Επιμέλεια Νικολάου Κατοίκου
«Όσο υποκρίνεσαι πως ψάχνεις τούς λόγους,
όσο ξοδεύεις τη ζωή σου ψάχνοντας εκεί που
είναι σίγουρο ότι δεν θα βρεις τίποτε, τόσο
θα σου προσφέρονται λόγοι για να μην αντισταθείς».
Αντώνης Μπαλασόπουλος
(«Το βιβλίο τών μικρών συλλογισμών», 2011)
– Το παρακάτω ποίημα του Μανόλη Αναγνωστάκη (1925-2005) ανήκει στην ποιητική συλλογή «Ο Στόχος» (1970), που περιέχει ποιήματα γραμμένα στην περίοδο της δικτατορίας (1967-1974).
ΕΠΙΤΥΜΒΙΟΝ
Πέθανες – κι έγινες και συ: ο καλός.
Ο λαμπρός άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο πατριώτης.
Τριάντα έξι στέφανα σε συνοδέψανε, τρεις λόγοι αντιπροέδρων,
εφτά ψηφίσματα για τις υπέροχες υπηρεσίες που προσέφερες.
Α, ρε Λαυρέντη, εγώ που μόνο τό ’ξερα τί κάθαρμα ήσουν,
τί κάλπικος παράς, μια ολόκληρη ζωή μέσα στο ψέμα.
Κοιμού εν ειρήνη, δεν θά ’ρθω την ησυχία σου να ταράξω.
(Εγώ, μια ολόκληρη ζωή μες στη σιωπή θα την εξαγοράσω
πολύ ακριβά, κι όχι με τίμημα το θλιβερό σου το σαρκίο).
Κοιμού εν ειρήνη. Ως ήσουν πάντα στη ζωή: ο καλός,
ο λαμπρός άνθρωπος, ο οικογενειάρχης, ο πατριώτης.
Δεν θά ’σαι ο πρώτος, ούτε δα κι ο τελευταίος!
Μανόλης Αναγνωστάκης
Μερικές σκέψεις του Σαράντου Καργάκου για τον ψεύτικο άνθρωπο
1. Ο «Λαυρέντης» τού ποιητή Αναγνωστάκη, όταν πέθανε, κρίθηκε από αυτό που υποκρινόταν μια ολόκληρη ζωή: «Τριανταέξι στέφανα σε συνοδέψανε, τρεις λόγοι αντιπροέδρων, εφτά ψηφίσματα για τις υπέροχες υπηρεσίες που προσέφερες», αν και ήταν «κάθαρμα». Το άσχημο είναι ότι όλοι ήξεραν πως ήταν κάθαρμα, αλλ’ επειδή στο βάθος όλοι λίγο ή πολύ ένιωθαν καθάρματα, με τις τιμές που απέδιδαν στον «ομότεχνό» τους, εξαγνίζονταν από την «καθαρματοποίησή» τους. Όταν στην κοινωνία κυριαρχούν οι Λαυρέντηδες, ασφαλώς η υποκρισία είναι ο μόνος αγώνας που «δικαιώνεται».
2. Αλλά υπάρχουν και άνθρωποι που δεν θέλουν να αλλάξουν τον εαυτό τους με τίποτε. Αυτό δεν σημαίνει πως είναι ανεπίδεκτοι αλλαγής και μεταβολής. Απλώς, δεν θέλουν να τον αλ-λοιώσουν. Προσπαθούν να τον βελτιώσουν -πνευματικά και ηθικά-, χωρίς να ξεπέφτουν στην προσποίηση. Δεν φοβούνται να δείξουν αυτό που είναι. Ίσως μάλιστα από σεμνότητα δείχνουν κατώτεροι από αυτό που είναι. Ξέρουν πως η υποκρισία συνιστά υποβιβασμό τής ανθρώπινης αξίας. Δεν πάσχουν από ψυχική πενία, ούτε ανήκουν στους ανθρώπους τού προσωπείου. Είναι άνθρωποι του μεγαλείου τής απλότητας. Ένα τέτοιο εσωτερικό μεγαλείο διέθετε ο Σωκράτης, μεγαλείο που λειτουργούσε σαν εσωτερικό φως, που έδινε ακτινοβολία ποιότητας στο εξωτερικό ήθος του.
3. Λένε πως εξαιτίας της απροσποίητης συμπεριφοράς, η αξία του ανθρώπου χάνεται. Δεν εί-ναι σωστό. Μπορεί να παραγνωρίζεται, αλλά δεν χάνεται. Στη ζωή, όσο κι αν την κάναμε «ξένη, φορτική», ισχύει κάτι που είπε ο Νίτσε: «Όσο μεγαλύτερη είναι η ουσία της πραγματικότητας και η ψυχική δύναμη του ανθρώπου, τόσο περισσότερο αναπηδά από μέσα προς τα έξω η φυσιογνωμία του. Όταν είναι μικρή η δημιουργική δύναμη, η προσωπικότητα διαπλά-θεται από τα έξω προς τα μέσα». Διαμορφώνεται, δηλαδή, κάτω από την επίδραση προτύπων, που οι κατεστημένες συνθήκες προωθούν κι επιβάλλουν.
4. Έτσι, το φαινόμενο της προσποίησης δείχνει τη ρηχότητα, την αδυναμία για δημιουργία ενός βαθύτερου εσωτερικού κόσμου, έλλειψη εμπιστοσύνης τελικά του ανθρώπου προς τον πραγματικό εαυτό του. Αυτός που προσποιείται, έχει την ψευδαίσθηση πως κατέχει την τέχνη να εξαπατά τους άλλους. Πιθανόν, αλλά τον πρώτο που εξαπατά, είναι ο εαυτός του. Κι όχι απλώς τον εξαπατά, αλλά τον καταπατά, εκβιάζοντάς τον να λειτουργεί αντίθετα προς την πραγματική του φύση, αντίθετα προς τις πραγματικές του ανάγκες.
ΣΗΜ. Αυτές οι σκέψεις του Σαράντου Καργάκου είναι μερικά αποσπάσματα από το άρθρο του «Τα κατά συνθήκην ψεύδη και ο κατά συνθήκην ψευδής άνθρωπος» (Εφημ. «Νέος Αγών», 1-6-2012).
Ν.Κ.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
