Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ Δ. ΒΑΒΙΤΣΑ
Ο λειτουργισμός (ή φονξιοναλισμός) αποτελεί, μαζί με τη μαρξιστική θεωρία και τη θεωρία της συμβολικής αλληλεπίδρασης, μία από τις τρεις γενικές θεωρητικές προσεγγίσεις που εξετάζουν τη φύση της κοινωνίας, τις διαφορετικές πτυχές της κοινωνικής ζωής, καθώς και τα κοινωνικά φαινόμενα και τις μεταξύ τους σχέσεις.
Η φονξιοναλιστική προσέγγιση, η οποία αντλεί στοιχεία από τις ιδέες των Comte, Spencer, Durkheim, Parsons κ.ά. θεωρεί την κοινωνία ως ένα σύστημα που στηρίζεται στη συναίνεση των μελών της ως προς τις κοινές πεποιθήσεις και αξίες, και δίνει έμφαση στην τάξη, τη σταθερότητα και στο σύστημα κανόνων και αξιών της κοινωνίας. Ο ρόλος της εκπαίδευσης θεωρείται σημαντικός για τους φονξιοναλιστές, διότι μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση και διαιώνιση των κοινωνικών κανόνων και του αξιακού συστήματος, αφού διασφαλίζει την ίδια την ύπαρξη της κοινωνίας μέσω της εσωτερίκευσης απ’ τους ανθρώπους των αξιών, των προτύπων και των πεποιθήσεων που κυριαρχούν στην κοινωνία.
Ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του λειτουργισμού, ο Durkheim, για να καθιερώσει την κοινωνιολογία ως επιστήμη και να τη διαχωρίσει από την ψυχολογία, υποστηρίζει ότι η κοινωνιολογία ασχολείται με την «κοινωνία» και ότι η «κοινωνική» διάσταση των πραγμάτων είναι διαφορετική από την «ατομική», κι έτσι εξηγείται και το γιατί ασχολήθηκε περισσότερο με την κοινωνία ως όλον παρά με το άτομο.
Όσον αφορά στις μεθόδους της κοινωνιολογίας, ο Durkheim θεωρεί ότι τα κοινωνικά πράγματα πρέπει να αντιμετωπίζονται όπως τα φυσικά φαινόμενα, γι’ αυτό και υποστηρίζει ότι, όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε ένα μεμονωμένο τμήμα της κοινωνίας, όπως η εκπαίδευση, πρέπει –πρωτίστως– να δώσουμε έναν ορισμό στο υπό μελέτη φαινόμενο, κι έπειτα να αναζητήσουμε μια ερμηνεία του κοινωνικού πράγματος που να είναι, συγχρόνως, «αιτιακή» και «λειτουργική». Η αιτιακή ερμηνεία ενός κοινωνικού φαινομένου πρέπει να είναι διατυπωμένη με όρους που αναφέρονται σε «απρόσωπες» κοινωνικές δυνάμεις, και η λειτουργική ερμηνεία πρέπει να εξετάζει τη χρησιμότητά του στην κοινωνία και όχι στα άτομα, αφού πρέπει να υπηρετεί τις γενικές ανάγκες και όχι τους σκοπούς ή τις ανάγκες των ατόμων.
Οι αγκυλώσεις του λειτουργισμού εκκινούν από το γεγονός ότι αγνοεί τις ταξικές διακρίσεις και την επίδραση της κοινωνικής προέλευσης στη σχολική επιτυχία, υποστηρίζοντας παράλληλα την αξιοκρατική –αν και, ταυτοχρόνως, επιλεκτική– λειτουργία του σχολείου, προκειμένου να προετοιμάσει τον κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας. Επιπλέον, για τους φονξιοναλιστές η σχολική αποτυχία «βαραίνει» τους ίδιους τους μαθητές, το ενδιαφέρον και η σκληρή ή μη εργασία των οποίων συμβάλλει στην επίτευξη εκπαιδευτικής, αρχικά, και κοινωνικής, στη συνέχεια, ανέλιξης.
Παρά το γεγονός λοιπόν ότι οι θεωρητικοί του λειτουργισμού επιχείρησαν να δώσουν περισσότερη έμφαση στο «όλον» απ’ ό,τι στο άτομο, στο εκπαιδευτικό επίπεδο αυτή η «έμφαση» καταλήγει σε παρερμηνείες, καθώς η ευθύνη για τη σχολική αποτυχία μετατρέπεται σε ατομική, η οποία δικαιολογείται, μάλιστα, ως αναγκαία για την ομαλή λειτουργία του κοινωνικού συστήματος.
* Ο Θεόδωρος Δ. Βαβίτσας είναι Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
