Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΔΗΜ. ΒΑΒΙΤΣΑ*
Ο Pierre Bourdieu ήταν Γάλλος φιλόσοφος, κοινωνιολόγος και κοινωνικός επιστήμονας, ο οποίος, με την ανάπτυξη της θεωρίας του «πολιτισμικού κεφαλαίου», συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη της εκπαιδευτικής θεωρίας.
Σύμφωνα με τον Bourdieu, το «πολιτισμικό κεφάλαιο» αναφέρεται σε μη οικονομικά αγαθά και υπηρεσίες που βοηθούν κάποιον να βελτιώσει το κοινωνικό του status. Περιλαμβάνει, δε, τις γνώσεις, τις προδιαθέσεις, καθώς επίσης και τα εκπαιδευτικά εφόδια και προσόντα τα οποία εκτιμώνται ιδιαιτέρως σε συγκεκριμένα κοινωνικά περιβάλλοντα. Επιπλέον, το «πολιτισμικό κεφάλαιο» αναφέρεται σε μια σειρά από ιδιότητες και χαρακτηριστικά, όπως δεξιότητες της γλώσσας, πολιτισμικές γνώσεις και τρόπους συμπεριφοράς, που πηγάζουν από την οικογένεια και προσδιορίζουν το status των κοινωνικών υποκειμένων.
Το «πολιτισμικό κεφάλαιο» σχετίζεται, κατά βάση, με τις πολλαπλές δυνατότητες και ικανότητες που έχει μια οικογένεια να καλλιεργεί στα παιδιά της τις γνώσεις, τις ευαισθησίες αλλά και τους τρόπους σκέψης και έκφρασης που χαίρουν της εκτίμησης και της αποδοχής του μεγαλύτερου μέρους της κοινωνίας.
Πιο συγκεκριμένα, εκφράσεις του «πολιτισμικού κεφαλαίου» συνιστούν η μουσική κουλτούρα, το «καλό γούστο», η προφορά, ο τόνος και το ύφος της φωνής, η άνεση στη χρήση του λόγου, η βοήθεια σε μια εργασία στο πλαίσιο ενός μαθήματος, η ενασχόληση με πολιτισμικές δραστηριότητες, η συμπληρωματική διδασκαλία, οι σχέσεις που εξασφαλίζει η οικογένεια στα παιδιά της και γενικότερα τα πολιτισμικά αγαθά που κληρονομούνται και μεταβιβάζονται μέσω της οικογένειας στα νεαρά μέλη της.
Με βάση τον Bourdieu, το «πολιτισμικό κεφάλαιο» περιλαμβάνει τις γνώσεις των κανόνων του εκπαιδευτικού συστήματος, καθώς επίσης το γούστο και τις προτιμήσεις των γονέων, τις οποίες μεταβιβάζουν στα παιδιά τους. Αυτή η μορφή κεφαλαίου επιδρά στην εκπαιδευτική επιτυχία των παιδιών, καθώς το σπίτι λειτουργεί σαν «εργαστήριο μάθησης» σχετικά με την ανάπτυξη των εκπαιδευτικών προτιμήσεων των παιδιών και τη γνώση των κανονιστικών κωδίκων του εκπαιδευτικού συστήματος. Επιπλέον, οι γονείς οι οποίοι διαθέτουν υψηλά επίπεδα «πολιτισμικού κεφαλαίου» είναι περισσότερο ικανοί να βοηθήσουν τα παιδιά τους στις σχολικές τους εργασίες για το σπίτι.
Τα παιδιά που προέρχονται από οικογένειες που αντανακλούν τις στάσεις, τις πεποιθήσεις και τις γνώσεις της κυρίαρχης κουλτούρας είναι πιο ευνοημένα στο σχολείο, ενώ, αντιθέτως, το σχολείο επιτείνει τα κοινωνικά μειονεκτήματα που φέρουν οι μη κοινωνικά ευνοημένοι μαθητές.
Όλα τα παραπάνω, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η κουλτούρα της αστικής τάξης είναι συνυφασμένη με την κουλτούρα του σχολικού συστήματος, δυσκολεύει ένα παιδί από τα λαϊκά στρώματα να την υιοθετήσει, καθώς είναι ανοίκεια σε σχέση με την κουλτούρα που υπάρχει στο οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε, γεγονός το οποίο επιβεβαιώνει την κοινωνική φύση της σχολικής επίδοσης.
* Ο Θεόδωρος Βαβίτσας είναι Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
