Υπάρχουν θέματα, που σε πρώτη ανάγνωση δε φαίνεται να αφορούν την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Όμως εκείνο που τα εντάσσει στο πεδίο της Π.Ε, είναι κατά βάσει, η προσέγγιση στο θέμα. Στο θέμα σε μια «Λαογραφική έκθεση» από παιδιά της Β΄ Δημοτικού, είναι η προσέγγιση ‘της σχέσης μας με το παρελθόν ως συνέχειας ή ασυνέχειας από βίαιες αλλαγές’.
Με αφορμή την ενότητα ‘Μες στο Μουσείο’ (βιβλίο της Γλώσσας Β΄ Δημοτικού) η εκπαιδευτικός της Δευτέρας Τάξης του 2ου Δ.Σ. Καλ.κας κα. Θεοδώρα Γραμμάτη – Καραπέτσα και οι μαθητές της, δώσανε βαρύτητα στο Λαογραφικό Μουσείο. Με την ολοκλήρωση της Ενότητας οργανώθηκε πρόσφατα μία διήμερη λαογραφική έκθεση εντός της αίθουσας. Οι μαθητές έφτιαξαν χειροποίητες προσκλήσεις και κάλεσαν γονείς και συμμαθητές, για να την επισκεφθούν (επισκέψεις με τα παιδιά των τάξεων τους, πραγματοποίησαν εκπαιδευτικοί κι άλλων σχολείων της πόλης). Το πρωί της επόμενης ημέρας άρχισαν οι ετοιμασίες. Τα παιδιά έφεραν πλειάδα παλιών αντικειμένων. Μέχρι το μεσημέρι ήταν όλα έτοιμα.
Παλιά αντικείμενα με ιστορία Πολλές φορές διακοσμούμε τα σπίτια μας με αντικείμενα που έφτασαν σε μας από τους προγόνους μας. Δείχνουμε με καμάρι στους επισκέπτες μια φωτογραφική μηχανή, ένα τηλέφωνο με χειροκίνητη μανιβέλα, ένα παλιό ραδιόφωνο του παππού ή μια υφαντή φορεσιά της γιαγιάς, τη σχολική μπλε ποδιά και τη σάκα (τσάντα), τη φουστανελίτσα τσολιαδάκι μέχρι και τα συνοδευτικά τσαρουχάκια. Οικογενειακά κειμήλια λέει η εγγονή ή ο εγγονός και καμαρώνουν. Τα αντικείμενα αυτά πολλές φορές μπορεί να μην είναι μεγάλης οικονομικής αξίας, αλλά η συναισθηματική τους αξία είναι ανεκτίμητη! Λαογραφική έκθεση. Με καμάρι λοιπόν και γεμάτα χαρά οι μικροί της Β΄ έστησαν πάνω στα θρανία τους τα αντικείμενα που έφεραν. Τοποθέτησαν και καρτελάκια με λεζάντες για να παρέχουν τις ανάλογες πληροφορίες. Πολλά βέβαια από τα αντικείμενα που εκτέθηκα δεν έχουν πλέον χρηστική αξία. Αλλά είπαμε, φέρνουν στο νου των μεγαλύτερων αναμνήσεις και στους νεότερους δείχνουν τις δυσκολίες που ίσως είχε η καθημερινότητα των ανθρώπων της εποχής εκείνης. Λάμπα πετρελαίου. Τα παιδιά …ξεσήκωσαν αρκετά πράγματα απ’ τα σπίτια. Φέρανε πέντε-έξι λάμπες πετρελαίου επιτραπέζιες. Η λάμπα αυτή με το αναμμένο φυτιλάκι της, έδινε φως σ’ όλα τα σπιτικά της εποχής εκείνης, πλούσια και φτωχά. Το λαμπόγυαλο γινόταν κατάμαυρο από τον καπνό της φλόγας και έτσι κάθε πρωί η νοικοκυρά του σπιτιού είχε άλλη μια φροντίδα. Έπρεπε να καθαρίσει το γυαλί για να είναι έτοιμη η λάμπα για το βράδυ. Και όμως, μ’ αυτό το λιγοστό φως τα νεαρά κορίτσια ετοίμαζαν τα προικιά τους, έπλεκαν, κεντούσαν και έραβαν.
Σίδερο με κάρβουνο. Στα εκθέματα υπήρχαν κάμποσα σίδερα ρούχων με κάρβουνα. Αυτό είχε πάνω χερουλάκι ξύλινο, άνοιγε το καπάκι η νοικοκυρά και αφού το γέμιζε με κάρβουνα περίμενε να ζεσταθεί και άρχιζε το σιδέρωμα των ρούχων. Δεν υπήρχε ηλεκτρικό ρεύμα, οι άνθρωποι δεν γνώριζαν τις ανέσεις που έχουμε τώρα. Ήταν όμως νοικοκύρηδες και ήθελαν να είναι περιποιημένοι. Βέβαια για τη νοικοκυρά του σπιτιού δεν ήταν τόσο εύκολο γιατί ήταν απαραίτητα να υπάρχουν κάρβουνα για να σιδερώσει. Ραδιόφωνο. Δίπλα στο σίδερο τοποθετήθηκε ένα ραδιόφωνο. Ένα ραδιόφωνο με δυο – τρία κουμπιά και πλήκτρα. Πριν από σαράντα – πενήντα χρόνια αποτελούσε μέσο ψυχαγωγίας για μικρούς και μεγάλους. Οι νοικοκυρές έκαναν τη λάτρα του σπιτιού τους ακούγοντας ελαφρά μουσική όπως έλεγαν τότε ή κάποιες εκπομπές που έμοιαζαν με τα σήριαλ, όπως «Το σπίτι των ανέμων». Τα παιδιά με μεγάλη προσήλωση άκουγαν τις παιδικές εκπομπές της Θείας Λένας. Εικόνα βέβαια δεν υπήρχε, άλλα ήταν τόσο γλυκός ο ήχος που έβγαινε απ’ αυτό το ξύλινο κουτί που καθήλωνε τους μικρούς.
Κάποια εποχή οι μεγάλοι άκουγαν και θεατρικές παραστάσεις από το ραδιόφωνο και μάλιστα με κάποιους από τους σπουδαιότερους ηθοποιούς της εποχής εκείνης. Μπρίκι .Υπήρχαν μπρίκια από πολύ μακρινές εποχές. Πόσα χέρια άλλαξαν άραγε; Πόσες νοικοκυρές τα έπιασαν με τα χεράκια τους; Αν μίλαγαν πόσες ιστορίες θα μπορούσαν να μας διηγηθούν; Γκλίτσα, φλογέρα. Μαθητής έφερε τη γκλίτσα και τη φλογέρα του παππού. Ο παππούς περνούσε την ώρα του στο κοπάδι παίζοντας τη φλογέρα του. Πέταλο αλόγου. Στα εκθέματα υπήρχε και ένα πέταλο αλόγου. Στα χωριά τα χρόνια εκείνα τα παιδιά πολλές φορές έπαιζαν με παλιά πέταλα και έλεγαν πως παίζουν με τα παπούτσια του αλόγου. Σε κάθε χωριό υπήρχε κι ο πεταλωτής αλόγων, ο οποίος περνούσε τα πέταλα στα άλογα. Αδράχτι. Μαθήτρια έφερε το ξύλινο αδράχτι της προγιαγιάς της απ’ το χωριό της. Μ’ αυτό η γιαγιά ετοίμαζε τη μάλλινη κλωστή για να πλέξει πουλόβερ και κάλτσες στα εγγόνια της. Παλιά νομίσματα και χαρτονομίσματα. Συγκεντρώθηκαν από διάφορες χώρες (Ελλάδα, Ελβετία, Ιταλία, Ρουμανία, Αλβανία και από την Αμερική). Γουδιά, πήλινα και χάλκινα. Αγόρια και κορίτσια έφεραν διάφορα κουζινικά. Έφεραν διάφορα ξύλινα γουδιά χειροποίητα.
Το γουδί ήταν το δεξί χέρι της νοικοκυράς. Το χρησιμοποιούσε πάντα στην κουζίνα της για να πολτοποιήσει σκόρδα για το φαγητό της ή να κοπανήσει καρύδια/αμύγδαλα για τα γλυκά της. Εμφανίστηκε κι ένα πήλινο αγγείο, ένα τσουκάλι. Σ’ αυτό μαγείρευε η προγιαγιά του για τον πατέρα του. Ένα χάλκινο σκεύος 50 και πλέον ετών έφερε κοριτσάκι από το χωριό της γιαγιάς. Μουτζουρωμένο και με την πατίνα του χρόνου να έχει αφήσει τα σημάδια πάνω του. Άναβε η γιαγιά τη φωτιά και πάνω στην πυροστιά τοποθετούσε το σκεύος. Γέμιζε καπνό το δωμάτιο, γινόταν κατάμαυρο το σκεύος, αλλά δεν υπήρχε άλλος τρόπος την εποχή εκείνη. Μάλιστα οι καλές νοικοκυρές είχαν πολλά χαλκώματα στο σπίτι. Έτσι ονόμαζαν τα σκεύη αυτού του είδους. Σφεντόνα/σβούρα.
Η σφεντόνα που έφερε παιδί ήταν παιχνίδι για τα αγόρια της εποχής εκείνης. Έβαζαν στην άκρη μία πετρούλα και σημάδευαν πουλιά, κάτι αδιανόητο για μας σήμερα. Στη σβούρα, τύλιγες γύρω-γύρω σχοινί κουβαρίστρας και την πετούσες με δύναμη στο έδαφος/χώμα. Κέρδιζε εκείνο το παιδί που η σβούρα του θα έκανε τις περισσότερες περιστροφές και βεβαίως θα σταματούσε να γυρίζει τελευταία! Παλιά βιβλία (λογοτεχνία, σχολικά). Κορίτσι έφερε ένα λογοτεχνικό βιβλίο και ένα παλιό Αναγνωστικό του 1950. Το Αναγνωστικό αυτό έκανε εντύπωση στα παιδιά και διαπίστωσαν πόσο διαφορετικό ήταν απ’ τα δικά τους.
Ευχαριστίες ταιριάζουν στους διοργανωτές (δασκάλα κ μαθητές) και στους άλλους αφανείς ‘πρωταγωνιστές’ (γονείς, παππούδες γιαγιάδες και λοιπούς συντελεστές).
Ευχαριστούμε για τη χαρά που μας έδωσαν. Ξύπνησαν αναμνήσεις. Ζωντάνεψαν μέσα μας το ξεχασμένο παρελθόν.
Χρήστος Πίσσας
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
