Σε μια εποχή όπου η πολιτική αναζητά διαρκώς νέους τρόπους επαφής με το πλήθος, η μουσική μοιάζει να λειτουργεί ως το πιο άμεσο και αποτελεσματικό κανάλι επικοινωνίας. Δεν είναι τυχαίο πως μεγάλες συναυλίες, ιδιαίτερα εκείνες που αποκτούν διαστάσεις κοινωνικού γεγονότος, μετατρέπονται συχνά σε πεδίο πολιτικών συμβολισμών, δημόσιων εμφανίσεων και επικοινωνιακών υπολογισμών.
Ηλία Γιαννακόπουλου
Φιλολόγου
Η συναυλία των Metallica στο ΟΑΚΑ δεν αποτέλεσε απλώς ένα μουσικό γεγονός. Αποτέλεσε ένα πολιτισμικό και πολιτικό φαινόμενο που υπερβαίνει τα όρια της τέχνης και αγγίζει τον πυρήνα της κοινωνικής ψυχολογίας.
Οι πολιτικοί γνωρίζουν καλά πως εκεί όπου συγκεντρώνονται δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, συγκεντρώνεται και η δύναμη της εικόνας. Το πλήθος, ο ενθουσιασμός, η συλλογική έκσταση, η ανάγκη φυγής από την καθημερινότητα, όλα μετατρέπονται σε υλικό πολιτικής αξιοποίησης. Η παρουσία ή ακόμη και η έμμεση σύνδεση ενός πολιτικού προσώπου με ένα τόσο μαζικό γεγονός δημιουργεί την ψευδαίσθηση εγγύτητας προς τη νεολαία, τη σύγχρονη κουλτούρα και τον παλμό της κοινωνίας.
Η πολιτική, άλλωστε, δεν ασκείται μόνο στα κοινοβούλια και στα τηλεοπτικά πάνελ, αλλά ασκείται και στους χώρους όπου χτυπά η καρδιά του πλήθους.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η μουσική των Metallica αποκτά έναν παράδοξο διπλό ρόλο: Από τη μία εκφράζει την αυθεντική ανάγκη των ανθρώπων για ένταση, ελευθερία και συλλογικό βίωμα, και από την άλλη μετατρέπεται σε σκηνικό πολιτικής προβολής. Εκεί ακριβώς αρχίζει ο προβληματισμός αυτού του άρθρου.
Η σχέση της πολιτικής με τη μουσική υπήρξε ανέκαθεν βαθιά, πολυσύνθετη και συχνά αμφίσημη. Η μουσική μπορεί να λειτουργήσει ως φωνή διαμαρτυρίας, ως έκφραση συλλογικής ταυτότητας, ως καταφύγιο συναισθημάτων, αλλά και ως ισχυρό εργαλείο δημόσιας εικόνας. Οι πολιτικοί το γνωρίζουν καλά αυτό.
Γνωρίζουν, δηλαδή, πως εκεί όπου συγκεντρώνεται το πλήθος, όπου παράγεται συγκίνηση και ενθουσιασμός, εκεί παράγεται και πολιτικό κεφάλαιο. Η παρουσία, λοιπόν, πολλών πολιτικών στο ΟΑΚΑ για τη συναυλία των Metallica δεν ήταν απλώς μία προσωπική μουσική επιλογή, ούτε μία αθώα έξοδος ψυχαγωγίας. Ήταν μια καλά υπολογισμένη συμμετοχή σε ένα γεγονός υψηλού συμβολισμού και τεράστιας δημοσιότητας.
Σε μία εποχή όπου η πολιτική συχνά ασκείται περισσότερο μέσω εικόνων παρά μέσω ιδεών, η παρουσία ανάμεσα σε δεκάδες χιλιάδες θεατές λειτουργεί ως μήνυμα «εγγύτητας» με τον λαό, τη νεότητα και τη μαζική κουλτούρα.
Ο πολιτικός δεν αρκείται πλέον να κυβερνά, αλλά οφείλει ταυτόχρονα να φαίνεται, να φωτογραφίζεται, να συμμετέχει στο συλλογικό θέαμα. Γι’ αυτό και πολλές φορές η μουσική μετατρέπεται σε ηχείο-σκηνικό πολιτικής επικοινωνίας.
Κάποτε οι συναυλίες συνδέονταν με κοινωνικά κινήματα, με αντιστάσεις και πολιτικά οράματα. Σήμερα συχνά μετατρέπονται σε πεδίο δημοσίων σχέσεων. Κι όμως, αυτή η διαρκής ανάγκη προβολής αποκαλύπτει και κάτι βαθύτερο: Ότι στη σύγχρονη κοινωνία σχεδόν τα πάντα πολιτικοποιούνται και επικοινωνιοποιούνται.
Ακόμη και μια κιθάρα, ένα τραγούδι ή μια συναυλία μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εργαλεία συμβολικής νομιμοποίησης, επιρροής και κατασκευής πολιτικής εικόνας.
Παλιότερα στα φοιτητικά μας χρόνια, εκεί γύρω στο 1974, ανεβαίναμε τα σκαλιά της πλατείας Συντάγματος όχι για να φανούμε αλλά για να νιώσουμε. Εκεί, μέσα στον παλμό της μεταπολίτευσης, ακούγαμε τον Νίκο Ξυλούρη να τραγουδά για λευτεριά, αξιοπρέπεια και δημοκρατία («Πότε θα κάνει ξαστεριά») κι αν κάποιος κατάφερνε να φωτογραφηθεί δίπλα του, το έκανε σαν να κρατούσε ένα κομμάτι από το ίδιο το όνειρο της εποχής.
Σε αυτήν τη φωτογραφία δεν υπήρχε καμία επικοινωνιακή σκοπιμότητα, κανένα επιτελείο εικόνας, καμία αγωνία δημοσιότητας παρά μόνο πάθος, πολιτική μέθη και η αίσθηση πως η μουσική μπορούσε να γίνει προέκταση της ελευθερίας. Τότε οι καλλιτέχνες δεν λειτουργούσαν ως σκηνικό προβολής της εξουσίας αλλά ως σύμβολα αντίστασης και συλλογικής ανάτασης.
Σήμερα, αντιθέτως, πολλές δημόσιες παρουσίες πολιτικών σε συναυλίες μοιάζουν περισσότερο με τελετουργίες ψηφοθηρικής ορατότητας παρά με αυθεντική συμμετοχή σε ένα πολιτιστικό γεγονός. Κι ενώ το πλήθος στο ΟΑΚΑ προσφέρει ιδανικό φόντο για κάμερες και αναρτήσεις, τα μουσεία και άλλοι πνευματικοί χώροι παραμένουν σχεδόν πολιτικά «ορφανά».
Ίσως γιατί η σιωπή ενός μουσείου δεν χαρίζει χειροκρότημα, αλλά απαιτεί παιδεία, αυτογνωσία και εσωτερικό μέτρο.
Η εικόνα των πολιτικών (από όλο το φάσμα των κομματικών σχηματισμών) που σπεύδουν να φωτογραφηθούν στο κατάμεστο ΟΑΚΑ, ανάμεσα σε φλόγες, κιθάρες και εκστασιασμένα πλήθη, δεν είναι απλώς μία αθώα επικοινωνιακή επιλογή. Είναι πρωτίστως η πιο καθαρή ομολογία ότι η πολιτική συχνά γονατίζει μπροστά στη δύναμη της δημοφιλίας και αναγνωρισιμότητας.
Εκεί όπου χτυπά ο παλμός της μάζας, εκεί σπεύδει και ο πολιτικός φακός. Όμως γεννάται εύλογα το ερώτημα: Θα δούμε ποτέ την ίδια προθυμία την Παγκόσμια Ημέρα Μουσείων ή στον εορτασμό κάποιου πνευματικού γεγονότος (Γλώσσα…);
Θα υπάρξουν άραγε πολιτικοί που θα «ποστάρουν» επικοινωνιακά σε μία αίθουσα γλυπτών, σε έναν αρχαιολογικό χώρο ή σε μία έκθεση ζωγραφικής με την ίδια θέρμη που ποντάρουν σε μία συναυλία των Metallica;
Η απάντηση, δυστυχώς, μοιάζει προδιαγεγραμμένη. Το μουσείο ή κάποιος άλλος πνευματικό χώρος δεν προσφέρει κραυγές, τηλεοπτικό ενθουσιασμό και εύκολη λαϊκή αποθέωση. Απαιτεί σιωπή, σκέψη και εσωτερική καλλιέργεια.
Κι όμως, ακριβώς εκεί θα όφειλαν να παρίστανται και να ποστάρουν πρώτοι οι πολιτικοί μας, επειδή δεν είναι μόνο διαχειριστές εξουσίας αλλά και φορείς πολιτιστικής, ηθικής και εθνικής διαπαιδαγώγησης.
Η παρουσία τους δείχνει κάθε φορά και το πραγματικό μέτρο των αξιών που επιλέγουν να υπηρετήσουν.
Η σχέση πολιτικής και μουσικής δεν είναι ούτε καινούργια ούτε αθώα. Από τις αρχαίες γιορτές μέχρι τις σύγχρονες υπερπαραγωγές, η Εξουσία πάντοτε αναζητούσε τρόπους να συνδεθεί με το συναίσθημα των μαζών (άρτος και θέαμα).
Σήμερα, σε έναν κόσμο κυριαρχούμενο από την εικόνα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την επικοινωνιακή ταχύτητα, μια συναυλία των Metallica μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως μουσικό γεγονός αλλά και ως πολιτικό σκηνικό υψηλού συμβολισμού. Οι πολιτικοί το γνωρίζουν αυτό. Γι’ αυτό και ποντάρουν ή ποστάρουν στη δυναμική τέτοιων διοργανώσεων, επιχειρώντας να δανειστούν λίγη από την ενέργεια, τη λάμψη και τη μαζικότητα που αυτές παράγουν.
Ωστόσο, πίσω από τα φώτα, τα συνθήματα και τον παλμό του πλήθους, παραμένει ένα ουσιαστικό ερώτημα: Μήπως τελικά η πολιτική αδυνατώντας να εμπνεύσει μέσα από ιδέες, αναζητά καταφύγιο στο συναίσθημα που γεννά η μουσική;
Μήπως οι πολιτικοί επιχειρούν να καλύψουν το έλλειμμα εμπιστοσύνης με τη δύναμη ενός θεάματος που ενώνει στιγμιαία χιλιάδες ανθρώπους; Η μουσική προσφέρει συγκίνηση, εκτόνωση και αίσθηση συμμετοχής. Η πολιτική, όμως, οφείλει να προσφέρει όραμα, συνέπεια και προοπτική.
Ίσως, τελικά, το μεγαλύτερο μήνυμα μιας τέτοιας συναυλίας να μην αφορά μόνο την αποθέωση ενός θρυλικού συγκροτήματος, αλλά και τη βαθύτερη ανάγκη των κοινωνιών να ανήκουν κάπου (το βασανιστικό αίσθημα του “ανήκειν”), να νιώθουν μέρος μιας συλλογικότητας.
Και εκεί ακριβώς είναι που συναντώνται η μουσική, η πολιτική και η διαρκής ανθρώπινη ανάγκη για ταύτιση.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
