Γράφει ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΜ. ΒΑΒΙΤΣΑΣ *
Στη σημερινή κοινωνία, με την επικράτηση και τη διείσδυση της παγκοσμιοποιημένης αγοράς στις ζωές των ανθρώπων, και την πρόκριση του αχαλίνωτου ανταγωνισμού και της ατομικότητας έναντι των συναισθημάτων συλλογικότητας, είναι εμφανής η «εσωτερική ροπή» των λαών και η αποξένωση με τον «διαφορετικό Άλλο». Παρ’ όλα αυτά, ένα από τα βασικότερα χαρακτηριστικά των σημερινών κοινωνιών είναι η πολυπολιτισμικότητα.
Μία προσέγγιση της έννοιας της πολυπολιτισμικότητας είναι ότι αυτή «μπορεί να σημαίνει τόσο μια καταγραφή του αριθμού των μεταναστών και των μειονοτικών πληθυσμών σε μια χώρα, όσο και την επιφανειακή συνύπαρξη διαφορετικών πολιτισμικών οντοτήτων σε επίπεδο εμπορικών συναλλαγών, δοσοληψιών εξ ανάγκης, τυπικών ή γραφειοκρατικών, και σχέσεων εργασίας».
Η σημερινή κοινωνία, η οποία χαρακτηρίζεται από εκμετάλλευση και εμπορευματοποίηση της ανθρώπινης ζωής, οδηγεί μεγάλους πληθυσμούς ανθρώπων σε αναγκαστική και εκβιαστική έξοδο από την ιστορική πολιτισμική τους μήτρα –ή αλλιώς, τη γενέτειρά τους– με διέξοδο την αναγκαστική μετανάστευση και την προσφυγιά.
Βέβαια, κάτι τέτοιο δεν είναι πρωτόγνωρο, αφού η ανθρώπινη ιστορία είναι μία συνεχής πορεία μετακινήσεων, μετεγκαταστάσεων, επεκτάσεων, καθώς οι ανθρώπινες δραστηριότητες, ανέκαθεν, δημιουργούσαν κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές ανακατατάξεις συνθέτοντας κοινωνίες πολυσυλλεκτικές, πλουραλιστικές, πολυπολιτισμικές. Γίνεται επομένως σαφές πως το φαινόμενο της πολυπολιτισμικότητας δεν είναι κάτι νέο και πρωτόγνωρο για τις κοινωνίες. Όπως όμως ίσως γίνεται κατανοητό, η παρούσα χρονική συγκυρία με τις πολεμικές εστίες, που βρίσκονται σε εξέλιξη στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, αλλά και την οικονομική ύφεση, που έπληξε την παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία τα τελευταία χρόνια, έχει οδηγήσει έναν τεράστιο αριθμό ανθρώπων στην προσφυγιά και στη μετανάστευση, αυξάνοντας την ένταση της μετακίνησης των πληθυσμιακών ομάδων που πλήττονται, γεγονός το οποίο απαιτεί και επιβάλλει την ανάλογη διαχείριση. Γι’ αυτόν τον λόγο, οι πολυπολιτισμικές κοινωνίες εναγωνίως αναζητούν αρχές και θεσμούς ειρηνικής συνύπαρξης, αμοιβαίας κατανόησης και συνεργασίας μεταξύ διαφορετικών πολιτισμικών οντοτήτων.
Οι δεδομένες τεράστιες αλλαγές που παρατηρούνται στην κοινωνία δεν θα μπορούσαν να αφήσουν ανέπαφο το σχολείο, το οποίο, ως κοινωνικό δημιούργημα, έχει μετατραπεί και αυτό σε πολυπολιτισμικό. Η εκπαίδευση είναι ένας θεσμός, μέσω του οποίου θα μπορούσε να καλλιεργηθεί η ανεκτικότητα προς τον «διαφορετικό Άλλο», προκειμένου να γίνει πραγματικότητα η αρμονική συνύπαρξη πληθυσμών που προέρχονται από διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα, κι αυτό διότι το εκπαιδευτικό σύστημα, ως κατεξοχήν θεσμός στήριξης των υποκειμένων στις διαδικασίες κοινωνικής και πολιτισμικής τους ένταξης, καλείται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη δημιουργία προϋποθέσεων αποδοχής και αναγνώρισης του πλουραλισμού και της ετερότητας ως βασικών γνωρισμάτων του κοινωνικού γίγνεσθαι.
Από τη στιγμή επομένως που η πολυπολιτισμικότητα και η διαπολιτισμικότητα αλληλοδιαπλέκονται μέσα σε ένα περιβάλλον, όπου οι οικονομικές συνθήκες δημιουργούν ισχυρή αβεβαιότητα και ανασφάλεια, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη για παροχή μιας εκπαίδευσης που θα στοχεύει στην ανάπτυξη της ενσυναισθητικής ικανότητας των μαθητών, μιας εκπαίδευσης που θα προάγει την αλληλεγγύη και την ισότητα ευκαιριών προς όλους τους μαθητές, καθώς επίσης και την ανάπτυξη ενός αντι-εθνοκεντρικού τρόπου σκέψης.
Εν κατακλείδι, είναι απολύτως φανερό ότι οι ίδιες οι ανάγκες της κοινωνίας και του εκπαιδευτικού συστήματος επέβαλαν την ανάπτυξη εκείνου του παιδαγωγικού κλάδου, που έχει ως πεδίο έρευνας, μελέτης και εφαρμογής την ομαλή ένταξη στο κοινωνικό και εκπαιδευτικό σύνολο των παιδιών, που προέρχονται από ποικίλα, και κατ’ επέκταση διαφορετικά από το κυρίαρχο, πολιτισμικά περιβάλλοντα, αλλά και τη διαμόρφωση των προσωπικοτήτων των γηγενών μαθητών προς την κατεύθυνση της ανοχής στο διαφορετικό και της αναγνώρισης των πλεονεκτημάτων που προκύπτουν από την αρμονική συνύπαρξη διαφορετικών πολιτισμών. Αυτή η «αποστολή» έχει ανατεθεί στη Διαπολιτισμική Εκπαίδευση, τον ρόλο της οποίας θα αναλύσουμε σε επόμενο άρθρο.
* Ο Θεόδωρος Δ. Βαβίτσας, Δάσκαλος, MSc Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
