Με αφορμή την εορτή του αγίου Διονυσίου Αρεοπαγίτη θα γινόταν μία πολύ καλή συζήτηση μεταξύ των παραπάνω προσώπων. Αφορμή η μνήμη του αγίου Διονυσίου Αρεοπαγίτου στις 3 Οκτωβρίου.
Ο Διονύσιος Αρεοπαγίτης θίγει ένα ζήτημα, αυτό του προσώπου του Θεού (στο Περί θείων ονομάτων). Σημειώνει, αναφερόμενος στον Θεό: ‘’Την θεαρχική λοιπόν υπερουσιότητα πρέπει να την υμνούμε ως υπεροχικώς στερημένη κάθε έξεως, κινήσεως, ζωής, φαντασίας, γνώμης, ονόματος, λόγου, διάνοιας, νοήσεως, ουσίας, στάσεως, εδραιώσεως, ενώσεως, πέρατος, απειρίας, όλων δηλαδή όσα είναι όντα’’. Ο Διονύσιος με τα λόγια αυτά θέτει απαγορευτικό στον ανθρωπομορφισμό του Θεού και σε κάθε ειδωλοποίηση Του, καταστάσεις που αντικειμενοποιούν τον Θεό. Στο παραπάνω έργο του προσδιορίζει τον τρόπο προσέγγισης του ονόματος του Θεού. Αφού απορρίπτει κάθε είδους πειστικό επιχείρημα, θα μας πει πως ‘’… προς τις άρρητες και άγνωστες αλήθειες συναπτόμαστε αρρήτως και αγνώστως’’. Η αγνωσία θα μας δείξει τον Θεό.
Τον λόγο παίρνει ο Νίτσε, που σκυθρωπός και στρίβοντας το μουστάκι του σκέφτεται πως βρίσκει παρηγοριά και αναπαύεται στη σκέψη του Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Ο Νίτσε, που είχε σχηματίσει μέσα του μία «παραποιημένη έννοια περί Θεού», όπως σημειώνει στον «Αντίχριστο», είχε γνωρίσει έναν Θεό – είδωλο. Αυτόν τον Θεό δεν τον ήθελε ο Νίτσε. Γι’ αυτό και ασκεί κριτική στον προτεσταντισμό. Όταν μάλιστα μίλησε για τον ‘’θάνατο του Θεού’’, δεν χειροκροτούσε για μία τέτοια διαπίστωση. Άδικα τον κατηγορεί για κάτι τέτοιο η συντριπτική πλειοψηφία των ορθοδόξων. Πενθούσε και κατηγορούσε όσους αλλοιώνουν την εικόνα του Θεού, λέγοντας τους με κατηγορηματικό τρόπο: ‘’Τον σκοτώσαμε – εσείς κι εγώ! Όλοι είμαστε δολοφόνοι του… Πώς θα παρηγορηθούμε, οι δολοφόνοι όλων των δολοφόνων; Ό,τι ήταν ιερότερο και τρανότερο στον κόσμο πέθανε ματωμένο από τα μαχαίρια μας. Ποιος θα σκουπίσει αυτό το αίμα από πάνω μας;!’’.
Στην κουβέντα μπαίνει ο Νίκος Καζαντζάκης. Αφήνει στο τραπέζι την Ασκητική. Σίγουρα, ο τίτλος θα προσέλκυε το ενδιαφέρον του Διονυσίου Αρεοπαγίτη. Με λίγα λόγια λέει και στους δύο, αυτό που γράφει στην αρχή του έργου του. ‘’Salvatores Dei’’. Είμαστε οι σωτήρες του Θεού. Εμείς θα σώσουμε τον Θεό! Δεν είναι απλά τα λόγια του ποιητή. Έχει βάθος ο λόγος του, τόσο που πολλοί χριστιανοί δεν έχουν υποψιαστεί ποτέ. Και λέει ξανά: ‘’Ο Θεός μας δεν είναι ένας αφηρημένος στοχασμός, μια λογική ανάγκη, ένα αρμονικό αψηλό οικοδόμημα από συλλογισμούς και φαντασίες’’. Πράγματι, όλοι μας ευθυνόμαστε για την εικόνα του Θεού που θα περάσουμε στον κόσμο, στα σχολεία, στους γονείς, στις ενορίες. Θεός τιμωρός; Θεός δικαστής; Θεός αδιάφορος; Θεός φιλάνθρωπος; Θεός που σώζει; Ποια περί του Θεού αντίληψη σχηματίζουμε; Salvatores Dei. Έχει δίκιο ο ποιητής.
Η εποχή μας προσπερνά. Σε πολλά έχουμε μείνει στάσιμοι. Δεν της πρέπει της Εκκλησίας και της θεολογίας μία τέτοια στασιμότητα. Το πνεύμα των Πατέρων υπήρξε ανοικτό, ρηξικέλευθο, καινοτόμο. Οι Πατέρες υπήρξαν πολύ μπροστά από την εποχή τους. Δεν εγκλώβισαν τον θεολογικό λόγο και την παρουσία του στα πράγματα του τότε κόσμου. Συνδιαλέχθηκαν με την ποίηση, τη ρητορική, τη φιλοσοφία, την ίδια την κοινωνία, χωρίς να εξορκίσουν τα παραπάνω. Στις μέρες μας φανατικές φωνές υψώνουν τείχη σε όλα αυτά. Επιμένουν στην απομόνωση της Εκκλησίας, εγκλωβίζουν την θεολογία σε ένα εξιδανικευμένο ιστορικό παρελθόν χωρίς όμως ιστορική συνέχεια και αρέσκονται σε κραυγές ορθοδοξισμού. Πράγματι, η εποχή των Πατέρων της Εκκλησίας υπήρξε μεγάλη διότι άφησαν το αποτύπωμα τους στην κοινωνία, χωρίς φανατισμό και αφοριστικές διαθέσεις αλλά μέσα από τη συνάντηση, το διάλογο, τη διαμόρφωση και την καινοτομία. Είναι καίρια η επισήμανση του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου στο πρόσφατο Β’ Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο του περιοδικού Θεολογία: ‘’Κλειστή, σκυθρωπή και άσαρκος Ορθοδοξία είναι λύχνος «υπό το μόδιον’’.
Ο άγιος Διονύσιος Αρεοπαγίτης, ο Νίτσε και ο Καζαντζάκης, μέσα από το χώρο που καθένας υπηρέτησε, με σαφήνεια τοποθετήθηκαν υπεύθυνα απέναντι στο ζήτημα του Θεού. Πιστοί στο αληθινό πρόσωπο του Θεού και στη διαφύλαξη της αλήθειας αυτής. Μία τέτοια συνάντηση θα είχε πολλά να μας διδάξει. Και φυσικά θα μας άφηνε άφωνους, αφού θα διαπιστώναμε τη συνέπεια με την οποία ενεργούν εναντίον της ιδεολογικής εκδοχής της πίστης. Συνομιλούμε με τα φιλοσοφικά, κοινωνικά, πολιτισμικά ρεύματα της εποχής μας εμείς οι ορθόδοξοι; Είμαστε συνεπείς στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον Θεό; Δεν είναι αμάρτημα η συνδιαλλαγή με την εποχή μας. Αντίθετα, επιβάλλεται. Αμάρτημα είναι η ‘’δημιουργία’’ του Θεού κατ’ εικόνα του ανθρώπου.
Πρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (βαλκανιολόγος, θεολόγος)
Εφημέριος Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου Διάβας
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
