Επιμέλεια: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΚΑΝΟΥΛΗΣ
Μόρφωση δεν είναι να μπορείς να κρατήσεις στη μνήμη σου πολλά πράγματα ή να γνωρίζεις πολλά. Μόρφωση είναι το να είσαι σε θέση να ξεχωρίζεις εκείνο που γνωρίζεις από εκείνο που δεν γνωρίζεις.
Τρεις στρατιωτικοί που είχαν ένα κοινό γνώρισμα.
Ανδρέας Λέγγερης
Ο συνταγματάρχης Ανδρέας Λέγγερης γεννήθηκε στη Στεμνίτσα της Αρκαδίας το 1895. Τελείωσε τη Σχολή Ευελπίδων το 1916 και πολέμησε στο Μακεδονικό μέτωπο, όπου διακρίθηκε στη μάχη του Σκρα. Στη συνέχεια, πολέμησε στη Μικρά Ασία και τραυματίστηκε κατά τη μάχη στο Σαγγάριο. Ουδέποτε υπήρξε απότακτος, παρά τη γνωστή του βασιλόφρονα τοποθέτηση. Κι αυτό αποδεικνύει την αυστηρή του προσήλωση στο στρατιωτικό καθήκον.
Κατά τα τέλη του 1941 κατάφερε να φύγει στη Μέση Ανατολή, όπου οργάνωσε το 1ο Σύνταγμα Πυροβολικού, που τίμησε τα ελληνικά όπλα στη μάχη του Ελ Αλαμέιν. Μετά το κίνημα του Μαρτίου 1943 και τα επακόλουθα του, ο Λέγγερης, ως βασιλόφρων, διατάχθηκε να πάει στο Ελ Αρίς, για να επανδρώσει το στρατόπεδο εκπαίδευσης, το οποίο όμως, στην ουσία, ήταν στρατόπεδο εξορίας των ανεπιθύμητων στην έρημο του Σινά. Ζητώντας να ανακληθεί η διαταγή, γράφει σε αναφορά του της 30ης Απριλίου 1943:
«Αν πρόκειται να χρησιμοποιηθώ ως καθηγητής, η χρησιμοποίησις μου αυτή αντίκειται εις τον σκοπόν δια τον οποίον ήλθα ενταύθα. Εγκατέλειψα την οικογένειαν μου από ενός και ημίσεος έτους και έφθασα εδώ διατρέξας πλείστους όσους κινδύνους δια να πολεμήσω και όχι δια να καθήσω εις μίαν έδραν σχολείου ως καθηγητής. Από της πρώτης στιγμής της αφίξεως μου ενταύθα ειργάσθην με όλην την δύναμιν της ψυχής μου δια την αρτίαν συγκρότησιν του Ι Συντάγματος Πυροβολικού, ούτινος η διοίκησις μου είχε ανατεθεί.
Δεν έμεινα αργός και δεν διερχόμην τας ημέρας μου ούτε εν καφενείοις πολιτικολογών, ούτε συσκεπτόμενος μετά συναδέλφων μου προς πραγματοποίησιν ατομικών ή πολιτικών επιδιώξεων, καθ’ όσον το τοιούτων αντίκειται προς τας αρχάς μου, ας ετήρησα απαρεγκλίτως καθ’ όλον μου τον στρατιωτικόν βίον. Εάν έστω και επ’ ελάχιστον ενήργησα αντικανονικώς και εάν η υπηρεσία έχει στοιχείον τι εις βάρος μου, επιθυμώ να ληφθούν τα ενδεικνυόμενα μέτρα, όπως εγώ θα ζητήσω, αποκαθισταμένης της πατρίδος μας ελευθέρας, να εξετασθή η ενταύθα δράσις όλων μας και να καταλογισθή εις έκαστον ό,τι αυτώ ανήκει.
Κατόπιν των ανωτέρω παρακαλώ όπως ακυρωθή η διαταγή περί της μεταβάσεώς μου εις Ελ Αρίς και να διατεθώ εις τον Ιερόν Λόχον, εφ’ όσον η υπηρεσία δεν με κρίνει κατάλληλον δια να μου αναθέση ανάλογον προς τον βαθμόν μου διοίκησιν Τμήματος. Εάν η διάθεσίς μου εις τον Ιερόν Λόχον δεν είναι επιθυμητή εις την υπηρεσίαν και μου αρνείται αυτή το δικαίωμα να πολεμήσω ως απλούς στρατιώτης εις Ελληνικόν Τμήμα, τότε να με αποστρατεύση ίνα δυνηθώ, πολίτης ων, να καταταγώ ως εθελοντής εις ένα των συμμαχικών στρατών και να μη ευρεθώ εις στρατόπεδον, την στιγμήν καθ’ ην ξένα τμήματα επί ελληνικού εδάφους θα μάχωνται δια την απελευθέρωσιν της πατρίδος μας».
Αντίγραφο της αναφοράς βρήκαν οι δικοί του στη βαλίτσα με τα πράγματα του που τους έστειλαν αργότερα. Γιατί δυο εβδομάδες αφού την έγραψε, ο συνταγματάρχης Ανδρέας Λέγγερης πέθανε από καρδιακό επεισόδιο στην έρημο του Ελ Αρίς, χωρίς να τύχει καμίας ιατρικής φροντίδας.
♦ ♦ ♦
Δημήτριος Ψαρρός
Ο συνταγματάρχης Δημήτριος Ψαρρός γεννήθηκε στην Παρνασσίδα το 1893. Εγκατέλειψε τις ανώτερες σπουδές του στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών για να καταταγεί εθελοντής στους Βαλκανικούς Πολέμους. Αποφοίτησε τελικά από τη Σχολή Ευελπίδων το 1916 και αμέσως μετά προσχώρησε στο κίνημα της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη. Πολέμησε με σθένος στην Ουκρανία και στη Μικρά Ασία. Απότακτος του 1935, φορούσε όταν βγήκε στο αντάρτικο το ίδιο αμπέχονο που είχε φτύσει ο αντιβενιζελικός όχλος τότε, κατά τη βάρβαρη τελετή της καθαίρεσης των κινηματιών.
Υπήρξε μετριοπαθής και υποχωρητικός, με μεγάλο κύρος και με νοοτροπία αξιωματικού του τακτικού στρατού. Ο Ψαρρός από την πρώτη στιγμή της Κατοχής προσπάθησε να οργανώσει ένοπλη αντίσταση. Το 1942 εντάχθηκε στην μικρή στρατιωτική οργάνωση Ελληνικός Απελευθερωτικός Στρατός, η οποία σε συνεργασία με τον ΕΛΑΣ έπληξε ιταλική εφοδιοπομπή στη Δοβρουβίτσα Δωρίδας στις 18/12/1942. Κατάφερε τελικά να συγκροτήσει, στην ιδιαίτερη πατρίδα του, αντάρτικο σώμα που ονόμασε «5/42 Σύνταγμα Ευζώνων», όπως ένα από τα ενδοξότερα συντάγματα του ελληνικού στρατού. Τρεις φορές διαλύθηκε το σύνταγμα του Ψαρρού από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, με τις οποίες είχε διαρκείς προστριβές. Την τρίτη και τελειωτική, τον Απρίλιο του 1944, ο ίδιος ο Ψαρρός, που είχε παραδοθεί αιχμάλωτος, βρήκε άδοξο θάνατο από συνταγματάρχη του ΕΛΑΣ. Μαζί με τον Ψαρρό αιχμαλωτίστηκαν και εκτελέστηκαν και αρκετοί αντάρτες του «5/42 Συντάγματος».
♦ ♦ ♦
Ευριπίδης Μπακιρτζής
Ο συνταγματάρχης Ευριπίδης Μπακιρτζής γεννήθηκε στις Σέρρες το 1895. Εγκατέλειψε τη Σχολή Ευελπίδων για να πολεμήσει ως ανθυπασπιστής στους Βαλκανικούς Πολέμους. Με δυο προαγωγές επ’ ανδραγαθία, αποφοίτησε τελικά από τη Σχολή φέροντας το βαθμό του υπολοχαγού. Το 1916, μετά την παράδοση της Καβάλας στους Βουλγάρους, προσχώρησε με τη μονάδα του στο στρατό της Εθνικής Άμυνας και διακρίθηκε στη μάχη του Σκρα.
Πολέμησε αργότερα στη Μικρά Ασία και διακρίθηκε κατά τις πολεμικές αναμετρήσεις στο Σαγγάριο. (Δεν αποκλείεται μάλιστα ο Ανδρέας Λέγγερης να πολέμησε υπό τις διαταγές του, αφού ήταν και οι δυο στο σώμα του Πυροβολικού). Απότακτος του 1935, ο Μπακιρτζής στράφηκε με πάθος στο σοσιαλισμό κι έγινε γνωστός ως «ο κόκκινος συνταγματάρχης» μιας και αρθρογραφούσε στον Ριζοσπάστη μ’ αυτό το ψευδώνυμο. Την ίδια χρονιά, δικάστηκε ερήμην και καταδικάστηκε για δεύτερη φορά σε θάνατο. Εξορίστηκε επί δικτατορικού καθεστώτος Μεταξά. Με την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, το 1940, παρουσιάστηκε στο στρατολογικό γραφείο Θεσσαλονίκης για να ενταχθεί στον στρατό με το βαθμό του απλού στρατιώτη, κάτι που όμως δεν έγινε δεκτό από την κυβέρνηση Μεταξά. Από το 1941, μαζί με τον Δημήτριο Ψαρρό, προσπάθησε κι αυτός να οργανώσει ένοπλη αντίσταση κατά του κατακτητή, με τη φλόγα της απελευθέρωσης να σιγοκαίει μέσα του.
Ενώ όμως ο Ψαρρός βρήκε άδοξο τέλος στα χέρια των δυνάμεων του ΕΛΑΣ, ο Μπακιρτζής πρόλαβε να προσχωρήσει σ’ αυτόν. Έγινε ο πρώτος πρόεδρος της ΠΕΕΑ, γνωστής και ως «κυβέρνησης του Βουνού» και ανέλαβε στη συνέχεια την ομάδα μεραρχιών Μακεδονίας του ΕΛΑΣ. Μετά το δημοψήφισμα του 1946, τον συνέλαβαν με την κατηγορία του «αριστερού», μαζί με άλλους αξιωματικούς του ΕΛΑΣ και τον απομόνωσαν εξόριστο στους Φούρνους της Ικαρίας. Εκεί βρέθηκε νεκρός με μια σφαίρα στη καρδιά, τον Μάη του 1947. Επισήμως, ο θάνατός του καταγράφηκε ως αυτοκτονία.
Τι το κοινό έχουν αυτοί οι τρεις συνταγματάρχες – ένας δεξιών, ένας κεντρώων και ένας αριστερών ιδεολογικών πεποιθήσεων – στη ζωή και στο θάνατο; Αν διαβάσετε ξανά, με προσοχή, το κείμενο θα διαπιστώσετε πως η απάντηση είναι απλή και εύκολη.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
