Αυτές τις μέρες ολοκληρώνεται η δημόσια διαβούλευση για την κατασκευή ενός αιολικού σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην κορυφογραμμή ανάμεσα στην Κρανιά και την Πολυθέα του Ασπροπόταμου. Ένα έργο δέκα συνολικά ανεμογεννητριών, συνολικού ύψους (πυλώνας και ακτίνα πτερωτής) 187,5 μέτρων έκαστη. Πρόκειται να ανεγερθούν στις καταπράσινες κορυφές που στεφανώνουν τα δυο χωριά, πάνω από την πλαγιά που οι Κρανιώτες αποκαλούν από πάντα Μπάντα Ούρσα: η μεριά της αρκούδας (Εικόνα 1).
Γράφει ο Γιώργος Κανδύλης [ii]
Για να συμβεί αυτό, 78 στρέμματα δασικής έκτασης πρέπει να εκκαθαριστούν ώστε να διανοιχθούν νέοι δρόμοι, να διευρυνθούν οι υφιστάμενοι και να κατασκευαστεί γραμμή ηλεκτρικής διασύνδεσης. Επιπλέον, θα πρέπει να ισοπεδωθούν εξ ολοκλήρου άλλα 69 στρέμματα του ορεινού δασικού εδάφους για την κατασκευή των λεγόμενων «πλατειών ανέγερσης» και του υποσταθμού υπερυψηλής τάσης. Σε δύο από αυτές τις πλατείες το ώριμο ελατόδασος είναι τόσο πυκνό που η κάλυψη του εδάφους από τις κόμες των δένδρων ξεπερνά το 70%.
Εικόνα 1. Η περιοχή επέμβασης του υπό διαβούλευση Αιολικού Σταθμού Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας.
Η σχετική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ), που υπέβαλε η ενδιαφερόμενη εταιρεία, προσπαθεί να σχετικοποιήσει το ζήτημα της υποβάθμισης του ορεινού τοπίου από την κατασκευή και τη λειτουργία του Σταθμού. Συγκεκριμένα, χαρακτηρίζει την οπτική όχληση που επιφέρουν τα αιολικά πάρκα «θεωρητική» και «υποκειμενική», για μια σειρά από λόγους. Αν και ορισμένοι από αυτούς μοιάζουν να γράφτηκαν μόνο και μόνο για να συσκοτίσουν ή ακόμα να προκαλέσουν θυμηδία, αξίζει να τους δούμε αναλυτικά. Η οπτική όχληση λοιπόν, σύμφωνα με τους μελετητές:
- Διαφέρει μεταξύ ανθρώπων και αισθητικής του καθενός.
Αυτό είναι σωστό. Ωστόσο, δεν μας λέει τίποτα για τις πραγματικές αισθητικές απόψεις των ανθρώπων του συγκεκριμένου τόπου (μόνιμων ή περιστασιακών κατοίκων και επισκεπτών), γύρω από το συγκεκριμένο έργο. Η εταιρεία θα μπορούσε να τους έχει ρωτήσει, αν ήθελε να κάνει πλήρη διερεύνηση του ζητήματος, χρησιμοποιώντας τρισδιάστατες απεικονίσεις (σε αυτό θα επανέλθουμε). Επίσης, το ίδιο «επιχείρημα» δεν μας λέει τίποτα για την αντικειμενική ανάγκη προστασίας συγκεκριμένων τοπίων, πέρα από υποκειμενικές αντιλήψεις. Ακόμα και υποβαθμισμένα βιομηχανικά τοπία τίθενται κάποτε σε καθεστώς προστασίας από μεγάλες παρεμβάσεις, λόγω της ιστορικής αξίας τους, παρότι πολλοί/ες μπορεί να τα βρίσκουν άσχημα.
- Διαφέρει μεταξύ μεγέθους, αριθμού, χρωματισμού και χωροθέτησης των Α/Γ και των δευτερευόντων (sic) υποδομών σε ένα Α/Π.
Επίσης σωστό, αν κανείς καταπιανόταν με μια μονογραφία περί της αισθητικής πρόσληψης των ανεμογεννητριών. Αλλά εδώ έχουμε να κάνουμε με ήδη γνωστό μέγεθος, αριθμό, χρωματισμό και βέβαια γνωστή χωροθέτηση–και αυτά είναι που αξιολογούνται.
- Δεν μπορεί να υπολογίσει την βλάστηση, η οποία τροποποιείται ανάλογα τις εποχές του χρόνου και τα είδη που αναπτύσσονται μέσα στην πορεία των ετών.
Στην πραγματικότητα, η βλάστηση της περιοχής, τα είδη των δένδρων και η δενδροκάλυψη είναι επίσης γνωστά δεδομένα και μπορούσαν να έχουν συνυπολογιστεί. Εκτός εάν οι συντάκτες της ΜΠΕ εννοούν απλά ότι μία ανεμογεννήτρια μπορεί σε συγκεκριμένη θέση και υπό κατάλληλη γωνία να «κρυφτεί» από ένα έλατο ή ένα πλατάνι, εάν δηλαδή μας προτείνουν να αντιμετωπίσουμε την οπτική όχληση κοιτάζοντας το δέντρο αντί για το (αιολικό) δάσος.
- Δεν μπορεί να υπολογίσει τις καιρικές συνθήκες (νέφωση, ομίχλη, βροχοπτώσεις κτλ.) που επικρατούν ανά πάσα στιγμή τόσο πλησίον του έργου όσο και στην εκάστοτε θέση παρατήρησης.
Αυτό κι αν είναι αλήθεια. Οι ανεμογεννήτριες πράγματι δεν είναι ορατές σε συνθήκες ομίχλης… Θα πρέπει επίσης να περιμένετε να περάσει μια νεροποντή, πριν τις απολαύσετε να αστράφτουν πάλι πάνω από το χωριό, στο φως του λαμπρού ήλιου!
- Δεν μπορεί να υπολογίσει τις οικίες και τα λοιπά κτίρια που παρεμβάλλονται και λειτουργούν ως εμπόδια.
Κοινώς, αν τα έλατα δεν κάνουν δουλειά, μπορείτε να κρυφτείτε πίσω από ένα κτίριο και η ανεμογεννήτρια αμέσως εξαφανίζεται. Υπάρχουν και απλούστερες λύσεις, όπως να στρέφει κανείς απλά τα νώτα και να κοιτάζει στην αντίθετη κατεύθυνση, να μην βγαίνει από το σπίτι ή, εν τέλει, να αποφεύγει να κοιτάξει προς τα πάνω. Αλλά αυτές δεν περιλαμβάνονται στην ΜΠΕ: θεωρεί ίσως ότι θα τις σκεφτούμε και μόνοι μας.
- Δεν μπορεί να υπολογίσει λοφίσκους και εξάρσεις του εδάφους που μπορούν να μειώσουν τις οχλήσεις (οπτικές και θορύβου).
Οι λοφίσκοι και γενικά οι εξάρσεις του εδάφους είναι πράγματα απολύτως γνωστά και βεβαίως χαρτογραφημένα. Στη γλώσσα της χαρτογραφίας, μεταφράζονται σε «ισοϋψείς καμπύλες» και μπορούν να αναπαρασταθούν σε φωτορεαλιστικές απεικονίσεις, όπως κάνει η ίδια η ΜΠΕ, έστω και επιλεκτικά.
Συγκεκριμένα, η ΜΠΕ δίνει μόλις τρεις (3) απεικονίσεις της θέας από συγκεκριμένα σημεία των πιο «κοντινών οικισμών», στις οποίες παραδόξως δεν περιλαμβάνεται καμία από οποιοδήποτε σημείο της Κρανιάς, δηλαδή του πλέον κοντινού (σε απόσταση μόλις 1.170 μέτρων!) και ταυτόχρονα του μεγαλύτερου οικισμού της περιοχής. Δεν περιλαμβάνονται επίσης απεικονίσεις από τους οικισμούς των Δολιανών και της Καλλιρόης, αμφότερων σε απόσταση 2,9 χλμ. από τον Σταθμό, αρκετά εγγύτερα από τον (περιλαμβανόμενο στις απεικονίσεις) οικισμό της Δέσης.
Αντίθετα, η ΜΠΕ περιλαμβάνει μια αόριστη και αυθαίρετη εκτίμηση της λεγόμενης Οπτικής Απορροφητικής Ικανότητας του τοπίου, χωρίς να περιγράφει αναλυτικά τον τρόπο υπολογισμού της τιμής κάθε παραμέτρου του δείκτη. Δεν εξηγεί τι σημαίνει πρακτικά η υπολογιζόμενη τελική τιμή (που κατατάσσεται ως «μέση») και σε ποια επιπλέον μέτρα θα έπρεπε να οδηγεί. Το χειρότερο όμως είναι ότι για τον υπολογισμό χρησιμοποιούνται μόνο δεδομένα της ίδιας της περιοχής επέμβασης του έργου, ενώ προφανώς τα τοπία είναι ευρύτερα οπτικά σύνολα που περιλαμβάνουν και άλλα στοιχεία. Είναι σαν να αξιολογούμε το τοπίο μιας λίμνης κοιτάζοντας μόνο κάτω προς το νερό και όχι οτιδήποτε άλλο την περιβάλλει.
Μια που οι μελετητές δεν μπήκαν σε αυτόν τον κόπο, ας δούμε λοιπόν εμείς ότι αναλυτική μελέτη της ορατότητας των ανεμογεννητριών μπορεί να γίνει εύκολα σε οποιοδήποτε Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών. Στον Χάρτη 1, η χρωματική διαβάθμιση δείχνει τον αριθμό των ανεμογεννητριών που θα είναι ορατές από κάθε σημείο των οικισμών της γύρω περιοχής. Πρόκειται μάλιστα μόνο για εκείνες των οποίων θα φαίνεται κατ’ ελάχιστο ολόκληρη η ακτίνα περιστροφής της πτερωτής–και κατά μέγιστο το σύνολο της κατασκευής, από τη βάση του πυλώνα μέχρι την άκρη των πτερύγων.
Χάρτης 1. Οπτική ανάλυση της ορατότητας των Α/Γ από τους γειτονικούς οικισμούς.
Έτσι λοιπόν, τουλάχιστον μία ανεμογεννήτρια είναι ορατή από το μεγαλύτερο μέρος της Κρανιάς και συγκεκριμένα από το 87% της επιφάνειάς της, ενώ από το 74% της επιφάνειας του χωριού είναι ορατές τουλάχιστον δύο ανεμογεννήτριες και από το 13% τουλάχιστον τρεις. Ενδεικτικά, δύο ανεμογεννήτριες είναι ορατές από την κεντρική πλατεία του χωριού στο Μεσοχώρι, δύο ανεμογεννήτριες από το προαύλειο εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, δύο από το «μπαλκόνι» του χωριού στη συνοικία Γκοργκάτσι, τρεις, τέσσερις ή ακόμα και πέντε από τα ψηλότερα σπίτια του χωριού στην ίδια πλευρά. Όλοι αυτοί οι αριθμοί είναι κατά κανόνα μεγαλύτεροι αν συνυπολογιστούν και οι ανεμογεννήτριες που θα φαίνονται κατά ένα μέρος μόνο της πτερωτής, φτάνοντας τότε ακόμα και τις έξι.
Μία έως δύο ανεμογεννήτριες είναι επίσης ορατές μέσα από την Πολυθέα, παρά τον αντίθετο κύριο προσανατολισμό του χωριού. Τέσσερις ανεμογεννήτριες από την πλατεία της πιο απομακρυσμένης Καλλιρόης. Στα σκαρφαλωμένα Δολιανά αλλά και στη Μηλιά, η θέα γίνεται πιο αποπνικτική: σχεδόν το σύνολο του Σταθμού, οχτώ και εννέα ανεμογεννήτριες αντίστοιχα, είναι ορατές από τα κέντρα των οικισμών. Ειδικά για τα Δολιανά, αξίζει να σημειωθεί ότι τέσσερις ανεμογεννήτριες θα είναι ορατές κυριολεκτικά από τη βάση τους. Για να αντιληφθούμε το μέγεθος της οπτικής αλλοίωσης αρκεί να σκεφτούμε ότι αυτό σημαίνει σχεδόν 200 μέτρα ύψους και 145 μέτρα διαμέτρου περιστροφής σε σημεία που βρίσκονται μόλις 390 έως 580 μέτρα ψηλότερα κατά υψομετρική διαφορά. Τέλος, από το προαύλειο του ιστορικού μοναστηριού του Τιμίου Σταυρού, ο παρατηρητής θα έχει διαθέσιμες στο βλέμμα τρεις ανεμογεννήτριες των οποίων θα φαίνεται (κατ’ ελάχιστο) ολόκληρη η διάμετρος περιστροφής και συνολικά εφτά, αν προσθέσουμε και εκείνες που θα δείχνουν μόνο μέρος των πτερύγων τους. Αλλά ναι, εκεί υπάρχουν και έλατα…
Όλα αυτά θα συμβούν με την κατασκευή ενός και μόνο Σταθμού, από τους δώδεκα που σχεδιάζονται (προς το παρόν) στην άμεση περιοχή του Ασπροπόταμου. Μερικές εκατοντάδες άλλοι σχεδιάζονται ή έχουν ήδη ανεγερθεί στην ευρύτερη οροσειρά της Πίνδου.
Η κατασκευή και λειτουργία του προτεινόμενου αιολικού Σταθμού βιομηχανικής κλίμακας θα προκαλέσει μείζονα και μόνιμη αλλοίωση του ορεινού δασικού τοπίου. Θα αντικαταστήσει έκταση ώριμου ελατοδάσους και υποαλπικών λιβαδιών μεγάλης οικολογικής σημασίας. Θα διακόψει τη συνέχεια των δύο περιοχών Natura εντός των οποίων χωροθετείται. Θα διακόψει όμως και τη συνέχεια της οπτικής μνήμης των κατοίκων που τους συνδέει με τα βιώματά τους και το παρελθόν του τόπου. Θα παραβιάσει την αρμονική οπτική ένταξη του ανθρώπινων οικισμών στο δάσος. Θα πλήξει βίαια την τουριστική και φυσιολατρική κίνηση στην περιοχή, η οποία αποτελεί θεμελιώδη πόρο για μια βιώσιμη τοπική οικονομία και ήδη έχει υποστεί τις συνέπειες φυσικών καταστροφών. Σε συνδυασμό με πλήθος άλλων έργων, αιολικών και υδροηλεκτρικών, ακόμα και φωτοβολταϊκών σταθμών, θα συμμετάσχει στη σταδιακή μετατροπή των ορεινών εκτάσεων σε χαοτικά εργοστασιακά τοπία παραγωγής ενέργειας.
Είναι άραγε «πράσινη» και «καθαρή» η ενέργεια που βασίζεται στην εκμετάλλευση των ανανεώσιμων πηγών σε βιομηχανική κλίμακα; Μήπως άραγε πρέπει να εγκιβωτίσουμε στα κουτιά της νέας τεχνολογικής μαγείας τη φύση για το… καλό της; Ή μήπως στον σημερινό κόσμο, τον οικολογικά διαταραγμένο σε σημείο κατάρρευσης, είναι κρίσιμο να διατηρήσουμε όσα περισσότερα αδιατάρακτα οικοσυστήματα γίνεται; Μήπως η προστασία της βιοποικιλότητας, η συμβολή στον κύκλο του νερού, η συγκράτηση διοξειδίου του άνθρακα, η ρύθμιση του μικροκλίματος που προσφέρουν αυτοί οι τόποι – και ναι, η προοπτική των τοπίων τους – είναι τόσο πολύτιμα που δεν πρέπει να χαθούν;
Ως την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές περισσότεροι από 50 πολίτες και συλλογικοί φορείς έχουν καταχωρίσει τις αντιρρήσεις τους στην ηλεκτρονική διαβούλευση για τον αιολικό Σταθμό στον Ασπροπόταμο. Στην Πίνδο, σε όλη την Ελλάδα και παντού στον πλανήτη, είναι σε αυτή την αγωνία και την κινητοποίηση όσων δεν σταματούν να κοιτάζουν προς τα πάνω που βρίσκεται η ελπίδα για πιο αξιοβίωτους τόπους σε έναν πιο ευρύ κόσμο.
[i] Στην ομώνυμη ταινία του Άνταμ ΜακΚέι (Μην κοιτάτε πάνω – 2021) ζητείται από τους ανθρώπους να σταματήσουν να κοιτάνε προς τα πάνω για να μη βλέπουν την επερχόμενη απειλή ενός καταστροφικού κομήτη. Τους προτείνεται να κοιτάξουν το ζήτημα ως μια ευκαιρία για νέες εξορύξεις σπάνιων γαιών, με την κατάλληλη διαστημική τεχνολογία. Η περίπτωση που σχολιάζω εδώ, δεν έχει να κάνει με κομήτες, ούτε με πολύτιμα μέταλλα. Αλλά μοιράζεται το μοτίβο του τεχνολογικού θαύματος που υποτίθεται ότι θα μας σώσει, απαλλάσσοντάς μας από την ευθύνη να αντικρίζουμε την πραγματικότητα.
[ii] Κοινωνικός Γεωγράφος, Ερευνητής Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών. Το άρθρο απηχεί αποκλειστικά τις απόψεις του συγγραφέα.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
