Γράφει ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΜ. ΒΑΒΙΤΣΑΣ *
Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, η πολυπολιτισμικότητα αποτελεί ένα από τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά των σύγχρονων κοινωνιών. Αυτή η νέα υφή στη σύνθεση της κοινωνίας έχει μεταφερθεί και σε ένα γνήσιο κοινωνικό δημιούργημα: το σχολείο. Έτσι, τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται έντονα το φαινόμενο της συνύπαρξης μαθητών που προέρχονται από διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια, εντός της ίδιας σχολικής τάξης. Αυτή η νέα πραγματικότητα, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, έφερε μία αμηχανία στους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι έπρεπε να διαχειριστούν μία κατάσταση πρωτόγνωρη γι’ αυτούς.
Τη λύση στις συνθήκες που είχαν δημιουργηθεί ήρθε να δώσει η Διαπολιτισμική Εκπαίδευση. Ο όρος «Διαπολιτισμική Εκπαίδευση» δεν παραπέμπει σε ένα συγκεκριμένο και κοινά αποδεκτό μοντέλο εκπαίδευσης, αλλά σε ένα ευρύ φάσμα θεωρητικών αναλύσεων σχετικά με τις επίκαιρες προϋποθέσεις εκπαίδευσης και των αρχών που πρέπει να διέπουν τη διδασκαλία και μάθηση στο πολυπολιτισμικό σχολείο.
Είναι γεγονός ότι το εύρος και η αμφισημία της Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης, που διακρίνεται εντόνως και εντός των κόλπων των θεωρητικών του συγκεκριμένου παιδαγωγικού κλάδου, δημιουργεί μία μικρή σύγχυση. Ωστόσο, εμείς επιλέγουμε να χρησιμοποιούμε τον όρο «Διαπολιτισμική Εκπαίδευση» για τις περιπτώσεις στις οποίες στην εκπαίδευση εμπλέκονται περισσότερες από μία ζωτικής σημασίας συλλογικές ταυτότητες, όπως η εθνική, η εθνοτική, η θρησκευτική και η γλωσσική. Σε αυτό το σημείο, όμως, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι η Διπολιτισμική Εκπαίδευση αφορά εξίσου και τους γηγενείς μαθητές, καθώς η φιλοσοφία της Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης πρεσβεύει τη συνύπαρξη, δηλαδή τη συνεκπαίδευση όλων των παιδιών, ανεξαρτήτως προέλευσης, μέσα σε ένα πνεύμα απροκάλυπτης επικοινωνίας και συνεργασίας, με σεβασμό στην ετερότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Για εμάς επομένως, η Διαπολιτισμική Εκπαίδευση έχει έναν συμπεριληπτικό και ενταξιακό ρόλο και χαρακτήρα, όπου όλοι οι μαθητές συνυπάρχουν αρμονικά και η εκπαίδευσή τους βασίζεται πάνω στις αρχές που έθεσε ο Helmut Essinger, οι οποίες είναι οι εξής:
α) εκπαίδευση για ενσυναίσθηση, όπου το άτομο μαθαίνει να κατανοεί τους άλλους και να βλέπει τα προβλήματα υπό το δικό τους πρίσμα
β) εκπαίδευση για αλληλεγγύη, όπου το άτομο συνοικοδομεί τη συλλογική συνείδηση παραμερίζοντας τις κοινωνικές ανισότητες και αδικίες, και υπερβαίνοντας τα όρια της φυλής και του κράτους
γ) εκπαίδευση για διαπολιτισμικό σεβασμό, όπου το άνοιγμα στους άλλους αποτελεί πρόσκληση για συμμετοχή τους στον δικό μας πολιτισμό, καλλιεργώντας με αυτόν τον τρόπο το σεβασμό στην πολιτισμική ετερότητα
δ) εκπαίδευση εναντίον του εθνοκεντρικού τρόπου σκέψης, όπου το άτομο προσπαθεί να απαλλαγεί από τα εθνικά στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που το εμποδίζουν να επικοινωνήσει με άλλους λαούς.
Το λόγο περί Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης εμπλουτίζουν απόψεις, οι οποίες καταλήγουν στο ότι η διαπολιτισμικότητα προϋποθέτει το ξεπέρασμα της στενής έννοιας του «έθνους – κράτους», την εγκατάλειψη των εθνοκεντρικών προτύπων, την αποδοχή της πολυπολιτισμικότητας ως ευτυχούς συγκυρίας και πρόκλησης για τον μετασχηματισμό της κοινωνίας και την αποδοχή της όσμωσης που δημιουργείται από τη συνύπαρξη και συγκατοίκηση ατόμων και ομάδων με πολιτισμικές διαφορές.
Τέλος, είναι αναγκαίο να επισημανθεί, για να αντιμετωπιστούν και οι πιθανές αντιδράσεις που, ενδεχομένως, μπορεί να εγερθούν –κυρίως από παρερμηνεία των παραπάνω θέσεων–, ότι η Διαπολιτισμική Εκπαίδευση δεν στοχεύει στην αποδόμηση και την απόρριψη της ταυτότητας ως τέτοιας, παρά έχει ως στόχο την κριτική του ιστορικά κυρίαρχου προτύπου συγκρότησης ταυτότητας και αυτοσυνείδησης, το οποίο προωθεί και τον αποκλεισμό και τον διαχωρισμό του «άλλου», προκρίνοντας ένα σύστημα αξιών το οποίο νομιμοποιεί την άσκηση εξουσίας πάνω στον «ξένο».
Επομένως, ως στόχο αγωγής μπορούμε να ορίσουμε την αποδυνάμωση αναπαραστάσεων περί «αληθινής ταυτότητας» και επικίνδυνου «ξένου».
* Ο Θεόδωρος Δ. Βαβίτσας, Δάσκαλος, MSc Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
