Επιμέλεια Νικολάου Κατοίκου
Ο Ιωάννης Συκουτρής, κορυφαίος κλασικός φιλόλογος, γεννήθηκε στη Σμύρνη, όντας γόνος φτωχής πολυμελούς οικογένειας. Σε ηλικία 16 ετών ορφάνεψε από πατέρα, αλλά χάρη στην οξύνοια και την ακόρεστη δίψα του για μάθηση κατόρθωσε να τελειώσει με άριστα την «Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης» και στη συνέχεια τη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών πάλι με άριστα (1919-1922). Έπειτα, διορίστηκε Καθηγητής σε σχολείο τής Κύπρου, όπου ίδρυσε το περιοδικό «Κυπριακά Χρονικά», στο οποίο δημοσίευσε πλήθος φιλολογικών, λαογραφικών και ιστορικών εργασιών για τη Μεγαλόνησο.
Αναγορευθείς άριστος διδάκτωρ, εξασφάλισε υποτροφία για ευρύτερες σπουδές στη Γερμανία, όπου παρέμεινε επί μια τετραετία (1925-1929). Εκεί είχε διαπρεπείς Καθηγητές (Βιλαμόβιτς, Γαίγκερ, Μαας κ.ά.), δημοσίευσε πρωτότυπες μελέτες και έγινε ευρύτερα γνωστός. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα (1929), διορίστηκε Καθηγητής στο Αρσάκειο και Βιβλιονόμος στην Ακαδημία Αθηνών. Το 1930 έγινε Υφηγητής τής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Εκεί επί 7 χρόνια ώς τον πρόωρο θάνατό του έφερε νέο πνεύμα στη διδασκαλία και στη μελέτη τής Ελληνικής Γραμματείας.
Επιδίωκε μια διαλεκτική σχέση ανάμεσα στην Αρχαιότητα και τη σύγχρονη εποχή, καθώς και ανάμεσα στη θεωρητική φιλολογική έρευνα και τα καθημερινά προβλήματα. Όμως, η κακόπιστη κριτική που ασκήθηκε σε βάρος του και η κάμψη τών ανθρωπιστικών αξιών στη Γερμανία κατ’ αυτή τη συγκυρία (1937) τον απογοήτευσαν και τον οδήγησαν στο γνωστό απονενοημένο διάβημα: Κατά τη διάρκεια εκδρομής τής Φιλοσοφικής Σχολής στην ακρόπολη της Παλαιάς Κορίνθου έβαλε τέρμα στη ζωή του, πέφτοντας από τον Βράχο στο κενό.
Παρά τα λιγοστά χρόνια τής δράσης του, ο Συκουτρής άφησε ογκωδέστατο και πολύμορφο συγγραφικό μεταφραστικό και κριτικό έργο (γύρω στα 15 βιβλία), και το κυριότερο σπουδαία μέθοδο παιδαγωγικής προσέγγισης των φοιτητών και επιστημονικής έρευνας. Ωστό-σο, το καθηγητικό κατεστημένο αντέδρασε, γιατί δεν μπόρεσε να αντέξει το νεωτερικό πνεύμα τού Συκουτρή. Έτσι χάσαμε τόσο πρόωρα έναν εμπνευσμένο Δάσκαλο. Όντως, η ψυχή τού ανθρώπου είναι εύθραυστη, και αυτό πρέπει να το λαμβάνουν υπόψη τους τόσο οι αδικούμενοι, όσο και οι αδικητές.
Είθε το αποστολικό πνεύμα τού Συκουτρή να το ενστρενίζονται και να το βιώνουν οι δάσκαλοι της εγκύκλιας και της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης, μελετώντας το έργο του. Όσοι σήμερα μελετούν το μνημειώδες έργο του «Συμπόσιον του Πλάτωνος» (έκδοση της Ακαδημίας Αθηνών, 1934), μπορούν να αντιληφθούν γιατί αυτό το έργο είχε τότε εντυπωσιάσει τους ελληνικούς και τους ξένους φιλολογικούς κύκλους. Επίσης, αξιόλογο είναι και το έργο του «Περί Ποιητικής» τού Αριστοτέλη, που κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του σε μετάφραση Σίμου Μενάρδου, με ανολοκλήρωτη την εισαγωγή, που την είχε συγγράψει ο ίδιος ο Συκουτρής.
Ν.Κ.
«ΣΥΚΟΥΤΡΗΣ» ΚΩΝ. ΔΕΣΠΟΤΟΠΟΥΛΟΥ
Και με τα ελάχιστα χρόνια που έζησε και έδρασε ο Συκουτρής, πραγμάτωσε μια τόσο επιβλητική ζωή, μοναδική στο πνευματικό βάθος της, στο ηθικό πάθος της και στις γόνιμες απηχήσεις της. ένα τόσο πολύπτυχο και πολύχυμο έργο, υποδειγματικό στο ύφος και στην επιστημοσύνη του.
Ήταν μόνο εικοσιεννέα χρόνων ο Συκουτρής, όταν πρωτοανέβηκε στο πανεπιστημιακό βήμα. Και ήταν από το πρώτο μάθημα ο αυθεντικός ενσαρκωτής και ο δεξιοτέχνης τής πανεπιστημιακής διδασκαλίας, ο εμψυχωμένος και εμψυχωτικός, ενθουσιασμένος και ενθουσιαστικός, μέγας διδάσκαλος των φοιτητών. Ο λόγος του είχε βάρος, ο στοχασμός του είχε βάθος, αλλά και εύρος και ύφος. η φωνή του είχε τον ήχο μιας εσώψυχης κλαγγής. και η όλη παρουσία του ενσάρκωνε τον οίστρο τού πνεύματος.
Στο μάθημά του, όπως και στα βιβλία του, αναζητούνταν επίμονα η αλήθεια και προ-βαλλόταν άμεσα, ευθύγραμμα, καίρια. Και ανάβλυζαν σε πλημμυριστό ρυθμό τα νοήματα και οι εκφράσεις, νοήματα μοναδικής διαύγειας, εκφράσεις μοναδικής ακρίβειας. Και δεν ξεχώριζε ανάμεσά τους, καθόλου σχεδόν, το κοινοτοπικό από το πρωτότυπο.
Με τέτοια χαρίσματα εφοδιασμένος, κράτησε ο Συκουτρής το βήμα τής Φιλοσοφικής Σχολής όσο άξια κανείς άλλος στα χρόνια εκείνα. Δίδασκε με πλησμονή σοφίας και με συγκλονισμό ψυχής. Και συγκινούσε, γοήτευε, κατακτούσε το ακροατήριο. Πρόβαλλε το αρχαίο ελληνικό πνεύμα και την αρχαία ελληνική ζωή σε μια εναργέστατη συναρπαστική παρουσία. χάριζε μια καινούργια ζωντανή παρουσία στο πνεύμα τών Αρχαίων Ελλήνων. Μεταξίωνε τα κλέη και τα πάθη τής Αρχαίας Ελλάδος σε κατορθώματα και σε δράματα της σύγχρονής του ζωής. τα αιτήματα και τα πεπρωμένα τών Ελλήνων τής κλασικής εποχής σε αποκαλυπτικά μέτρα για τις προοπτικές της σύγχρονής του εναγώνιας ανθρωπότητας.
Με τα πνευματικό αυτό ανάστημα ευτύχησε ο Συκουτρής να επιτελέσει το βασικό τού διδασκάλου κατόρθωμα: να κερδίζει τις ψυχές τών νέων για το πνεύμα, να τις γεμίζει με θάμβος και έρωτα για τη ζωή τού πνεύματος. να εδραιώνει και να κατευθύνει τη ζωή τους προς την υπέρβαση των καθημερινών ταπεινών προσανατολισμών, προς την ανακάλυψη μιας δημιουργικής και ηρωικής αποστολής.
Με το ίδιο φρόνημα και με το ίδιο ανειρήνευτο πάθος παρακολουθούσε ο Συκουτρής και την εξωπανεπιστημιακή ζωή τού πνεύματος: άγρυπνος, όπου έβρισκε μια δύναμη ή μια τάση, είτε διαπίστωνε μια έλλειψη ή μιάν αστοχία, σημαντική για τον πολιτισμό του Έθνους και την παιδεία του λαού. Και έτσι, έδινε βάσιμα την εντύπωση πως κρυβόταν μέσα του α-χρησιμοποίητος (σπάνια μόνο φανερωνόταν) ένας εμπνευσμένος επιτελάρχης τής παιδείας και του πολιτισμού της χώρας, σοφός σε κατάρτιση, επινοητικός σε λύσεις, διορατικότατος για προοπτικές τού μέλλοντος και για τις ανάγκες τού παρόντος. Παράλληλα, ήταν και μα-χητής ο ίδιος, και οικοδόμος τής παιδείας και του πολιτισμού τής χώρας, αγωνιστής δεινός στην υπεράσπιση των γνωμών του, δημιουργός από ευφορία ψυχής, συχνά μάλιστα μαζί και αγωνιστής και δημιουργός.
Μια γλίσχρα διάθεση της μοίρας δεν έδωκε την ευκαιρία στον μοναδικόν αυτόν άνθρωπο του πνεύματος να συλλάβει και τις άλλες διαστάσεις τής ζωής τού Έθνους, να ενωτισθεί τον αγώνα και την αγωνία του λαού, και των λαών τής Οικουμένης, για μια ριζική λύτρωση από την οικονομική δυστυχία, αφετηρία τής άλλης κακοδαιμονίας τής ανθρωπότητας.
Η μοίρα, εκπροσωπημένη από τις άθλιες δυνάμεις και συνθήκες τής ελληνικής ζωής, δεν άφησε τον μοναδικό αυτόν άνθρωπο του πνεύματος να επιτελέσει για πολύ χρόνο το εξαίσιο έργο του. Η επιδρομή, ή μάλλον η πολιορκία της «πνευματικής» αθλιότητας γύρω από τον δημιουργικόν οργασμό τής ζωής του, επέτυχε τελικά να κόψει το νήμα τής εξαίρετης αυτής ζωής τόσο πρόωρα. Η ζωή του ήταν ατείχιστη, ακάλυπτη αντίκρυ στην επίθεση -απροκάλυπτη ή υπόγεια- του φθόνου. Τα ίδια τα ηθικά του χαρίσματα μετατράπηκαν εμπρός στις δυνάμεις της αθλιότητας σε αδυναμίες θανάσιμες.
Σήμερα, που σε παγκόσμια κλίματα το πνεύμα περνάει μια δοκιμασία χωρίς προηγούμενο στην Ιστορία, ο Συκουτρής, που ολόψυχα πίστευε στην αποστολή τού πνεύματος να κοσμεί και να σώζει τα ανθρώπινα, είναι όσο ίσως ποτέ άξιος να ζει στη μνήμη τών συγχρόνων μας, για να κρατάει άσβηστο εμπρός στις συνειδήσεις το αξίωμα του ανθρώπου και του πνεύματος.
ΣΗΜ. Το παραπάνω κείμενο είναι μια σύνθεση αποσπασμάτων από εργασία του κ. Κων. Δεσποτόπουλου, δημοσιευμένη στο βιβλίο του «Φιλολογικά» (Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2007, σελ. 175-182). Ο κ. Δεσποτόπουλος γεννήθηκε το 1913 στη Σμύρνη, σπούδασε Νομικά και υπήρξε : Καθηγητής τής Φιλοσοφίας τού Δικαίου στην Πάντειο Σχολή και στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πρύτανης της Παντείου (1978), Υπουργός Παιδείας (1989 και 1990), Μέλος τής Ακαδημίας Αθηνών (από το 1984) και Πρόεδρός της (1993). Ήδη, εκατοντούτης (1913-2013), διατηρεί τα πνευματικά του ενδιαφέροντα, ολοκληρώνει το συγγραφικό του έργο και προβαίνει σε σημαντικές από του Τύπου παρεμβάσεις για κρίσιμα εθνικά μας θέματα.
Ν.Κ.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
