Ο Άγιος Νικόλαος έσωσε το εκκλησάκι του στην Καλαμπάκα από φωτιά

Γράφει ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΨΑΡΡΗΣ

Στις 6 Δεκεμβρίου η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη του Αγίου Νικολάου Επισκόπου Μύρων της Λυκίας, του θαυματουργού αγίου των ναυτικών μας αλλά και των στεριανών.

Είναι ο προστάτης των ναυτικών, χωρίς ο ίδιος να ήταν ναυτικός. Δεν υπάρχει νησί χωρίς Εκκλησία στο όνομά το, ούτε πλοίο χωρίς το εικόνισμά του με το ακοίμητο καντήλι. Όμως, και στη στεριά πολλές πόλεις της χώρας μας τον έχουν πολιούχο. Στη Μητρόπολή μας ο αριθμός των ενοριακών ναών που είναι αφιερωμένοι στον Άγιο Νικόλαο έρχεται δεύτερος μετά από αυτόν της Παναγίας.

Τι να πρωτογράψει κανείς για τον Άγιο Νικόλαο, τον λαϊκό Άγιο. Γεννήθηκε το 250 στα Πάταρα της Λυκίας. Η παράδοση αναφέρει πως όταν ήταν βρέφος δεν θήλαζε Τετάρτη και Παρασκευή. Γόνος και μοναχοπαίδι πλούσιας οικογένειας, ορφάνεψε σε νεανική ηλικία. Μοίρασε την περιουσία του σε φτωχούς. Χειροτονήθηκε ιερέας και αργότερα οι Επίσκοποι τον ανέδειξαν Μηροπολίτη Μύρων.

Είχε πλούσιο φιλαθρωπικό έργο. Έκανε γηροκομεία, φτωχοκομεία και νοσοκομεία. Η πραότητά του δεν τον εμπόδιζε να είναι αυστηρός εκεί που έπρεπε και να είναι «ο ποιμήν ο βαστάζων ράβδον».

Στους διωγμούς του Μαξιμιανού και του Διοκλητιανού κατά των Χριστιανών και κατά των Επισκόπων εξορίστηκε και βασανίστηκε για δέκα χρόνια. Ελευθερώθηκε όταν Αυτοκράτορας έγινε ο Μέγας Κωνσταντίνος και επέστρεψε στη Μητρόπολή του.

Το 325 πήρε μέρος στην Α’ Οικουμενική Σύνοδο, που έγινε στη Νίκαια. Σ’ αυτήν οι 318 θεοφόροι Πατέρες καταδίκασαν τον αιρετικό Άρειο και θέσπισαν το πρώτο μέρος του Συμβόλου της Πίστεως (Πιστεύω). Λέγεται πως ο Επίσκοπος Νικόλαος χαστούκισε δυνατά τον Άρειο μπροστά στον Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο και για το λόγο αυτό φυλακίστηκε. Το βράδυ παρουσιάστηκε στο κελλί του ο Χριστός, ο οποίος του έδωσε ένα Ευαγγέλιο, και η Θεοτόκος, η οποία του χάρισε ένα αρχιερατικό ωμοφόριο. Το πρωί οι δεσμοφύλακες τον βρήκαν λυμένο, έχοντας τα δώρα-κειμήλια στους ώμους και στα χέρια. Μαθαίνοντας αυτό το γεγονός ο Αυτοκράτορας, διέταξε να τον αποφυλακίσουν. Κοιμήθηκε το 330 μ.Χ. σε ηλικία 80 ετών.

Ο ναός της Καλαμπάκας

Στη πόλη μας την Καλαμπάκα έχουμε παρεκκλήσι αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο. Πρόκειται για τον μικρό ναό (4Χ3,5 μ.) που συστεγάζεται με τον ναό του Αγίου Αντωνίου (μεγαλύτερος αυτός) πάνω στον «Πεζόδρομο Μετεώρων», κοντά στο ναό της Παναγίας. Μια κοινή εξωτερική είσοδος οδηγεί σε ένα στενόμακρο διάδρομο, είδος πρόναου. Απ’ αυτόν μια είσοδος, η αριστερή, οδηγεί στον Άγιο Αντώνιο και μια, η δεξιά, στον Άγιο Νικόλαο. Τμήμα της νότιας πλευράς του Αγίου Νικολάου είναι κτισμένο σε βράχο πάνω στον οποίο κατασκευάστηκε μικρό κωδωνοστάσιο.

Πάνω από την είσοδο του ναού εξωτερικά υπάρχει τοιχογραφία του Αγίου Νικολάου σε κόγχη και εσωτερικά κτητορική επιγραφή στην οποία αναφέρεται η χρονολογία ανακαίνισης ΖΡΚΘ και η χρονολογία άλλης ανακαίνισης 1819 (αυτή φαίνεται καθαρά). Πολλά γράμματα λέξεων έχουν φθαρεί.

Στον βόρειο τοίχο, στο άκρο αριστερό μέρος των στηθαρίων υπάρχει σε καλή κατάσταση η επιγραφή: «+ ΔΕΗCIC ΤΟΥ ΔΟΥ/ΛΟΥ ΤΟΥ Θ(ΕΟ)Υ ΘΕΟ/ΤΟΚΗC Κ(ΑΙ) ΜΕΤΑ/ ΤΗC ΣΙΜΒΙΟΥ ΑΥΤΟΥ / ΚΟΥΜΠΟΥΛΟΣ Κ(ΑΙ) ΤΟΝ ΤΕΚΝΟΝ ΑΥΤΟΥ / ΑΓΟΡΑΣΤΟC / ΕΤΟΥΣ ΖΡΚΘ». Βλέπουμε ότι τα γράμματα των χρονολογιών και στις δυο επιγραφές είναι ίδια: ΖΡΚΘ και ΖΡΚΘ. Δηλαδή 7.129-5509/8=1620/21. Άρα ο ναός κτίστηκε το 1620 ή νωρίτερα. Το παλιό ταβάνι του ναού ήταν πανομοιότυπο με αυτό του καθολικού της Μονής του Αγίου Νικολάου Αναπαυσά. Το παλιό δάπεδο ήταν από κεραμικές πλάκες, που ανάμεσά τους είχαν πλεγμένες κοτσίδες για στολίδια. Τώρα το νέο είναι πέτρινο (πλάκες), πάνω στο παλιό.

Στο προηγούμενο, ευτελούς αξίας σανιδένιο τέμπλο, υπήρχε ένας μεγάλος σκαλιστός σταυρός, ίσως απομεινάρι παλαιού τέμπλου, ο οποίος τώρα βρίσκεται στον πρόναο. Το νέο τέμπλο είναι ξυλόγλυπτο. Στο σανιδένιο τέμπλο υπήρχε και μια παλιά εικόνα του Αγίου Νικολάου, όχι σε καλή κατάσταση. Ίσως η υγρασία να της προξένησε ζημιά. Επειδή δε χωρούσε στο νέο τέμπλο, έμεινε εκτός αυτού.

Η εικόνα αυτή έχει μια ιδιαιτερότητα. Εκτός από τον ολόσωμο Άγιο Νικόλαο που κάθεται σε επισκοπικό θρόνο, εικονίζονται και άλλα δυο πρόσωπα. Πάνω δεξιά ο Χριστός να κρατά ένα Ευαγγέλιο με επιγραφή και πάνω αριστερά η Θεοτόκος να κρατά αρχιερατικό ωμοφόριο.

Πιστεύω πως είναι αναπαράσταση της νύχτας που πέρασε ο Άγιος Νικόλαος στη φυλακή, που έγραψα πιο πάνω. Και ο Άγιος Νικόλαος κρατάει και αυτός Ευαγγέλιο. Στην εικόνα υπάρχει χρονολογία. Οι δυο πρώτοι αριθμοί είναι το 1 και το 7. Οι άλλοι δύο αριθμοί λείπουν. Άρα η εικόνα είναι από 1700-1799. Στο κάτω μέρος της υπάρχει μεγαλογράμματη επιγραφή, αλλά πολλά γράμματα έχουν καταστραφεί. Καλό είναι, αν γίνεται, να συντηρηθεί αυτή η εικόνα.

Στο μικρό ιερό, η Αγία Τράπεζα είναι στην κόγχη και κάτω της υπάρχει εντοιχισμένο μαρμάρινο κιονόκρανο. Τα περισσότερα από όσα αναφέρω είναι από δική μου έρευνα. Επειδή ο χώρος του ναού είναι μικρός, μικρόσωμες είναι και οι αγιογραφίες όπως και τα στηθάρια και ο παραστάσεις.

Φέτος λόγω κορωνοϊού, όπως και πέρυσι, δεν τελέστηκε ο Εσπερινός και η Θεία Λειτουργία στο ναό αυτό αλλά στην Παναγία. Παραθέτω όμως παρακάτω μερικές φωτογραφίες από το ναό.

Η φωτιά έξω από το παρεκκλήσι

Φέτος, παραμονή της εορτής του Αγίου 5 Δεκεμβρίου 2021 στις 10 περίπου το βράδυ, το καταπράσινο λυγερόκορμο κυπαρίσσι που υπήρχε δίπλα-μπροστά από το ναό του Αγίου Νικολάου, στην αυλή του, πήρε φωτιά από άγνωστη αιτία. Πάντως δεν πήρε μόνο του.

Με την επέμβαση της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας έσβησε η φωτιά. Το εκκλησάκι δεν έπαθε απολύτως τίποτα, παρόλο που το κυπαρίσσι κυριολεκτικά ακουμπά στη σκεπή του. Ο Άγιος προστάτεψε το σπίτι του και πιστεύω ότι θα είδε και αυτούς που πιθανότατα έβαλαν τη φωτιά…

Επειδή συμβαίνουν πολλά εκεί, μήπως θα μπορούσε να μπουν κάμερες σ’ αυτόν τον χώρο;