Του Φιλολόγου Νικολάου Κατοίκου
Σύμφωνα με την ελληνική πολιτισμική παράδοση στους δασκάλους μας είμαστε καθυπο-χρεωμένοι διά βίου. Σε αυτούς οφείλουμε το «ευ ζην», όπως έλεγε ο Μεγαλέξανδρος. Γι’ αυτό, είναι εύλογη η εκτίμηση και η ευγνωμοσύνη μας. Όμως, υπάρχουν και δάσκαλοι που έχουν ευεργετήσει συνολικά την ανθρωπότητα. Ένας τέτοιος αξιοσέβαστος δάσκαλος είναι ο Σωκράτης.
Ο Σωκράτης ο Αθηναίος (470-399 π.Χ.), γιος του λιθοξόου Σωφρονίσκου και της μαίας Φαιναρέτης, υπήρξε κορυφαίος φιλόσοφος, και συνάμα ο συνεπέστερος δάσκαλος της αρετής και της τήρησης των νόμων, ακόμη και όταν αυτοί μας αδικούν, όπως συνέβη με τη δική του περίπτωση: Θύμα κατάφωρης συκοφαντίας και αδικίας, καταδικάστηκε σε θάνατο με κώνειο (φυτικό δηλητήριο) και δεν δέχθηκε να δραπετεύσει από τη φυλακή, όπως του πρότειναν οι μαθητές του. δεν δέχθηκε δηλαδή άλλα να διδάσκει και άλλα να πράττει.
Στην ιστορία της Φιλοσοφίας η μορφή του και η διδασκαλία του αποτελούν σημαντικό ορόσημο: Όλοι οι προηγούμενοι φιλόσοφοι (οι λεγόμενοι Φυσικοί Φιλόσοφοι της Ιωνίας και εκείνοι τής Μεγάλης Ελλάδας) ονομάζονται Προσωκρατικοί Φιλόσοφοι. Αλλά και μετά τον Σωκράτη η Φιλοσοφία (κυρίως μέσω του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη) από την Αρχαιότητα μέχρι σήμερα είναι επηρεασμένη από τη δική του διδασκαλία.
Μέχρι την εποχή τού Σωκράτη οι φιλόσοφοι ασχολούνταν με τον εξωτερικό (φυσικό κόσμο). Πρώτος ο Σωκράτης έστρεψε την έρευνα της φιλοσοφίας προς τον άνθρωπο, κάτι που έκαμαν και οι Σοφιστές (σύγχρονοι του Σωκράτη φιλόσοφοι), με υποκειμενικά όμως κριτήρια και όχι με τα αντικειμενικά (σταθερά ) κριτήρια του Σωκράτη (γι’ αυτό και η αντίθεσή του προς αυτούς).
Ο Σωκράτης δεν άφησε γραπτά έργα. Τον γνωρίζουμε από τα έργα τού Αριστοφάνη και δύο λαμπρών μαθητών του, του Πλάτωνα και του Ξενοφώντα. Είναι γνωστός για τη «διαλεκτική μέθοδο» (έρευνα της αλήθειας με ερωτοαπαντήσεις), για τη «σωκρατική ειρωνεία» (προσποιητή άγνοια για τις ανάγκες του διαλόγου) και για την ταπεινοφροσύνη του απέναντι στη γνώση («έν οίδα ότι ουδέν οίδα = ένα πράγμα ξέρω σίγουρα, ότι δεν ξέρω τίποτε»).
Μερικές ακόμη ρήσεις τού Σωκράτη μαρτυρούν την πνευματική αγρύπνια του, την ακατανίκητη αγάπη του για το φιλοσοφείν και την πίστη του στη δύμανη τής παιδείας.
α) «Βίος ανεξέταστος ου βιωτός (ανθρώπω)» = Δεν αξίζει να ζει κανείς χωρίς ενεργό στο-χασμό (Από την «Απολογία Σωκράτους» τού Πλάτωνα, κεφ. 28).
β) «Έως περ αν εμπνέω και οίος τ’ ώ, ου μη παύσωμαι φιλοσοφών» = Όσο αναπνέω και μπορώ, ποτέ δεν θα παύσω να φιλοσοφώ (ό.π., κεφ. 17).
γ) «Ουδείς εκών κακός» = Κανείς δεν είναι κακός με τη θέλησή του. την κακία τη φέρνει η έλλειψη παιδείας (Πλάτωνος «Πρωταγόρας», 358γ). Αυτό είναι το πιο αισιόδοξο μήνυμα που ακούστηκε ποτέ από χείλη δασκάλου για τη δυνατότητα του ανθρώπου να βαδίζει συνεχώς προς το καλύτερο μέσω τής παιδείας.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
