Το πέρασμα του καιρού και το αδυσώπητο του χρόνου, αποκαλύπτουν καθημερινά ενώπιον μας τραγικές και πολύ λυπηρές καταστάσεις. Έχεις την αίσθηση πως ο άνθρωπος δεν σχετίζεται καθόλου με τον Θεό και πως ακόμη κι αν εκκλησιάζεται, κάποιες φορές κρύβεται μία άκρως επικίνδυνη υποκρισία από πίσω.
Κι όλα αυτά διότι στην εποχή μας δεν υπάρχει συμπάθεια προς τον άλλον. Πολλά κηρύγματα μιλάνε για αγάπη, το ίδιο το ευαγγέλιο κάνει λόγο για την αγάπη. Η αγάπη είναι το πιο δύσκολο κατόρθωμα, γιατί μπορεί βέβαια να δίνεται ως καρπός του αγίου Πνεύματος, αλλά προϋποθέτει εκτός από την θεϊκή και την ανθρώπινη συνεργία. Δεν αγαπάει κανείς με το ζόρι, όπως και δεν συμπαθεί κανείς με το ζόρι. Είναι πολύ δύσκολο να αγαπήσει ο άνθρωπος των ημερών μας, καθότι πέραν του εαυτού του άλλος δεν χωρεί. Κι αυτό σημαίνει ο όρος συγχώρεση. Ίσως, λοιπόν, χρειάζεται να ξεκινήσουμε από την αποδοχή του άλλου. Κι όμως, ακόμη κι αυτό δεν είναι δεδομένο. Ο άλλος καθίσταται πολλές φορές ο εχθρός μου, κάποιος ξένος προς τη δική μου ιδιοσυγκρασία. Κι αυτός ο άλλος, κάποιες φορές, πρέπει να εξοντωθεί. Το τραύμα του να είσαι ανέραστος πάντων, με άλλα λόγια.
Είναι ισχυρό το αίσθημα της σκληροκαρδίας που συναντάται ακόμη και σε ανθρώπους που εκκλησιάζονται. Τότε γιατί εκκλησιάζονται; Ούτε εκείνοι γνωρίζουν. Άλλοι από προσωπικό συμφέρον, άλλοι από υποκρισία και φυσικά υπάρχουν και οι αγνοί άνθρωποι που η χάρη του Θεού καθρεφτίζεται στα πρόσωπά τους σε απλές, μικρές, χαριτωμένες στιγμές, χωρίς καν να το επιδιώξουν. Δυστυχώς, οι χριστιανοί δεν είμαστε χαρούμενοι• σωστά το είχε επισημάνει ο Νίτσε. Πέρα από αυτό, δυστυχώς οι χριστιανοί είμαστε πολύ υποκριτές. Αθεράπευτα υποκριτές. Φέρνουμε το δώρο στην Εκκλησία, λατρεύουμε τις πρωτοκαθεδρίες, όπως οι Φαρισαίοι του ευαγγελίου, αρεσκόμαστε να αρέσουμε στους άλλους, βαυκαλιζόμαστε πως αρέσουμε στον Θεό και φυσικά στους άλλους, ενώ αρέσουμε μόνο στον εαυτό μας.
Αυτή η τροφοδοσία του εαυτού με μπόλικο ναρκισσισμό αποτελεί ένα από τα σύγχρονα υπαρξιακά αμαρτήματα, κατευθύνεται δε προς τον Θεό και τον συνάνθρωπο. Σφετερίζεται, παράλληλα, την αγάπη ως ένα ιδεολογικό απωθημένο ή μία κατάκτηση του εαυτού, όχι όμως ως θείο δώρο. Όλα αυτά βλάπτουν τον εαυτό μας, όχι τους άλλους, διότι κάθε κακή ενέργεια και κίνηση της ψυχής, μπορεί να κινείται προς άλλους, ψυχικά, σωματικά, υπαρξιακά εν τέλει, πλήττει τον εαυτό μας και σ’ εμάς επιστρέφει.
Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς έχει γράψει κάτι, πάντα επίκαιρο: ‘’Νοῦς γάρ ἀποστάς τοῦ Θεοῦ, ἤ κτηνώδης γίνεται ἤ δαιμονιώδης’’, δηλαδή ο ανθρώπινος νους όταν αποστατεί από τον Θεό, τότε μοιάζει είτε στα ζώα, είστε στους δαίμονες. Και είναι, πράγματι, αλήθεια, καθώς αποτελεί μία κατάσταση που επιβεβαιώνεται καθημερινά. Στις κοινωνίες στις οποίες ζούμε και δραστηριοποιούμαστε. Στα χωριά, στις πόλεις, στον χώρο εργασίας, μέσα στην Εκκλησία, παντού. Ο άνθρωπος επιδίδεται σε μία ανελέητη ανθρωποφαγία, έτοιμος να ξεσκίσει με τα λόγια του, το βλέμμα του, τις πράξεις του, το νου του, τα πικρόχολα σχόλια του, τον συνάνθρωπό του.
Η εξόντωση των χαρακτήρων είναι κάτι που ολοένα και αυξάνει, ως απωθημένο ή ψυχολογικό αδιέξοδο ενός εαυτού που αυτοτραυματίζεται. Απύθμενος εωσφορικός εγωισμός που αυτοϊκανοποιείται, μάλλον αυτοερωτεύεται την αντανάκλασή του, και από εικόνα Θεού καθίσταται είδωλο. Δεν υπάρχει όμως είδωλο που διακρίνεται για την ομορφιά του, τη γλυκήτητά του, την πραότητά του. Πολύ σοφά έχει ειπωθεί, πως εάν θες να δεις τον άλλον, δες το πρόσωπό του. Εκεί καθρεφτίζεται ο ψυχικός του κόσμος. Σε άλλους είναι γαλήνιο, χαμογελαστό, έχει πνεύμα Θεού και σε άλλους κακομούτσουνο και πικρότατο εξαιτίας της εσωτερικής κακότητας. Ένας εαυτός παραμορφωμένος, ένας εαυτός που τρώει ήττα καθημερινά. Αθεράπευτα αμετανόητος, εμφορούμενος όλων εκείνων των κομπλεξικών στερεότυπων που οικοδομώντας το γκρέμισμα, κατέστησαν πλήρεις του εαυτού τους.
Η εξόντωση προσώπων είναι μείζον αμάρτημα. Εξάλλου, δεν αποτελεί κριτήριο για την θέα του Παραδείσου κι αυτό το διαπιστώνουμε στην παραβολή του καλού Σαμαρείτη, στο ευαγγέλιο της Κρίσεως και σε άλλα ευαγγελικά αλλά και πατερικά σημεία. Σημαίνοντα και σημαινόμενα. Ακραιφνώς ξένα προς την αιρετική ανθρωποφαγία. Κάποτε ήταν γνωστή η φράση ‘’να ψοφήσει η κατσίκα του γείτονα’’. Αυτό όμως, ως εκπληρωμένη ήδη τραγικότητα, έδωσε τη θέση του στο να ψοφήσει ο ίδιος ο γείτονας. Γιατί μόνο έτσι δικαιολογείται η αυξανόμενη αντιπάθεια, κακότητα, μνησικακία, σκληροκαρδία, ζήλεια, εκδίκηση, αυτός ο ανικανοποίητος εξευτελισμός της προσωπικής πορνικής (δηλ. ανήθικης) κατάπτωσης που διψά για την εξόντωση του άλλου και την επιβίωση του δικού μου εαυτού. Αυτό δεν είναι αγάπη και φυσικά είναι ξένο προς τη χριστιανική διδασκαλία που καλλιεργεί ένα άλλο ήθος, μία άλλη ευγενή ποιότητα στην ανθρώπινη ύπαρξη. Αλλά αυτά είναι ψιλά γράμματα.
Αρκετά με τη μιζέρια, την κατάκριση, την εξόντωση των εικόνων του Θεού που είναι ο κάθε άνθρωπος. Αρκετή διαφήμιση του διαβόλου έχει γίνει. Υπάρχει άλλος δρόμος. Δρόμος πνευματικός. Είναι το βίωμα που αναδύεται από το ευαγγέλιο. Αν αφήσουμε τους εαυτούς μας στα χέρια του Θεού, ο Θεός θα προνοήσει σίγουρα. Δεν θα μας αφήσει. Αρκεί να δει από εμάς την μετάνοια, την συγχωρητικότητα, την επιστροφή στις ρίζες μας, στη θεϊκή μας καταγωγή. Υπάρχει άλλος δρόμος. Ναι, υπάρχει και θα τον τσακίσουμε ανατρεπτικά τον πονηρό και μισάνθρωπο δρόμο. Δεν θα επιτρέψουμε με την χάρη του Θεού να ανατέλλει το έρεβος, αλλά το φως να σκορπίσει παντού και να ξεδιαλύνει τα πάντα. Είναι ο δρόμος της ενότητας και της αγαπητικής παρουσίας, στον άνθρωπο, στην κοινωνία, στην ενορία. Ο δρόμος της Θείας Λειτουργίας, της προσευχής, της διακονίας, της προσφοράς, του χαμόγελου, του ανοίγματος στον συνάνθρωπο, της συνάντησης, της κατάφασης, της διαλλαγής και της συναντίληψης. Χωρίς μίση, έχθρα, σκληροκαρδία. Αυτά δεν είναι του Θεού. Αυτά είναι ξεκάθαρα δώρα του διαβόλου. Εξαρτάται από εμάς πλέον. Προς τα πού θα στρέψουμε την προσοχή μας; Και κάτι ακόμη. Ο Θεός δεν ευλογεί καμία αρνητική διάθεση του εαυτού μας προς τους άλλους. Είναι αποδεδειγμένο πως όταν σκάβουμε τον λάκκο των άλλων, πέφτουμε μέσα στον λάκκο που σκάψαμε. Mind the gap, όπως έγραφε ο αείμνηστος Χρυσόστομος Σταμούλης.
Πρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (θεολόγος, βαλκανιολόγος)
Εφημέριος Διάβας Ι.Μ. Σταγών & Μετεώρων
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
