Θεσμός. Ιστορικά, εκκλησιολογικά, και κανονικά προβλήματα. Θεολογία, Τριμηνιαία έκδοση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, Τόμος 80, 2016, Τεύχος 2, σ. 5.
[8] Pantelis Kalaitzidis, The Holy and Great Council of the Orthodox Church between synodal inertia and great expectations, Peeters Publishers Leuven 2020, p. 141.
[9] Μητροπολίτου Μεσσηνίας Χρυσόστομου Σαββάτου, Ἡ Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδος τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ἔκφρασις τῆς συνοδικής αὐτοσυνειδησίας τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, Αθήνα 2017, σ. 153.
[10] Μητροπολίτου Μεσσηνίας Χρυσόστομου Σαββάτου, Ἡ Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδος τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ἔκφρασις τῆς συνοδικής αὐτοσυνειδησίας τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, Αθήνα 2017, σ. 152. Πρβλ. Ελπιδοφόρου Λαμπρυνιάδη, Η επόμενη Αγία και Μεγάλη Σύνοδος. Θεματολογία -προβληματισμοί. Η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Η Ορθόδοξη Θεολογία στον 21ο αιώνα. Πρακτικά 8ου Διεθνούς Συνεδρίου Ορθοδόξου Θεολογίας, Θεσσαλονίκη 21-25 Μαΐου 2018, Τόμος Α’, Θεσσαλονίκη 2021, σ. 76.
Πρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (θεολόγος, βαλκανιολόγος)
Εφημέριος Διάβας Ι.Μ. Σταγών & Μετεώρων
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
