Γράφει ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΜ. ΒΑΒΙΤΣΑΣ *
Με τον όρο «γραμματισμός» αποδίδεται ο αγγλικός όρος «literacy». Οι σύγχρονες χρήσεις του όρου δεν αναφέρονται απλά σε ικανότητες γραφής και ανάγνωσης, αλλά στην εξοικείωση του ατόμου με συνθετότερα συστήματα επικοινωνίας και κώδικες, τα οποία και μπορεί να διαχειριστεί. Γι’ αυτό η έννοια του «γραμματισμού» είναι πρόσφορη για χρήσεις στις νέες τεχνολογίες.
Η έννοια του «γραμματισμού», αν και αποτελεί έναν όρο ο οποίος άρχισε δραστικά να κάνει την εμφάνισή του από τη δεκαετία του ‘80, στοιχειοθετούσε πάντα τον κύριο σκοπό του σχολείου, αλλά με μία έννοια στενότερη της σημερινής. Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά κοινωνία, ο όρος «γραμματισμός» δε σημαίνει μόνο την ικανότητα του ατόμου να διαβάζει και να κατανοεί ένα γραπτό κείμενο, αλλά και την ικανότητα να ερμηνεύει, να αναλύει, να προεκτείνει και να αντιμετωπίζει κριτικά τους διάφορους τύπους λόγου, να είναι σε θέση να παράγει μια γκάμα ειδών λόγου και γενικά να ελέγχει και να προσεγγίζει κριτικά τη ζωή και το περιβάλλον του.
Οι μελέτες στο χώρο του γραμματισμού συχνά διαφοροποιούνται στη βάση δύο διαφορετικών κατευθύνσεων, μέσα από τις οποίες προσεγγίζεται ο όρος αυτός. Η πρώτη είναι γνωστή ως «λειτουργικός γραμματισμός» και αναφέρεται στις δεξιότητες εκείνες που χρειάζεται να αναπτύξουν τα άτομα για να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις της σημερινής αγοράς εργασίας. Εδώ ο γραμματισμός είναι μετρήσιμος και ποσοτικός. Σκοπός της εκπαίδευσης είναι η επίτευξη των κοινωνικών στόχων και η παροχή πρόσβασης σε συγκεκριμένα είδη γραμματισμού. Η δεύτερη κατεύθυνση, αυτή του «κριτικού γραμματισμού» στοχεύει στην ευαισθητοποίηση των πολιτών στις λειτουργίες των κυρίαρχων μορφών γραμματισμού, καθώς και στην ανάπτυξη κριτικής σκέψης απέναντί τους. Επισημαίνεται η ιδεολογική πλευρά των πρακτικών γραμματισμού και υποστηρίζεται ότι, όπως όλες οι χρήσεις της γλώσσας, έτσι και οι μορφές του γραμματισμού διαμορφώνουν αλλά και διαμορφώνονται μέσα από ιδεολογικές θέσεις συνδεδεμένες με μορφές κοινωνικής εξουσίας.
Όπως και στην περίπτωση του λειτουργικού γραμματισμού, δίνεται και εδώ έμφαση στην επίτευξη κοινωνικών στόχων, οι οποίοι όμως δεν αντιμετωπίζονται ως δεδομένοι αλλά υπόκεινται σε κριτική ανάλυση ως μέρος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Τέλος, ως δεξιότητα περιέχει ορισμένες ικανότητες, όπως:
1. Την ικανότητα κατανόησης του νοήματος των λέξεων.
2. Την ικανότητα κατανόησης του νοήματος των κειμένων.
3. Την ικανότητα κατανόησης των νοημάτων που βρίσκονται δίπλα και πέρα από τις λέξεις των κειμένων.
4. Την γνώση της κοινωνικής πρακτικής που αντιπροσωπεύει κάθε κείμενο.
5. Την ικανότητα διαισθητικής (ή συνειδητής) αναγνώρισης του είδους λόγου στο οποίο ανήκει ένα κείμενο.
6. Την ικανότητα διαισθητικής (ή συνειδητής) ένταξης του κειμένου στο κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο παράγεται.
7. Την ικανότητα αντίδρασης στα νοήματα του κειμένου.
8. Την ικανότητα παραγωγής κειμένων που χρειάζονται για τη διεκπεραίωση καθημερινών (επαγγελματικών και μη) αναγκών.
* Ο Θεόδωρος Βαβίτσας είναι Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
