Ηρακλής Φίλιος
Βαλκανιολόγος, Θεολόγος
Τελείωσε και η σημερινή Θεία Λειτουργία. Το ευαγγέλιο αυτό, ήτοι η παραβολή του τελώνη και του φαρισαίου, θα διαβαστεί ξανά του χρόνου τέτοια εποχή.
Ο φαρισαίος αφού πήγε με τα ακριβά του ενδύματα, υψωμένο το κεφάλι και το χέρι με διδακτικό – μάλλον επιτιμητικό – ύφος ώστε να «την πει» στον τελώνη που κατέκλεβε τον κόσμο, δικαίωσε τον εαυτό του στα μάτια του. Όχι όμως στα μάτια του Θεού. Ο Θεός δεν αναπαύεται σε ξεθωριασμένες επάρσεις, σε άψυχα χαμόγελα, σε άκαρδες βαττολογίες. Αναπαύεται στον έσχατο, τον άθλιο τελώνη. Εκείνον ανυψώνει ο Χριστός. Εξάλλου στο ναό περπάτησε όχι στην υποκρισία του φαρισαίου αλλά στη συντριβή της καρδιάς, εκείνου του αθλίου τελώνη όπως τον νόμιζε ο φαρισαίος. Τέτοιους άθλιους εξυψώνει ο Θεός. Αμαρτωλούς, ανήθικους, κλέφτες, πόρνες, μοιχούς που μετανοούν και ζητούν το έλεος του Θεού.
Ο τελώνης και ο φαρισαίος έφυγαν από το ναό. Τελείωσε η αδολεσχία του φαρισαίου, αυτή η δυσώδης υπερηφάνεια του, τελείωσε και η προσευχή του τελώνη για θείο έλεος. Και τώρα; Που πάνε; Θα περιμένουμε ένα χρόνο για να ακούσουμε ξανά και να απολαύσουμε τον πλούτο αυτής της διδακτικής παραβολής; Τελείωσε ο εγωισμός, η κακία του φαρισαίου; Τελείωσε η ανάγκη του τελώνη για θείο έλεος; Ακούστηκε ο θείος λόγος, τα ευαγγελικά λόγια κι αυτό ήταν; Ένα δίδαγμα ηθικής κολλημένο στις 09.30 το πρωί οπότε και διαβάστηκε το ευαγγέλιο;
Ο τελώνης που να πήγε μετά το ναό; Ο φαρισαίος τι άλλο πάσχιζε να δείξει στους άλλους ό,τι έχει κάνει στη ζωή του; Σε ποιες αυταρέσκειες γαντζώθηκε η υπαρξιακή του φτώχεια; Συνέχισε να εμπαίζει άραγε το Θεό και τους συνανθρώπους του; Με το ίδιο θράσσος κατέκρινε και άλλους; Αφού ανέβηκαν στο ναό, για πού κατέβηκαν μετά;
Δεν το γνωρίζουμε. Ίσως και να μην έχει σημασία. Ο φαρισαίος προφανώς πλήρης της πώρωσης που υπέστη η δίψα του για ανάδειξη του προσωπείου του – σκοπίμως χρησιμοποιώ τον όρο αυτό και όχι τον όρο πρόσωπο – συνέχισε στις πλατείες και στους δρόμους να αυτό – διαφημίζεται. Και αν σήμερα του δινόταν η ευκαιρία να ανέβει στο ναό, όχι μόνο δεν θα ενεργούσε τοιουτοτρόπως αλλά με κυνικό ύφος θα ομολογούσε πως «Αυτός σταυρώθηκε για τον Εαυτό Του». Στον αντίποδα ο τελώνης. Ένας τσαλακωμένος άνθρωπος με συναίσθηση των αστοχιών του, που μη έχοντας να καταθέσει ενώπιον του Θεού κάτι καλό, θα ζητούσε και πάλι το έλεος Του και θα έκλαιγε πικρώς όχι από εγωισμό (όπως πολλές φορές γίνεται) αλλά από συναίσθηση του ότι πάσχει.
Η παραβολή αυτή μου αρέσει. Περισσότερο γιατί μπορεί να διδάξει πολλά σε ανθρώπους που δεν εκκλησιάζονται και έχουν μία αρνητική στάση απέναντι στην εκκλησία. Άλλοτε με το δίκιο τους, άλλοτε όμως όχι. Πολλοί συνάνθρωποι μας μέσα από την παραβολή αυτή και ιδιαίτερα από το ευαγγέλιο της Κρίσεως που θα διαβαστεί σε δύο εβδομάδες από σήμερα στους ιερούς ναούς κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας, έχουν μία ανεπανάληπτη, μία μοναδικής πνευματικής αξίας ευκαιρία. Να γνωρίσουνε τον αληθινό Θεό, τον Τριαδικό Θεό, τον «σεσαρκωμένο λόγο του Θεού» κατά τον Αλεξανδρινό Κύριλλο, να κατηχηθούν (ίσως το μείζον θέμα στη σύγχρονη ποιμαντική) και να γνωρίσουν την ουσία της πίστεως.
Μια ουσία που εν τοις πράγμασι αποδεικνύεται ότι δεν ερωτοτροπεί με την υπαρξιακή ηδονή του φαρισαίου που συνάμα – κι εδώ προσέξτε την κατάντια του – μετατρέπεται σε οδύνη της ψυχής του. Η ουσία αυτή διδάσκει την ωφέλεια της νηστείας για την ψυχή και το σώμα του ανθρώπου, τη χαρά, ηρεμία, αγαλλίαση της προσευχής σε μυστικούς τόπους και με αφανείς τρόπους – ξένους τῷ τρόπῳ καί τῷ τόπῳ – την εκτόνωση της κουρελιασμένης ανθρώπινης φύσης μέσα από το μυστήριο της εξομολόγησης, τη συνάντηση με τον Χριστό μέσα από την ελεημοσύνη, την πρόσληψη του άλλου που δεν είναι ένα ακόμη «εγώ», τη γεύση της Βασιλείας μέσα από τη Θεία Ευχαριστία. Εν τέλει την ίδια την πίστη ως προσωπικό, απόλυτα προσωπικό επί το αυτό, εντός αυτού και απολύτως δια πάντα και κατά πάντα εξατομικευμένο βίωμα.
Ο Χριστός μίλησε απλά στους ανθρώπους που Τον ακολουθούσαν. Δεν τους παίδεψε με αόρατες φιλοσοφίες. Μίλησε απλά για να κατανοήσουν τα άρρητα ρήματα της θεϊκής δόξης και να τα ζήσουν στην καθημερινότητα τους. Δεν μίλησε με υπονοούμενα, μήτε με ανώτατες θεωρίες ως «χειροτονητός θεολόγος» κατά Γρηγόριο Θεολόγο. Δεν χρησιμοποίησε ποτέ ξύλινη γλώσσα. Δεν είχε ύφος υπερόπτη όταν μιλούσε, μήτε η ματιά του ήταν πονηρή. Δεν ύψωνε το χέρι του για να αναδειχθεί σε κάτι σπουδαίο, ώστε να εξέχει του ύψους της κεφαλής των ακροατών του. Δεν είχε απόμακρο χαρακτήρα.
Δεν αποστρεφόταν κανέναν. Ποτέ και κανέναν. Κανένας δεν ήταν ασήμαντος για τον Χριστό. Ακόμη και τους ασήμαντους και εχθρούς του, τους μεταποίησε σε απόστολους και αγίους. Ο πιο ανήθικος είχε θέση στην παρέα του Χριστού για να λυτρωθεί. Δεν είχε κύκλους δικούς του, δεν δημιούργησε κάστες. Δεν απέκλεισε κανέναν από τη Βασιλεία του Θεού. Ακόμη κι ένας που απατούσε τη γυναίκα του, ακόμη και μία γυναίκα που στο κρεβάτι της ζούσε τον έρωτα με αναρίθμητα ανδρικά σώματα, ακόμη κι ένας που λήστευε, ακόμη κι ο πιο στυγνός, διεφθαρμένος εγκληματίας ήταν ένας εν δυνάμει άγιος. Αυτό είναι το μεγαλείο της ορθόδοξης πνευματικής ζωής. Η μετάνοια που σε κάνει άγιο!
Έτσι λοιπόν κάθε ένας έχει ευκαιρίες να μετανοήσει και να μεταβάλλει στη φιλοσοφία του τη σύλληψη, την κατανόηση και την πραγμάτωση. Έννοιες καταλυτικές μιας σύνολης οριοθέτησης του εαυτού εντός της αγιοπνευματικής προσέγγισης της ζωής. Ο Χριστός δεν είναι τιμωρός. Δεν τιμώρησε ποτέ κανέναν. Παιδαγώγησε όμως. Ακόμη και οι αστοχίες είναι διδακτικές. Έχουν κάτι από την παλαιοδιαθηκική σοφία και συμβάλλουν στην πνευματική οικοδόμηση του προσώπου, αναδεικνύοντας την κυοφορία προοπτικών μετάνοιας και συντριβής. Ακόμη κι αν έχουν γίνει λάθη στο παρελθόν. Δείξτε μου έναν χωρίς λάθη. Το θέμα είναι εάν επαναλαμβάνονται. Η αστοχία δεν είναι αμαρτία. Η εμμονή στην αστοχία όμως, ναι.
Γνωρίζοντας ότι μερικοί ελάχιστοι αναμένουν σ’ αυτή τη ζωή λάθη από τους άλλους για να επιβεβαιώσουν ουσιαστικά τη δική τους αδυναμία να δουν το δικό τους ξεθώριασμα, τη δική τους κακοτεχνία, θα τους απογοητεύσω σε περίπτωση που αναζητήσουν άλλοθι στις σκέψεις τους και που αναμένουν ένα λάθος για να χειροκροτηθούν. Δεν θα κλείσω με δικά μου λόγια. Ίσως αν αυτό γινόταν με τα παρακάτω λόγια, τότε ίσως – λόγω της καχυποψίας των ύπουλων καιρών και ιδίως των ύπουλων προσώπων – αυτό να οδηγούσε στην εξαγωγή αβίαστων συμπερασμάτων.
Θα κλείσω με μία ακόμη καταπληκτική ομιλία – ένα πνευματικό μανιφέστο – του Χριστού, ο οποίος αν ερχόταν θα αγκάλιαζε τους μοναχικούς και πάσχοντες από την αμαρτία ανθρώπους, που η ζωή τους έχει διπλωθεί στο λαβύρινθο της αφασιακής τους απόγνωσης και θα μοίραζε αγάπη. Αν ερχόταν ξανά στη γη δεν μπορώ να φανταστώ να μην τρέχει σε όσους πονάνε ψυχικά. Αλλά και δεν μπορώ να υποπτευθώ να μην παίρνει ξανά το μαστίγιο και να συντρίβει την υποκρισία. Κι έχω μία βέβαιη υποψία από πού θα ξεκινούσε…
«…Όλα τους τα έργα τα κάνουν, δια να φανούν στους ανθρώπους… Αλλοίμονο σ’ εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κατατρώγετε τις περιουσίες των χηρών και για πρόφαση κάνετε μακρές προσευχές… Δια τούτο θα κατακριθείτε περισσότερο. Αλλοίμονο σ’ εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι δίνετε το δέκατο από τον δυόσμο και από τον άνηθο και από το κύμινο, και αφήσατε τα σπουδαιότερα του νόμου, το δίκαιο και την αγάπη και την πίστη… Οδηγοί τυφλοί, που ξεκαθαρίζετε το κουνούπι, ενώ καταπίνετε την καμήλα… Αλλοίμονο σ’ εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι καθαρίζετε το εξωτερικό μέρος του ποτηριού και του πιάτου, μέσα δε είναι γεμάτα από αρπαγή και αδικία… Αλλοίμονο σ’ εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι μοιάζετε με τάφους ασβεστωμένους, οι οποίοι απ’ έξω μεν φαίνονται ωραίοι, αλλά μέσα είναι γεμάτοι από κόκκαλα νεκρών και από κάθε ακαθαρσία. Έτσι και σεις, απ’ έξω μεν φαίνεστε στους ανθρώπους δίκαιοι, αλλ’ από μέσα είστε γεμάτοι υποκρισία και ανομία» (Ματθ. 23, 23-28).
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
