Αρχική ΑΠΟΨΕΙΣ/ΣΧΟΛΙΑ ΑΠΟΨΕΙΣ Το αίτημα για εργασία και το «δικαίωμα στην τεμπελιά»

Το αίτημα για εργασία και το «δικαίωμα στην τεμπελιά»

-

ΗΛΙΑ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ
ΦΙΛΟΛΟΓΟΥ

α. «Το ζώο είναι ταυτόσημο με τη ζωτική δραστηριότητα του… Ο άνθρωπος όμως, κάνει την ίδια τη ζωτική δραστηριότητά του αντικείμενο της θέλησής του και της συνείδησής του…» (Μαρξ)

β. «Ο άνθρωπος ορίζεται ως το ζώο που παράγει. Η εργασία είναι, επίσης, ο ελευθερωτής του από τη φύση, ο δημιουργός του σαν κοινωνικού και ανεξάρτητου όντος» (Φρομ)

γ. «Από την αρχή ο πολιτισμός δομήθηκε κυρίως γύρω από την έννοια της εργασίας… η εργασία αποτελούσε αναπόστατο τμήμα της καθημερινής ύπαρξης» (Ρίφκιν)

Σύγχρονοι και παλιότεροι διανοητές επισημαίνουν πως μετά από μία κρίση (οικονομική, κοινωνική…) η κοινωνία γνωρίζει μία πίεση για βαθύτατες αλλαγές και επαναπροσδιορισμό των στόχων. Ο κορονοϊός επιταχύνει αυτές τις αλλαγές και αναγκάζει επιστήμονες και πολιτικούς να επανασχεδιάσουν τους κανόνες και τα «σταθερά» πάνω στα οποία θα οικοδομηθεί η κοινωνία του μέλλονος.

Εργασία για όλους
Η βαθύτατη οικονομική κρίση με τις «παράπλευρες απώλειες» σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής ζωής ανέδειξε το ρόλο της εργασίας στην υλική, κοινωνική, πνευματική και ψυχική πρόοδο ατόμων και κοινωνιών. Καθημερινά χιλιάδες ή εκατομμύρια θέσεις εργασίας χάνονται και πολλοί είναι εκείνοι που – έστω και δειλά – προτείνουν έναν επανασχεδιασμό της οικονομίας πάνω στη βάση μιας διαφορετικής θεώρησης της εργασίας ως συστατικού στοιχείου του πολιτισμού.

Το αίτημα για «εργασία για όλους» αποτέλεσε ιστορικά ένα προοδευτικό αίτημα τόσο για τις φιλελεύθερες σχολές οικονομίας (καπιταλισμός, Άνταμ Σμιθ…) όσο και για τις σοσιαλιστικές (Μαρξ). Ωστόσο, αυτό το αίτημα στις σημερινές συνθήκες μπορεί να αλλάξει περιεχόμενο και στόχο κάτω από το βάρος των νέων οικονομικών δεδομένων. Η μειωμένη προσφορά θέσεων εργασίας που θα προκύψει και η τρομερή ζήτηση θα φέρουν στην επικαιρότητα ένα άλλο αίτημα – «αλλόκοτο» και ρηξικέλευθο  – για περιορισμό των ωρών εργασίας.

Το αίτημα αυτό στοχεύει αφενός μεν να ισορροπήσουν η προσφορά και η ζήτηση εργασίας και αφετέρου να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των εργαζομένων του μέλλοντος. Βάση αυτού του αιτήματος ένα παλιό και λίγο ξεχασμένο βιβλίο του Πωλ Λαφάργκ «Το δικαίωμα στην τεμπελιά».

Οι ευθύνες του προλεταριάτου
Ο Πωλ Λαφάργκ – γαμπρός του Μαρξ – με το βιβλίο του αυτό (1880) πέτυχε να προβληματίσει έντονα τους ειδικούς του χώρου τότε και να προκαλέσει αμηχανία στο σοσιαλιστικό στρατόπεδο με τις αναλύσεις και τις προτάσεις του.

«Στην καπιταλιστική κοινωνία, η δουλειά είναι το αίτιο κάθε λογής διανοητικού εκφυλισμού και κάθε λογής οργανικής παραμόρφωσης».

Θεωρεί, δηλαδή, το υποχρεωτικό ωράριο εργασία (10-12 ώρες) ως ψυχοκτόνο και μη συμβατό με την ανθρώπινη φύση. Ο χρόνος εργασίας, οι συνθήκες εργασίας και ο αλλοτριωτικός της χαρακτήρας υπονομεύουν όχι μόνο τη σωματική αλλά και την ψυχική υγεία των ανθρώπων. Μέμφεται με οξύ τόνο τους θρησκευτικούς ηγέτες, τους οικονομολόγους και τους ηθικολόγους της εποχής που προπαγανδίζουν την απόλυτη αξία της εργασίας (Προτεσταντική Ηθική).

«Αυτή η τρέλα είναι ο έρωτας για τη δουλειά, το θανατηφόρο πάθος για τη δουλειά, που φτάνει μέχρι την εξάντληση των ζωτικών δυνάμεων του ατόμου και των απογόνων του».

Για όλη αυτήν την «τρέλα» ο συγγραφέας δεν μέμφεται τους «κακούς» εργοδότες – καπιταλιστές, αλλά το ίδιο το προλεταριάτο, που οικειοθελώς πρόδωσε τον επαναστατικό και απελευθερωτικό του χαρακτήρα. Πιο συγκεκριμένα καταγγέλλει:

«Το προλεταριάτο, προδίδοντας τα ένστικτά του, παραγνωρίζοντας την ιστορική του αποστολή, άφησε να το διαφθείρει το δόγμα της δουλειάς. Σκληρή και φοβερή ήταν η τιμωρία του. Όλα τα ατομικά και κοινωνικά δεινά γεννήθηκαν απ’ το πάθος του για τη δουλειά».

Οι καταγγελίες και ο Μαρξ
Η σοσιαλιστική «καταγωγή» του Λαφάργκ και η σχέση του με τον Μαρξ (γαμπρός του) δίχασαν τους θεωρητικούς της εποχής τόσο για τις ρηξικέλευθες προτάσεις του όσο και για τον τόνο των καταγγελιών του. Μέμφεται την «πρόοδο» και μεταφορικά μιλάει για «πανούκλα» (η τρέλα της εργασίας).

«Ω φοβερό δώρο του Θεού της, της Προόδου… Καλύτερα να ρίχνανε πανούκλα, να δηλητηριάζανε τις νερομάνες… Καθιερώστε τη δουλειά στη φάμπρικα, κι αντίο χαρά, υγεία κι ελευθερία. Αντίο σ’ όλα εκείνα που κάνουν τη ζωή ωραία κι άξια να τη ζούμε… Είναι η φοβερότερη πανούκλα που έπληξε την ανθρωπότητα».

Οι οξείες αυτές καταγγελίες για το ρόλο της πολύχρονης εργασίας δεν κλονίζει μόνο το προτεσταντικό πλαίσιο αλλά και κάποιες βασικές αρχές του Μαρξ που εκθειάζει την εργασία ως «ζωτική δραστηριότητα της συνείδησης», (απόσπασμα α).

Σημείο σύγκλισης με τις ιδέες του Μαρξ θα μπορούσε να αποτελέσει η εμβληματική θέση για το πέρασμα από το «βασίλειο της αναγκαιότητας στο βασίλειο της ελευθερίας».

«Το αληθινό βασίλειο της ελευθερίας αρχίζει εκεί που σταματά η αναγκαιότητα∙ εκεί που η εργασία δεν μετατρέπεται σε εμπόρευμα…Όταν η αναγκαστική εργασία αντικατασταθεί από τη δημιουργική εργασία… θα κάνει την εμφάνισή του ο καινούριος τύπος του «ολοκληρωμένου ανθρώπου»» (Μαρξ).

Οι αρχαίοι Έλληνες για τη δουλειά
Η επιχειρηματολογία του Λαφάργκ για την αξία της «τεμπελιάς» θεμελιώνεται και πάνω στην απαξίωση των αρχαίων Ελλήνων προς την εργασία. Ενδεικτικά αναφέρει: «Οι φιλόσοφοι της αρχαιότητας δίδασκαν την περιφρόνηση για τη δουλειά, γι’ αυτό τον εξευτελισμό του ελεύθερου πολίτη. Οι ποιητές υμνούσανε την τεμπελιά, εκείνη την υπαρκτή θεότητα».

Προς επίρρωση των θέσεών του καταφεύγει στη μαρτυρία του Ηρόδοτου «Δεν θα μπορούσα να υποστηρίξω ότι οι Έλληνες πήραν την περιφρόνηση για τη δουλειά από τους Αιγύπτιους, γιατί την ίδια περιφρόνηση την βρίσκουμε να επικρατεί και στους Θράκες, τους Σκύθες τους Πέρσες… όλοι οι Έλληνες μεγάλωσαν με βάση αυτές τις αρχές, κι ιδιαίτερα οι Λακεδαιμόνιοι» (Ηροδότου Ιστορία, βιβλίο 2).

Σχετική αναφορά για τη θέση των αρχαίων Ελλήνων προς την εργασία υπάρχει και στον Έλληνα ποιητή Αντίπατρο που ειρωνεύεται την άποψη πως ο νερόμυλος θα απελευθέρωνε τις δούλες «… Ας ζήσουμε όπως ζούσαν οι πατέρες μας κι ας απολαύσουμε τεμπέλικα τα δώρα της θεάς».

Προτάσεις για την τεμπελιά
Ωστόσο ο Λαφάργκ δεν περιορίζεται μόνο στην αυστηρή κριτική του για τη δουλική στάση του προλεταριάτου απέναντι στην τρέλα της δουλειάς, αλλά προβαίνει και σε προτάσεις για την απελευθέρωση του ανθρώπου και τη βίωση μιας ευτυχισμένης ζωής. Ιδιαίτερα προτείνει τρόπους συγκεκριμένους, όπως:

«Για να συνειδητοποιήσει, όμως, τη δύναμή του το προλεταριάτο πρέπει να απαλλαγεί απ’ τις προκαταλήψεις της χριστιανικής, οικονομικής και φιλελεύθερης ηθικής. Πρέπει να γυρίσει πίσω στα φυσικά του ένστικτα και να διακηρύξει τα Δικαιώματα της Τεμπελιάς… Πρέπει να πείσει τον εαυτό του να δουλεύει μόνο τρεις ώρες τη μέρα».

Η πρόταση αυτή όσο κι αν ξενίζει τους θεωρητικούς του σοσιαλισμού και τρομάζει τους καπιταλιστές συνιστά έναν τρόπο διαφυγής από την εφιάλτη της ανεργίας «για να υπάρχει δουλειά για όλους θα έπρεπε η δουλειά να μοιράζεται, όπως μοιράζεται και το νερό σε ένα καράβι που κινδυνεύει».

Η θέση αυτή βαδίζει παράλληλα με τη θέση του Μαρξ «από τον καθένα ανάλογα με τις δυνατότητές του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του».

Επιμύθιο
Βέβαια θα μπορούσε κάποιος να αντιτείνει πως όλες οι αναλύσεις και οι προτάσεις του Λαφάργκ είναι ουτοπικές και δεν συνεισφέρουν στην πρόοδο. Ωστόσο θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για νέα θεώρηση της εργασίας και της δομής της κοινωνίας.

Ένα νέο πρότυπο – πρόταγμα της «αυτονομίας, της αποανάπτυξης, του κοινοτισμού και της άμεσης δημοκρατίας» με ταυτόχρονο απεγκλωβισμό από τη λογική της ποσότητας και της κατανάλωσης. Η δημιουργία ενός νέου ανθρωπολογικού τύπου καθίσταται αναγκαία. Με οικολογική συνείδηση και ο «μινιμαλισμός» μπορούν να γίνουν οι πλοηγοί της ζωής μας. Σύνθημά μας το «να μάθουμε να ζούμε με λιγότερα». Να δώσουμε, δηλαδή, χώρο στη δημιουργικότητα, στη διασκέδαση και στις αληθινές ανθρώπινες σχέσεις.

Μόνον έτσι θα δικαιωθούν οι προτροπές του Λαφάργκ, όταν αυτές θα είναι προϊόν δικής μας επιλογής και όχι κάποιας αναγκαιότητας του μέλλοντος.

«Να σφυρηλατήσει έναν ατσάλινο νόμο που θα απαγόρευε στον καθένα να δουλεύει περισσότερες από τις τρεις ώρες της μέρα, η Γη, η γριά Γη, ξετρελαμένη από τη χαρά της θα ‘νιωθε να γεννιέται μέσα της ένα καινούριο σύμπαν».

  • Χρήσιμα ΒΙΒΛΙΑ
  1. «Το δικαίωμα στην τεμπελιά», Πωλ Λαφάργκ
  2. «Ο ανθρωπολογικός τύπος της αποανάπτυξης – τοπικοποίησης», Γιώργος Κολέμπας – Γιάννης Μπίλλας
  3. «Σμιθ vs Μαρξ: Η μεγάλη σύγκρουση», «ΙΔΕΟπολις», Ηλίας Γιαννακόπουλος

ΙΔΕΟπολις
https://iliasgiannakopoulos.blogspot.com

 

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ

ΠΡΑΤΗΡΙΟ ΥΓΡΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ  ΜΑΚΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ 8ο χλμ. ε.ο. Τρικάλων - Καλαμπάκας Τηλ. 2431088220

Και επίσημα πλέον μπήκαμε στο χειμώνα και ήρθε η κατάλληλη εποχή για να προετοιμάσετε το σπίτι σας για τις κρύες μέρες που πρόκειται να έρθουν. Η αλλαγή-ανακαίνιση του σπιτιού για να υποδεχθούμε το χειμώνα πλέον δεν είναι μια πολυέξοδη διαδικασία αλλά μια ευχάριστη υπόθεση αφού το κατάστημα Νικολάου Μήτσιου φροντίζει...

Η πιο νόστιμη και λαχταριστή επιλογή της πόλης, FOOD FACTORY. Από Δευτέρα έως Πέμπτη: 17:00 έως αργά το βράδυ και Παρασκευή – Σάββατο και Κυριακή: Από τις 12:00 το μεσημέρι έως αργά το βράδυ απολαύστε τις νόστιμες και ιδιαίτερες γεύσεις του τώρα και στο χώρο σας. Καλέστε: τηλ: 24320 75305 ή 6988 281600 ...

Δείτε περισσότερα: http://www.nyfika-sofie.gr

Άννα Γίδα – Παιδίατρος – Καλαμπάκα

Άννα Γίδα – Παιδίατρος Τρικάλων 114-116 , Καλαμπάκα Ωράριο Ιατρείου: Καθημερινά: πρωί 9.00-1.30 Απόγευμα 6.00-9.00 (εκτός Τετάρτης) Τηλ.: 24320 78433 Fax.: 24320 78434 Κιν.: 6977 636897 e-mail: [email protected]

Αναστασία Πινιάρα – Χειρουργός Ωτορινολαρυγγολόγος

ΩΡΛ ΙΑΤΡΕΙΟ ΣΤΗΝ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΙΝΙΑΡΑ MD, MSc, PHD ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΟΣ Master Ρινολογίας - Ρινοχειρουργικής Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Υπ. Διδάκτωρ Νευροωτολογίας Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών Επιστημονική συνεργάτιδα Νοσ. «ΥΓΕΙΑ» ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ώτων - Βαρηκοΐας - Εμβοών Ακοολογικός έλεγχος, Έλεγχος Ιλίγγου - Αστάθειας Ρινός - Παραρρινίων - Διαφράγματος Αλλεργική Ρινίτιδα - Ροχαλητό - Άπνοια Ύπνου - Πολύποδες Λάρυγγα - Φωνητικών χορδών Φάρυγγα - Αμυγδαλών -...

ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ-ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ – ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΤΣΑΡΟΥΧΑΣ

Ο Δρ. Αλέξανδρος Τσαρούχας είναι Ορθοπαιδικός Χειρουργός με εξειδίκευση στην αρθροσκοπική χειρουργική του γόνατος και του ώμου, την επανορθωτική χειρουργική των μεγάλων αρθρώσεων και την τραυματολογία. ΔΕΙΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ 

ΠΑΠΠΑΣ: Οικοδομικά Υλικά – Χωματουργικά έργα – Είδη Υγιεινής

Νέο κατάστημα στην Καλαμπάκα Η εταιρεία ΠΑΠΠΑΣ, είναι γνωστή σε όλους εδώ και πολλά χρόνια για τις δραστηριότητές της στα χωματουργικά έργα. Πριν από 5 περίπου χρόνια επεκτάθηκε στο χώρο των οικοδομικών υλικών και ειδών υγιεινής ανοίγοντας ένα πρότυπο κατάστημα στην Διάβα Καλαμπάκας. Πελάτες της είναι πολλοί επαγγελματίες της πόλης και...

Ιατρείο στην Καλαμπάκα και στην Κηφισιά από τον Ψυχίατρο Χρίστο Χ. Λιάπη

Δεύτερο Ιατρείο στην Καλαμπάκα λειτουργεί, από τον Ιούνιο, ο γνωστός Ψυχίατρος και Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών, Χρίστος X. Λιάπης MD, MSc. PhD, ως παράρτημα του ιατρείου του στην Κηφισιά. Σε έναν χώρο υψηλού συμβολισμού για το πεδίο των νευροεπιστημών της Καλαμπάκας, στην οδό Περικλέους 8, καθώς εκεί ασκούσε το λειτούργημα...

HOTEL KOSTA FAMISSI – ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ – METEORA

Hotel Kosta Famissi Τρικάλων 144, Καλαμπάκα Τηλ. 2432079192 ΔΕΙΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Ψητοπωλείο “Ψηστήρι” στην Καλαμπάκα με πεντανόστιμες κρεατολιχουδιές

Στην οδό Πίνδου 47 στην πόλη μας λειτουργεί ένα καταπληκτικό ψητοπωλείο, το Ψηστήρι. Σ' έναν άψογα διαμορφωμένο χώρο μπορείτε να δοκιμάσετε πεντανόστιμες κρεατολιχουδιές όπως λαχταριστά σουβλάκια, χοιρινό και κοτόπουλο. Ο πλούσιος κατάλογος περιλαμβάνει ακόμη πίτες με γύρο, κεμπάπ, λουκάνικο, ποικιλία ορεκτικών και σαλάτες και πολλά άλλα, όλα μια σκέτη απόλαυση. Μπορείτε...