Στον ΙΔ’ Λόγο (5, 13-16) η νύμφη εκθέτει τα χαρακτηριστικά του Νυμφίου. Τα μάγουλα του αναδύουν αρώματα. Από το σαγόνι και τα χείλη βγαίνει η φωνή και τα λόγια του Νυμφίου. Τα χείλη του στάζουν ρευστή σμύρνα, η οποία είναι πολύτιμη. Η σμύρνα αυτή δηλώνει τη νέκρωση του σώματος. Τα χείλη μοιάζουν με κρίνα. Δύο αρετές μαρτυρούνται εδώ• η αλήθεια που παρατηρείται λαμπρή και η διδασκαλία που προβάλλει τη νοητή μόνο άυλη ζωή, ενώ η κάτω ζωή, εκδηλώνεται με τη σάρκα και το αίμα [121].
Κατά τον Νύσσης από το στόμα της Εκκλησίας στάζει σμύρνα, την οποία δέχονται οι πιστοί στην ψυχή τους. Τα χέρια μοιάζουν λοξεμένα και χρυσά. Πρέπει να είναι καθαρό και αναμάρτητο το χέρι, χωρίς καμία κακία. Αυτά χέρια είναι επιφορτισμένα με τη διαχείριση των κοινών της Εκκλησίας. Ο Θεός από τους οικονόμους του ζητάει να είναι έμπιστοι.
Ακολούθως, η νύμφη περιγράφει τις κνήμες. Κνήμες ονομάζονται οι στύλοι της Εκκλησίας [122] και είναι μαρμάρινοι για να είναι σταθερό και ασάλευτο το κοινό σώμα της Εκκλησίας. Ο Νύσσης στύλους της Εκκλησίας ονόμασε τον Παύλο, Πέτρο, Ιάκωβο και Ιωάννη. Χαρακτηρίζει δε τον στύλο στήριγμα της αλήθειας [123].
Ο Νυμφίος μπορεί αν στηρίξει όλο το βάρος του κόσμου πάνω του χωρίς να λυγίσουν οι κνήμες. Πάνω του στηρίζεται η σωτηρία των ανθρώπων. Τα δύο πόδια σχετίζονται με δύο εντολές. Η πρώτη είναι η εξ’ ολοκλήρου αγάπη προς τον Θεό και η δεύτερη η αγάπη προς τον πλησίον [124].
Ακολουθεί η νύμφη που μιλάει ξανά για το κάλλος του Νυμφίου. Χαρακτηρίζει το παράστημα του σαν τον Λίβανο, σαν τα κέδρα του. Ο Νυμφίος παρομοιάζεται με το δέντρο κέδρο, που είναι ψηλό και στερεό και διαφέρει από τα υπόλοιπα, λόγω καλής ποιότητας ξύλου. Αφορούν δύο κέδρους μεταφορικά, τον πονηρό και τον εκλεκτό – τιμημένο [125].
Ο Κύριος άλλοτε συντρίβει τα κέδρα του Λιβάνου και άλλοτε χρησιμοποιεί την καλή σημασία, αφού σύμφωνα με τους Ψαλμούς ο δίκαιος θα ανθίσει όπως ο φοίνικας και θα πολλαπλασιαστεί όπως τα κέδρα του Λιβάνου [126].
Σειρά έχει ο λάρυγγας, τον οποίο η νύμφη ονομάζει γλυκύτητα και επιθυμία [127]. Επειδή οι καλοί λόγοι είναι κερήθρα από μέλι και η φωνή το όργανο του λόγου, ίσως εννοούνται οι διάκονοι και οι διδάσκαλοι του Λόγου με τους οποίους ο Χριστός μιλά. Και ο απόστολος Παύλος και οι προφήτες μιλούσαν με γλυκύτητα. Με όλα τα παραπάνω η νύμφη κάνει γνωστό στις κοπέλες της Ιερουσαλήμ πως είναι ο Νυμφίος για να τον αναγνωρίσουν. Οι κοπέλες εύχονται να τον βρουν για να σωθούν κι εκείνες.
Σειρά έχει ο υπομνηματισμός στον τελευταίο Λόγο, τον Λόγο ΙΕ’ (6, 1-9). Ο Γρηγόριος Νύσσης ξεκινάει με την διήγηση των ιστοριών κάποιων αποστόλων. Θέλει να δείξει πως ανάλογος είναι και ο τρόπος με τον οποίο οι κοπέλες της Ιερουσαλήμ αναζητούν τον αγαπημένο τους [128]. Θέλουν να μάθουν που είναι ο τόπος στον οποίο πάτησαν τα πόδια του.
Η νύμφη, λέει όπως και ο Φίλιππος ‘’ἔρχου καί ἴδε’’, εννοώντας πως πρέπει οπωσδήποτε να γνωρίσουμε με την πνευματική θεωρία και την ωφελιμότητα της θεόπνευστης αυτής γραφής [129] Με τη λέξη ‘’κατέβηκε’’ δηλώνεται η συγκατάβαση του Θεού από το άφραστο μεγαλείο του στην ταπεινότητα της φύσης μας [130]. Ο λόγος της κατάβασης; Να γίνει ξανά ο έρημος κήπος στολισμένος με τις αρετές.
Όταν η νύμφη λέει παρακάτω πως ο αγαπημένος είναι δικός της και εκείνη δική του, εννοεί πως τίποτε άλλο δεν πρέπει αν έχουμε μέσα μας εκτός από τον Θεό, αλλά ούτε η καθαρή ψυχή να κοιτάζει κάτι άλλο αλλά να καθαρθεί από το υλικό πράγμα και νόημα και αφού μετατεθεί τελείως στο νοητό και άυλο να γίνει εικόνα του αρχέτυπου κάλλους [131]. Προετοιμασμένη λοιπόν η ψυχή και απορρίπτοντας τα υλικά γίνεται όψη του καθαρού και αθάνατου κάλλους.
Κατάληξη δε όλων των παραπάνω είναι να ζει μέσα της ο Χριστός, όπως μας λέει ο απόστολος Παύλος.
Ο Νυμφίος τώρα θα μιλήσει ξανά για τη νύμφη, την οποία καλεί ωραία σαν την Ιερουσαλήμ. Η ψυχή τώρα που γίνεται σύμμορφη με το θείο κάλλος, γνωρίσματα του οποίου είναι η αλήθεια, η δικαιοσύνη και η πραότητα, γίνεται όμορφη όπως η Ιερουσαλήμ.
Παρακάτω ο Νύσσης θα σχολιάσει τη φράση ‘’ἀπόστρεψον τους ὀφθαλμούς σου ἀπεναντίον ἐμοῦ, ὅτι αὐτοί ἀνεπτέρωσάν με’’ [132]. Αναφέρει λοιπόν πως έχει διαβάσει στην θεόπνευστη Γραφή πως ο Θεός έχει φτερά [133]. Αναπτύσσει λοιπόν με τον εξής τρόπο τη σκέψη του για το ζήτημα των φτερών: Αν ο Θεός έχει φτερά κι αν ο άνθρωπος πλάστηκε κατά την εικόνα του Θεού, τότε και ο άνθρωπος έχει φτερά [134]. Είναι δηλαδή όμοιος σε όλα με το αρχέτυπο.
Τα φτερά αυτά όμως ο άνθρωπος τα είχε όσο βρισκόταν σε κοινωνία με τον Θεό. Με το προπατορικό αμάρτημα εξέπεσε, καθότι εμφάνισε ροπή προς την κακία [135]. Αυτό είχε ως απόρροια να στερηθεί τα φτερά. Η παραπάνω θέση έχει πλατωνικό υπόβαθρο και μας φέρνει στο νου την ψυχή που στον Φαίδρο, στην αρχέγονη της κατάσταση είχε φτερά [136]. Επίσης, υπάρχει μία πορεία που ακολουθεί η ψυχή, η οποία στην αρχική της ύπαρξη είχε φτερά, λόγω της κακίας τα απώλεσε και τα απέκτησε ξανά [137].
Υποσημειώσεις:
[121] Γρηγορίου Νύσσης, Εξήγηση στα Άσματα, Λόγος ΙΔ’, ΕΠΕ 7, Θεσσαλονίκη, 1989, στ. 1-8, σ. 442.
[122] Ό.π. στ. 12-14, σ. 454.
[123] Ό.π. στ. 23-30, σ. 454.
[124] Ό.π. στ. 1-3, σ. 458.
[125] Ό.π. στ. 3-8, σ. 460.
[126] Ό.π. στ. 2-9, σ. 462.
[127] Ό.π. στ. 10-11, σ. 464.
[128] Γρηγορίου Νύσσης, Εξήγηση στα Άσματα, Λόγος ΙΕ’, ΕΠΕ 7, Θεσσαλονίκη, 1989, στ. 21-24, σ. 474.
[129] Ό.π. στ. 15-16, σ. 476.
[130] Ό.π. στ. 26-28, σ. 476.
[131] Ό.π. στ. 1-6, σ. 480.
[132] Ό.π. στ. 29-31, σ. 486.
[133] Ό.π. στ. 1-2, σ. 488.
[134] Ό.π. στ. 10-17, σ. 488.
[135] Βλ. σχετικά Κωνσταντίνου Β. Σκουτέρη, Μετεωορπορεῖν καί συμμετεωροπορεῖν παρά τῷ ἁγίῳ Γρηγορίῳ Νύσσης, Περιοδικό Θεολογία, Τόμος ΛΘ, Τεύχος 3, 1968, σ. 428.
[136] Βλ. σχετικά Constantine Bozinis, ‘’The Royal Bed’’: Gregory of Nyssa’s Platonic Reading of the Song of Songs, Gregory of Nyssa: In Canticum Canticorum. Analytical and Supporting Studies. Proceedings of the 13th International Colloquium on Gregory of Nyssa (Rome, 17-20 September 2014), Brill, Leiden, Boston, 2018, p. 408-409.
[137] Ό.π. 409.
(συνεχίζεται)
Πρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (θεολόγος, βαλκανιολόγος)
Κληρικός Ιεράς Μητροπόλεως Σταγών & Μετεώρων
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
