Του ΘΕΟΔΩΡΟΥ Δ. ΒΑΒΙΤΣΑ
Τις τελευταίες δεκαετίες η εκπαιδευτική κοινότητα έχει εστιάσει την προσοχή της στις Μαθησιακές Δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στο σχολείο. Το ενδιαφέρον αυτό εκτείνεται σε όλες τις βαθμίδες και το εύρος της εκπαίδευσης, ιδιαίτερα, μάλιστα, μετά την εμφάνιση στον ελληνικό χώρο ομάδων μαθητών με αυξημένα προβλήματα μάθησης και προσαρμογής, για παράδειγμα παιδιά παλιννοστούντων ή μεταναστών.
Ο όρος «Μαθησιακές Δυσκολίες», αν και αναφέρεται σε συγκεκριμένη κατηγορία ειδικών αναγκών, στην πράξη χρησιμοποιείται ελαστικά και με ιδιαίτερη ευκολία, κάτι που έχει ως αποτέλεσμα την αλλοίωση του περιεχομένου του. Οι λόγοι που έχουν οδηγήσει στην καταχρηστική χρήση του όρου διαρθρώνονται –κυρίως– γύρω από τους δύο παρακάτω άξονες:
A. Η εικόνα που έχει επικρατήσει και προβάλλεται, παραδοσιακά, για το παιδί με Μαθησιακές Δυσκολίες είναι η εικόνα ενός έξυπνου παιδιού, το οποίο, όμως, δεν τα καταφέρνει σε συγκεκριμένα γνωστικά αντικείμενα στο σχολείο. Αυτή η εικόνα είναι ιδιαίτερα προσφιλής τόσο στους γονείς όσο και στους εκπαιδευτικούς, με αποτέλεσμα ο όρος να υιοθετείται με προθυμία, αφενός μεν, από τους γονείς των παιδιών τα οποία αποτυγχάνουν στο σχολείο για οποιονδήποτε λόγο, αφού ο όρος στερείται παθολογικής ή κοινωνικής επιβάρυνσης και, αφετέρου δε, από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, διότι δεν είναι αρνητικά φορτισμένος, δεν είναι απειλητικός και διευκολύνει την επικοινωνία τους με τους γονείς ιδιαίτερα στο χώρο της ειδικής αγωγής.
B. Παρά την ενδογενή φύση των Μαθησιακών Δυσκολιών, ο συγκεκριμένος όρος παραπέμπει στην ανάγκη για παροχή εκπαιδευτικής βοήθειας, με αποτέλεσμα οι εκπαιδευτικοί να τον χρησιμοποιούν συχνά για όλα τα παιδιά που χρειάζονται εκπαιδευτική βοήθεια, ενώ η ένταξη ενός παιδιού σε ειδική τάξη γίνεται έπειτα από απλή συμφωνία του σχολείου και των γονέων του παιδιού. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ένας σημαντικός αριθμός παιδιών να χαρακτηρίζεται ως «παιδιά με Μαθησιακές Δυσκολίες», χωρίς κάτι τέτοιο να ισχύει στην πραγματικότητα.
Είναι αλήθεια, ότι ο ορισμός των Μαθησιακών Δυσκολιών δεν είναι μια εύκολη υπόθεση, καθώς από το 1962, που ο όρος «Μαθησιακές Δυσκολίες» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Kirk, έχει προκύψει μια πληθώρα ορισμών οι οποίοι διαμορφώνονται ανάλογα με την κυρίαρχη αντίληψη κάθε εποχής σχετικά με τη φύση των Μαθησιακών Δυσκολιών.
Προκειμένου να αποφύγουμε τη «στείρα» αναφορά στον ορισμό, θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε το φαινόμενο των Μαθησιακών Δυσκολιών «πλευρικά», επισημαίνοντας το γεγονός ότι αποτελούν μια ανομοιογενή ομάδα διαταραχών όπου, τόσο ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνονται όσο και η πιθανή αιτιολογία των Μαθησιακών Δυσκολιών, εμφανίζονται ιδιαίτερα διαφοροποιημένα, σε βαθμό που είναι δύσκολο να εντοπιστούν κάποια κοινά χαρακτηριστικά για όλα τα παιδιά με Μαθησιακές Δυσκολίες.
Ωστόσο, ως χαρακτηριστικά των παιδιών αυτών έχουν καταγραφεί οι δυσκολίες αντίληψης, οι κινητικές διαταραχές, οι διαταραχές προσοχής, οι διαταραχές μνήμης, τα προβλήματα κοινωνικο-συναισθηματικής φύσης, τα προβλήματα κινήτρων και οι διαταραχές μεταγνωστικής φύσης. Παρ’ όλα αυτά, πρέπει να αναφερθεί το γεγονός ότι όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά παρατηρούνται και σε πολλές άλλες κατηγορίες ειδικών αναγκών, με αποτέλεσμα να συνεισφέρουν ελάχιστα στη διαφορική διάγνωση των παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες.
Κλείνοντας, οφείλουμε να επισημάνουμε το γεγονός ότι οι Μαθησιακές Δυσκολίες εκδηλώνονται πάντοτε με σημαντικά προβλήματα στη μάθηση. Αυτό πρέπει να γίνει απολύτως σαφές για δύο κυρίως λόγους: πρώτον, διότι οφείλουμε να εξετάζουμε με μεγάλη προσοχή την περίπτωση του κάθε παιδιού ξεχωριστά, έτσι ώστε να μη συνάγονται αβίαστα συμπεράσματα, με αποτέλεσμα να κατασκευάζονται, επί της ουσίας, παιδιά με Μαθησιακές Δυσκολίες, εκεί όπου δεν υπάρχει λόγος, στιγματίζοντας τα ίδια τα παιδιά και, δεύτερον, διότι οφείλουμε να αποφεύγουμε την, χωρίς τα παραδεδεγμένα επιστημονικά κριτήρια, αξιολόγηση και ένταξη των παιδιών στην κατηγορία των «Μαθησιακών Δυσκολιών», με συνέπεια την «αποδυνάμωση» και την απο-νοηματοδότηση της ίδιας της έννοιας των «Μαθησιακών Δυσκολιών» και του αντικειμένου της.
* Ο Θεόδωρος Δ. Βαβίτσας είναι Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
