Γράφει ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΜ. ΒΑΒΙΤΣΑΣ *
Όπως έχουμε αναφέρει και σε προηγούμενα άρθρα μας, η συνεισφορά της Κριτικής Παιδαγωγικής στην εκπαιδευτική θεωρία είναι μεγάλη. Ωστόσο, η παραπάνω θέση ίσως να δημιουργεί μία ασάφεια και περιορισμένη «ανάγνωση» της Κριτικής Παιδαγωγικής, μιας και η μόνη αναφορά που γίνεται για τη συνεισφορά της σταματά στο θεωρητικό πλαίσιο, αφήνοντας χωρίς αναφορές το πεδίο της εκπαιδευτικής πράξης.
Παρ’ όλα αυτά, η οπτική της Κριτικής Παιδαγωγικής εκτείνεται και σε θέσεις που άπτονται της γνώσης, εν γένει, καθώς και της διδασκαλίας αφ’ εαυτής αλλά και της μάθησης. Ορισμένες από τις βασικές αρχές της Κριτικής Παιδαγωγικής για την εκπαιδευτική πράξη είναι οι ακόλουθες:
Αντιμετώπιση της μάθησης ως ενεργητικής διαδικασίας, με στόχο την κινητοποίηση του μαθητή μέσω συμπεριλήψεων καθώς και προς την κατεύθυνση της ανακάλυψης και εξερεύνησης της γνώσης (επιπρόσθετα στην παροχή «έτοιμης» γνώσης).
Συνειδητοποίηση του δυναμικού χαρακτήρα της γνώσης, με προσανατολισμό τη συνειδητοποίηση από τον μαθητή των ιστορικών, κοινωνικών και ιδεολογικών διαμεσολαβήσεων που αφορούν τόσο στα περιεχόμενα της γνώσης όσο και στα υποκείμενα που ενέχονται σε αυτή.
Ανάπτυξη τεχνικών που στηρίζονται στον διάλογο, στη συγκριτική παρουσίαση επιχειρημάτων και στην αντίστοιχη διερεύνηση της ισχύος τους, όπου ο μαθητής καλείται να συγκροτήσει ή να παρουσιάζει συγκεκριμένες οπτικές και/ή να «μπει» στη θέση του Άλλου.
Ανάπτυξη τεχνικών και δραστηριοτήτων που απαιτούν τη συνεργασία και ενθαρρύνουν την αλληλεγγύη μεταξύ των μαθητών.
Ανάπτυξη περιθωρίων πρωτοβουλιών και επιλογών του μαθητή, προκειμένου να ενισχύεται η δυνατότητα έκφρασης ιδιαιτεροτήτων και υποκειμενικοτήτων.
Αποφυγή προβολής των περιεχομένων της γνώσης ως απόλυτων και οριστικών αληθειών και ως άνευ αντικειμενικότητας και δυνατότητας έγκυρης αξιολόγησης υποκειμενικών απόψεων. Επιπλέον, αναγνώριση της πολυφωνίας που εντοπίζεται στο εσωτερικό των επιστημονικών αντικειμένων σε βαθμό που δεν αποσιωπά τη δεδομένη ύπαρξη ενός φάσματος ιδεολογικών – πολιτικών προσεγγίσεων.
Αξιοποίηση των μαθησιακών δυνατοτήτων που ενέχονται σε μορφές του πολιτισμού οι οποίες δεν στηρίζονται απαραίτητα στον γραπτό λόγο, σε βαθμό και με τρόπο, όμως, που να υποβοηθά και να μην αντικαθιστά ούτε να υποβαθμίζει τον γραπτό λόγο.
Χρήση της αναλυτικής ικανότητας, που απαιτούν η κριτική διερεύνηση αλλά και η ίδια η σκέψη, με έμφαση στην ανάλυση των περιεχομένων της γνώσης.
Διαρκής εγρήγορση όσον αφορά στην ορθή χρήση της γλώσσας, τόσο από την άποψη της δομής και της κατανοησιμότητας των σημασιών όσο και από αυτή της αποφυγής αυταρχικών και δογματικών συνδηλώσεων θυματοποίησης του Άλλου.
Σύνδεση του υπάρχοντος με την εξερεύνηση δυνατοτήτων αλλαγής και βελτίωσής του.
Αναγνώριση της ανάγκης έμπρακτης και αποτελεσματικής συμμετοχής της εκπαίδευσης στη διαμόρφωση ολοκληρωμένων και υπεύθυνων προσωπικοτήτων, αναγνώριση της κοινωνίας ως ευρύτερης από το υποσύστημα της οικονομίας και της αγοράς, με μια αντίστοιχη αντίληψη του φάσματος των υπαρκτών και πραγματικών κοινωνικών αναγκών. Επίσης, οι διδακτικές – μαθησιακές τεχνικές δεν θα πρέπει να εξαντλούνται σε μία στενή, εργαλειακή αντίληψη της κοινωνικής χρησιμότητας.
Σύνδεση της διδασκαλίας και της μάθησης με τον εμπλουτισμό, την ανάπτυξη και τον ενεργό μετασχηματισμό της συνείδησης του εαυτού.
Ώθηση του μαθητή στην αξιολόγηση της παρουσίας του.
Σύλληψη και υλοποίηση πρωτοβουλιών που συνιστούν συγκεκριμένες παρεμβάσεις των μαθητών και/ή της εκπαιδευτικής μονάδας σε επιμέρους όψεις της ευρύτερης κοινωνικής ζωής. Σύνδεση της ζωής της εκπαιδευτικής μονάδας με την ευρύτερη καθημερινότητα, με επιθυμίες και ανάγκες της κοινωνίας.
Είναι, λοιπόν, σαφές ότι η «εργαλειοθήκη» της Κριτικής Παιδαγωγικής είναι εφοδιασμένη και μπορεί να εξοπλίσει τον εκπαιδευτικό με μεθόδους και τεχνικές, οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν την κατευθυντήρια δύναμη και οδηγό στην προσπάθεια υλοποίησης μια γνήσιας κριτικο-παιδαγωγικής εκπαιδευτικής πράξης.
* Ο Θεόδωρος Βαβίτσας είναι Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
