Η μεταμόρφωση μπορεί να αποτελεί αίτημα των δύσκολων καιρών; Αφορά τον άνθρωπο; Την κοινωνία; Πώς σχετίζεται η Μεταμόρφωση του Σωτήρος Χριστού με την ανακαίνιση και μεταμόρφωση της ανθρώπινης φύσης; Μήπως όλα έχουν τάση προς το κακό και η μεταμόρφωση εξαντλείται στα όρια μιας ιδεολογικοποιημένης ωραιότητας;
Στα απόστιχα του Εσπερινού της εορτής της Μεταμορφώσεως, τα οποία ψάλλουμε το απόγευμα της παραμονής της εορτής, μεταξύ άλλων ψάλλουμε: ‘’Ἐν τούτῳ γάρ ἐπιβάς τῷ ὄρει Σωτήρ μετά τῶν μαθητῶν σου, τήν ἀμαυρωθεῖσαν ἐν Ἀδάμ φύσιν, μεταμορφωθείς, ἀπαστράψαι πάλιν πεποίηκας, μεταστοιχειώσας αὐτήν, εἰς τήν σήν τῆς Θεότητος δόξαν τε καί λαμπρότητα· διό βοῶμέν σοι· Δημιουργέ τοῦ παντός, Κύριε δόξα σοι’’.
Από τα παραπάνω διαπιστώνουμε πως η Μεταμόρφωση του Κυρίου δεν έχει μέσα της καμία αυτοαναφορικότητα. Με άλλα λόγια ο Χριστός δεν γεννιέται για τον εαυτό Του, όπως και δεν παθαίνει και ανασταίνεται για τον εαυτό Του. Υφίσταται μία σημαντική κατεύθυνση σε όλα αυτά, αφού ο άνθρωπος τίθεται στο κέντρο του ενδιαφέροντος του Χριστού. Όλα αυτά εντοπίζονται στο βασικό αξίωμα της ανθρωπολογίας του αγίου Γρηγορίου Νύσσης, σύμφωνα με τον οποίο η ανθρώπινη φύση ‘’κοινωνοῦσα τῷ ἀρχετύπῳ’’.
Στους παραπάνω λόγους των αποστίχων που ψάλλουμε, λοιπόν, η Μεταμόρφωση του Κυρίου συνδέεται με την ανθρώπινη φύση. Είναι άκρως σημαντική αυτή η σύνδεση που επιτελείται για την χριστιανική ανθρωπολογία, αφού αναδεικνύεται μέσα από αυτή ο βασιλικός χαρακτήρας του ανθρώπου. ‘’Σκεύος βασιλείας’’ χαρακτηρίζει ο Γρηγόριος Νύσσης την ανθρώπινη φύση, κάτι που απορρέει από την ομοίωση του ανθρώπου προς το θείο αρχέτυπό του.
Στους παραπάνω στίχους των αποστίχων γίνεται λόγος για αμαυρωθείσα φύση. Αυτή η αμαυρωθείσα φύση είναι η φύση του ανθρώπου, η οποία με την αμαρτία που έφερε την πτώση δεν καταστράφηκε, αλλά αμαυρώθηκε, λερώθηκε. Την εικόνα αυτή συναντούμε στον υπομνηματισμό του Άσματος των Ασμάτων, στον οποίο προβαίνει ο Νύσσης, ερμηνεύοντας το μαύρο χρώμα της νύμφης ως αποτέλεσμα της αμαρτίας και των έργων του σκότους. Με την αμαυρωθείσα φύση λοιπόν δεν χάθηκε η δυνατότητα του ανθρώπου να αναφέρει τον εαυτό του στον Θεό. Εξάλλου, η δυνατότητα της ομοίωσης δεν είναι κάτι που θα δώσει ο Θεός ή πρόκειται να επιτευχθεί, αλλά κάτι που έχει ήδη δοθεί στον άνθρωπο ώστε να το καταφέρει, εάν όμως εκείνος το επιθυμεί. Όλοι έχουν την δυνατότητα της ομοίωσης με τον Θεό, εξαρτάται δε κατά πόσο κι εάν θα την ενεργοποιήσουν. Δεν είναι κάτι που θα επιτευχθεί αργότερα, που θα έρθει. Ο Θεός το έδωσε στον άνθρωπο με την δημιουργία του δευτέρου.
Όλα τα παραπάνω μπορεί για την εποχή και την κοινωνία μας να αποτελούν θεολογικά σημεία, αλλά στην ουσία κάθε θεολογικό σημείο σημαίνεται ως ανθρωπολογικό σημείο. Υφίσταται βαθύτατη σχέση ανάμεσα στον Θεό και στον άνθρωπο και κάθε σημείο της Θείας Οικονομίας αφορά τον άνθρωπο ως δημιούργημα του Θεού. Η φύση λοιπόν που αμαυρώθηκε, είναι μία κατάσταση που δεν καταδικάζει τον άνθρωπο, όπως πιστεύουν οι προτεστάντες. Για τον Λούθηρο, για παράδειγμα, μετά την πτώση η φύση είναι κακή, δεν είναι ακατηγόρητη, είναι αμαρτωλή. Δεν είναι η φύση όμως του ανθρώπου που νοσεί, γιατί σε μία τέτοια περίπτωση ο Θεός δεν τα δημιούργησε όλα λίαν καλά, αλλά η προαίρεση νοσεί, σύμφωνα με τους Πατέρες της Εκκλησίας. Αυτή η φύση λοιπόν του ανθρώπου, όπως ψάλλουμε παραπάνω, γίνεται απαστράπτουσα και πάλι, δηλαδή λαμπερή.
Πώς συμβαίνει όμως κάτι τέτοιο; Μέσα από την Μεταμόρφωση του Χριστού. Με την Μεταμόρφωση του ο Χριστός δείχνει κάτι πολύ διαφορετικό στους μαθητές Του, από αυτό που οι ίδιοι έβλεπαν. Με την Μεταμόρφωση οι μαθητές του γίνονται οι ίδιοι μάρτυρες της θεότητάς Του. Ο Υιός του Θεού μας αποκαλύπτεται. Οι μαθητές βλέπουν το αρχέτυπο κάλλος της εικόνας, το οποίο είχε ο άνθρωπος αφού πλάσθηκε κατά την δική Του εικόνα. Δεν είναι ξένη αυτή η λαμπρότητα της ανθρώπινης φύσης, καθότι σύμφωνα με τους στίχους των αποστίχων που ψάλλουμε, μεταστοιχειώνεται στη δόξα και λαμπρότητα της θεότητας του Χριστού.
Δεν συμβαδίζει με την απαισιοδοξία και την καταδίκη το σχέδιο που εργάζεται ο Θεός για τον άνθρωπο. Αυτός είναι ένας Θεός που μας εκπλήσσει κι όχι ένας τιμωρός Θεός όπως επιμένουν να εμφανίζουν όσοι δεν τακτοποίησαν τις δικές τους ζωές. Να το πούμε στον κόσμο με κάθε ευκαιρία και να το τονίσουμε. Η μεταμόρφωση είναι μία διαρκής υπαρξιακή κατάσταση και πραγματώνεται εντός της μεταμορφώσεως του Χριστού. Δεν πλαστήκαμε για την καταδίκη αλλά για την αθανασία, κι αυτό μας το υπενθυμίζουν οι Πατέρες της Εκκλησίας. ‘’Πρός τό ἀρχέτυπον κάλλος ὁμοιωθεῖσαν’’, όπως θα πει ξανά ο Γρηγόριος Νύσσης.
Πρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (θεολόγος, βαλκανιολόγος)
Εφημέριος Διάβας Ι.Μ. Σταγών & Μετεώρων
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
