Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΔΗΜ. ΒΑΒΙΤΣΑ
Συνεχίζοντας την αναφορά μας σε σπουδαίους θεωρητικούς της εκπαίδευσης, στο παρόν άρθρο θα αναφερθούμε στην περίπτωση του Peter McLaren.
Ο McLaren στο έργο του αναφέρεται με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο στον «πολιτισμό της αρπαγής», όπως τον ονομάζει, ο οποίος αποτελείται από τα εναπομείναντα κατάλοιπα της αποσάθρωσης του αστικού πολιτισμού. Έτσι, ο αστικός πολιτισμός, απογυμνωμένος πλέον από την αλαζονική προσποίηση των καλών τρόπων και του πολιτιστικού λυρισμού, αντικαταστάθηκε από την απόλυτη εμμονή με την εξουσία, τροφοδοτούμενη από την αδηφαγία του παγκόσμιου διάπλου του καπιταλισμού, καταλύοντας κάθε διάκριση ανάμεσα στο πραγματικό και το φαντασιακό, έχοντας ως αποτέλεσμα ο καπιταλιστικός φόβος που τροφοδοτείται από τον «πολιτισμό της αρπαγής» να τίθεται σε λειτουργία σε παγκόσμιο επίπεδο μέσω της εγκατάστασης νέων κρίσεων, κοινωνικών και οικονομικών, υπάγοντας καθετί κοινωνικό, πολιτισμικό και ανθρώπινο εντός του κεφαλαίου.
Γράφοντας στην Αμερική του τέλους του 1990, ο McLaren συμπυκνώνει τα βασικά γνωρίσματα της αντίληψης της σύγχρονης κοινωνίας στο φόντο της οποίας και συνύφανση με την οποία αναπτύσσεται η Κριτική Παιδαγωγική. Επιπλέον, υποστηρίζει ότι ο εν λόγω πολιτισμός βρίσκεται σε κρίση, την οποία αποδίδει σε μία ιδιαίτερη ανίερη συμβίωση πολιτισμού και τεχνολογίας. Από μόνη της η παραπάνω αντίληψη αποτελεί μία ιδιαιτέρως σημαντική και αντικαπιταλιστική θέση –υπονοώντας και τον «αμφιλεγόμενο» ρόλο που μπορεί να αποδοθεί στην τεχνολογία– η οποία συνδυάζεται από τον McLaren και με επιπλέον αναφορές στην εξαθλίωση, την όλο και αυξανόμενη φτώχεια κ.λπ.
Στις δεδομένες μεταμοντέρνες συνθήκες κυριαρχίας του «πολιτισμού της αρπαγής», η εκπαίδευση μοιράζεται ομού με τα μαζικά μέσα τον κοινό στόχο για διατήρηση των μαθητών –και εν δυνάμει ενεργών πολιτών– σε ένα επίπεδο «ηλιθιότητας», διότι η παρεχόμενη γνώση είναι στηριγμένη στην αποστήθιση «νεκρών γεγονότων», τα οποία διατηρούνται προς επιλογή και ανάσυρση στο εσωτερικό μιας «χρονικής κάψουλας κατεψυγμένων αναμνήσεων» έχοντας απο-ιστορικοποιηθεί από το πλαίσιο συντέλεσής τους. Βλέπουμε, λοιπόν, την ισχυρή κριτική του McLaren απέναντι στη γνώση που παρέχεται στους μαθητές μέσω της εκπαίδευσης, επισημαίνοντας με έναν ιδιαιτέρως δηκτικό τρόπο τη διατήρηση των μαθητών σε ένα επίπεδο «ηλιθιότητας». Ως εκ τούτου, μπορούμε να καταλάβουμε ότι ο McLaren αποδομεί εντελώς την παρεχόμενη εκπαίδευση, γεγονός το οποίο «στρώνει» το έδαφος για μία νέα, ριζοσπαστική και Κριτική εκπαιδευτική πρόταση.
Για τον McLaren η Παιδαγωγική εκλαμβάνεται ως η διαδικασία με την οποία δάσκαλοι και μαθητές διαπραγματεύονται και παράγουν νόημα, καθώς επίσης και ως τρόπος αναπαράστασης των εαυτών τους, των άλλων όπως επίσης και των κοινοτήτων όπου ζουν, κι από εκεί τεκμαίρεται και το ότι η Κριτική Παιδαγωγική δηλώνει μία διφυή αφοσίωση στην αυτο-ενδυνάμωση και στον κοινωνικό μετασχηματισμό, συντασσόμενη, παράλληλα, συνειδητά υπέρ της αλληλεγγύης σε αδύναμες, υποτελείς και περιθωριοποιημένες ομάδες.
Ανακεφαλαιώνοντας, είναι φανερό πως για τον McLaren η Κριτική Παιδαγωγική συνδέει τη διανοητική πρακτική με μια εναλλακτική – χειραφετική «πολιτική της αλήθειας», λαμβάνοντας συστηματικά υπόψη της το ρόλο της εξουσίας στην παραγωγή μορφών γνώσης, αλλά και τον ίδιο το ρόλο των μορφών γνώσης στις διαδικασίες δόμησης και νομιμοποίησης των μορφών ζωής που λαμβάνουν χώρα τόσο μέσω της συγκρότησης ιδιαίτερων τρόπων ονοματοδοσίας και κατανόησης της εμπειρίας όσο και μέσω του συντονισμού τους με λαϊκές επιθυμίες και καθημερινές ανάγκες. Είναι, λοιπόν, σαφές, ότι ο McLaren χρησιμοποιώντας έναν αιχμηρό λόγο προσπαθεί κι αυτός να δώσει έναν απελευθερωτικό χαρακτήρα στην Κριτική Παιδαγωγική θέτοντας ως στόχο της τη διανοητική και πρακτική χειραφέτηση, αναδεικνύοντας την αλληλεξάρτηση των μορφών γνώσης με την εξουσία, καθώς επίσης και την εμπλοκή της εξουσίας από την κατανόηση και την «ονοματοδοσία» μιας εμπειρίας μέχρι τις λαϊκές ανάγκες και επιθυμίες.
* Ο Θεόδωρος Βαβίτσας είναι Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
