Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΔΗΜ. ΒΑΒΙΤΣΑ
Η Κριτική Διαπολιτισμική Εκπαίδευση δεν αποτελεί διακριτό κλάδο της Παιδαγωγικής Επιστήμης, παρά τη σύζευξη της Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης με την Κριτική Παιδαγωγική. Ειδικότερα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι, όταν η Διαπολιτισμική Εκπαίδευση εκκινεί από μια κριτική επιστημολογική παράδοση και την επακόλουθη εκπαιδευτική και διδακτική της διάσταση, έχει έναν μετασχηματιστικό και χειραφετητικό χαρακτήρα, καθώς δεν αρκείται σε παρεμβάσεις και διορθώσεις του ισχύοντος Αναλυτικού Προγράμματος, αλλά αποβλέπει στον ριζικό μετασχηματισμό των συνιστωσών του εκπαιδευτικού συστήματος –όπως π.χ. οι στρατηγικές διδασκαλίας, τα σχολικά εγχειρίδια, η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών– με στρατηγικό στόχο την αλλαγή της κοινωνίας.
Επομένως, μπορούμε να αντιληφθούμε ότι η Κριτική Διαπολιτισμική Εκπαίδευση οφείλει να προωθεί εκπαιδευτικές πρακτικές οι οποίες θα οδηγούν σε κριτική θεώρηση των συλλογικών ταυτοτήτων και της πολιτισμικής παράδοσης, τόσο της οικείας όσο και των άλλων, μέσω μιας αναστοχαστικής διαδικασίας κριτικής και αμφισβήτησης των δεδομένων, αυτονόητων και παγιωμένων αντιλήψεων.
Αυτή η Κριτική Διαπολιτισμική Εκπαίδευση τοποθετεί την ανάπτυξη της συλλογικής (εθνικής) ταυτότητας σε διαφορετική βάση, απομακρύνοντάς τη από τις έννοιες της καταγωγής και του εθνικού χαρακτήρα ως προαπαιτούμενων για την εγγραφή εθνικής/εθνοτικής ταυτότητας, και προσανατολίζεται στις έννοιες: α) της συμμετοχής, με την έννοια ότι το «ανήκειν» σε μία συλλογικότητα συνδέεται με συμμετοχή στο επικοινωνιακό και κοινωνικό γίγνεσθαι και συμμετοχή στο παραγόμενο προϊόν της εθνικής ταυτότητας, β) της πρόσβασης, δηλαδή της ισότητας των ευκαιριών, με πρώτη την τυπική ισότητα των εκπαιδευτικών ευκαιριών, και γ) της ευθύνης, με την έννοια της συνείδησης των υποχρεώσεων που απορρέουν από το «ανήκειν» σε μια συλλογικότητα.
Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι η Κριτική Διαπολιτισμική Εκπαίδευση δεν δομείται στη λογική των διαφορών, αλλά πάνω στα ενδιαφέροντα των μαθητών, λαμβάνοντας υπόψη το πολιτισμικό τους κεφάλαιο –χωρίς, όμως, να εγκλωβίζεται σε μια στατική και αντιστορική αντίληψη αυτού του πολιτισμού–, και αξιοποιώντας, παράλληλα, τη μετανεωτερική προσέγγιση, χωρίς να υιοθετεί έναν απόλυτο σχετικισμό και μια λογική πλήρους αποδόμησης κάθε σταθερού σημείου αναφοράς.
Το Κριτικό Διαπολιτισμικό Σχολείο αντιλαμβάνεται και σέβεται την ιστορία, τις συγκεκριμένες εμπειρίες και τις πολιτισμικές προσλαμβάνουσες όλων των μαθητών, χωρίς, όμως, αυτή η αναγνώριση της ύπαρξης της δεδομένης κουλτούρας να σημαίνει την οριοθέτησή της ή την υποτίμηση των υπολοίπων. Οι μαθητές καλούνται να επικοινωνούν κριτικά με όλα τα εθνικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα, ενώ, παράλληλα, έχουν τη δυνατότητα να διατηρήσουν, να μετασχηματίσουν ή να απορρίψουν το δικό τους. Κάτι τέτοιο αιτιολογείται από το κριτικο-παιδαγωγικό υπόβαθρο της Κριτικής Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης, οι βασικές αρχές του οποίου είναι ο πραξιακός προσανατολισμός της και ο αναστοχασμός ως μια διαδικασία επαναδιατύπωσης, επανακαθορισμού και ανακατασκευής των προσωπικών και εκπαιδευτικών παραδοχών.
* Ο Θεόδωρος Βαβίτσας είναι Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
