Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΔΗΜ. ΒΑΒΙΤΣΑ
Η παιδαγωγική σχέση αποτελεί μία έννοια η οποία έχει απασχολήσει κατά καιρούς τους παιδαγωγούς, τους φιλοσόφους και, γενικότερα, τους επιστήμονες κι ερευνητές που έχουν ασχοληθεί με ζητήματα της εκπαίδευσης. Στο παρόν άρθρο θα επιχειρήσουμε μία κατ’ αρχήν προσέγγιση της παραπάνω έννοιας.
Ξεκινώντας, θα λέγαμε ότι, σύμφωνα με την κρατούσα άποψη, βασική πτυχή της παιδαγωγικής σχέσης αποτελεί η παιδαγωγική αγάπη, όπως αυτή εκφράστηκε από τον Σωκράτη και τον Pestalozzi, η οποία έχει τις ρίζες της στην ιδεαλιστική παιδαγωγική και στην ουσία αποτελεί μια αναδρομή στην οικογένεια, παρουσιάζοντας τη σχέση του δασκάλου με τον μαθητή ανατρέχοντας στο οικογενειακό πρότυπο της σχέσης της μητέρας με το παιδί. Η παραπάνω θέση υποστηρίχθηκε έντονα από την παιδαγωγική, προωθώντας τη θέση ότι η ψυχική επαφή του δασκάλου με τον μαθητή είναι απαραίτητη στη διαδικασία της αγωγής. Όπως μπορεί να γίνει εύκολα κατανοητό, η παραπάνω θέση περί παιδαγωγικής αγάπης υπήρξε κομβικής σημασίας στην προσπάθεια μετατροπής του σχολείου σε παιδοκεντρικό.
Παράλληλα, υποστηρίζεται και η άποψη ότι η παιδαγωγική σχέση αποτελεί από τη φύση της μια σχέση ανισότητας, καθώς, από τη μία, υπάρχει ο δάσκαλος, ο οποίος υπερέχει –καθότι πιο ώριμος–, και, από την άλλη, ο μαθητής, ο οποίος προσπαθεί να μεταβεί από την αδυναμία στην αυτοδυναμία. Επομένως, χρέος του δασκάλου είναι να οδηγήσει τους μαθητές του στην αυτοαγωγή, ώστε να καταστήσει τον εαυτό του περιττό, κάτι που αποτύπωσε πολύ εύστοχα –αν και, θεωρητικά, μακριά από παιδαγωγική σκοπιά– ο μεγάλος λογοτέχνης Νίκος Καζαντζάκης, ο οποίος είχε αναφέρει χαρακτηριστικά ότι: «Ο ιδανικός δάσκαλος είναι εκείνος που γίνεται γέφυρα, για να περάσει αντίπερα ο μαθητής του. Κι όταν πια του διευκολύνει το πέρασμα, αφήνεται χαρούμενα να γκρεμιστεί, ενθαρρύνοντας τον μαθητή του να φτιάξει δικές του γέφυρες». Στα λόγια του αποτυπώνεται –λογοτεχνίζουσα– η ουσία της παιδαγωγικής σχέσης.
Ειδικότερα, θα λέγαμε ότι λαμπρό παράδειγμα σχέσης δασκάλου και μαθητή αποτελεί η σχέση του Σωκράτη (δάσκαλος) και του Πλάτωνα (μαθητής), μια που ο Σωκράτης δεν επεδίωξε ποτέ να κάνει τον Πλάτωνα αντίγραφό του, καθώς και η μετέπειτα σχέση του Πλάτωνα, από τη θέση του δασκάλου πια, με τον Αριστοτέλη στη θέση του μαθητή, ο οποίος και άφησε τον Αριστοτέλη ελεύθερο να ακολουθήσει τη δική του πορεία.
Βέβαια, η παιδαγωγική σχέση δεν αφορά αποκλειστικά τη σχέση ανάμεσα στον δάσκαλο και τον μαθητή, αλλά περιλαμβάνει και τη σχέση του δασκάλου με ολόκληρη την τάξη, ως ομάδα, τις σχέσεις των μαθητών μεταξύ τους, καθώς επίσης και τη σχέση μεταξύ όλων των προαναφερόμενων συντελεστών με τη γνώση.
Κλείνοντας, θα θέλαμε να επισημάνουμε το γεγονός ότι η ανάπτυξη μιας ισορροπημένης και ολοκληρωμένης παιδαγωγικής σχέσης οφείλει να αποτελεί πρώτιστο μέλημα για τον δάσκαλο, καθώς αυτή μπορεί να αποτελέσει τη βάση για την ανάπτυξη και την καλλιέργεια μιας επαρκούς και επιτυχημένης παιδαγωγικής διαδικασίας.
* Ο Θεόδωρος Βαβίτσας είναι Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
