Γράφει ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΜ. ΒΑΒΙΤΣΑΣ *
Στη σημερινή πραγματικότητα, είναι δεδομένη πλέον η μετάβαση από την εποχή της νεωτερικότητας σε αυτή της μετανεωτερικότητας. Η μετανεωτερική αντίληψη για την πραγματικότητα αρνείται τη δυνατότητα του ορθού λόγου να συλλαμβάνει κάποιους καθολικούς νόμους της πραγματικότητας, με σκοπό την ασφαλή καθοδήγηση των ανθρώπων σε ένα προσχεδιασμένο καλύτερο μέλλον, αμφισβητώντας, ταυτόχρονα, την πίστη στην επιστήμη, στην αντικειμενικότητα, στην ουδετερότητα καθώς επίσης και στην καθολική ισχύ των επιστημονικών γνώσεων. Δεδομένων, δε, των προταγμάτων της νεωτερικότητας, τα οποία προωθούσαν μία εικόνα του κόσμου και της πραγματικότητας όπου η ορθολογική σκέψη είναι η βασική αρχή μέσω της οποίας ο ανθρώπινος κόσμος μπορεί να φτάσει στην πρόοδο, η αντικειμενική πραγματικότητα είναι προσπελάσιμη από τη νόηση, όπως επίσης και η παραδοχή πως είναι εφικτή η κατάκτηση ακλόνητων αληθειών, ικανών να οδηγήσουν τον άνθρωπο στη χειραφέτηση, γίνεται ακόμη πιο σαφής η θεμελιακή αλλαγή που επιχειρείται στο επίπεδο των ιδεών.
Οι ιδέες του Διαφωτισμού, οι οποίες εισήγαγαν το ιδεώδες της πνευματικής χειραφέτησης του ανθρώπου, πάντοτε με τη βοήθεια του ορθού λόγου και της ελεύθερης σκέψης, πλέον χάνουν την ισχύ τους και στο επίπεδο της συμβολής τους στη νοηματοδότηση της παιδαγωγικής θεωρίας και πρακτικής.
Η παραπάνω αστική αντίληψη για τη χειραφέτηση του ατόμου μπορεί να αποδείχθηκε ουτοπική, ωστόσο η αντικατάστασή της από την μεταμοντέρνα (μετανεωτερική) αντίληψη, η οποία μπορεί να λογισθεί και ως φορέας μηδενιστικού πνεύματος, έχει επιφέρει την απόρριψη κάθε ιδέας περί χειραφέτησης, κάθε κοινωνικό ιδεώδες, κάθε μεγάλη αφήγηση. Πλέον, Μαρξισμός και Διαφωτισμός εγκαλούνται, ακριβώς για την αφοσίωσή τους στην ενεργό διεκδίκηση ενός καλύτερου μέλλοντος.
Παρ’ όλα αυτά, η απομάκρυνση από το ιδεώδες της μόρφωσης χωρίς δόγματα και ιδεολογικές αυταπάτες, θέτει υπό αμφισβήτηση όχι μόνο τους σκοπούς που νοηματοδότησαν τις νεωτερικές αντιλήψεις για την Παιδεία, αλλά και την ίδια την αναγκαιότητα των σκοπών της παιδείας εν γένει. Ως εκ τούτου, εγκαταλείπεται πλέον η ιδέα μιας ολοκληρωμένης παιδείας ως σχεδίου με σκοπό τη δημιουργία αυτόνομων και ορθολογικά σκεπτόμενων πολιτών μέσα σε μια κοινωνία έλλογων σχέσεων.
Ωστόσο, το αντίβαρο στις τεράστιες και αντιδραστικές αλλαγές που δρομολογούνται στο επίπεδο των παιδαγωγικών ιδεών είναι η εξάπλωση του μαρξισμού και των σοσιαλιστικών ιδεών στην Παιδεία, μέσω των οποίων η τελευταία έχει αποκτήσει νέο σκοπό: Τη χειραφέτηση των ανθρώπων από τις φενάκες της κυρίαρχης ιδεολογίας και τη συνειδητοποίηση των βαθύτερων κοινωνικών αντιθέσεων που καθορίζουν την ιστορική εξέλιξη. Είναι, επομένως, σαφές ότι η μαρξιστική αντίληψη των παιδαγωγικών –και όχι μόνο– ζητημάτων αποτελεί το κλειδί που μπορεί να οδηγήσει αφενός μεν τους εκπαιδευτικούς στην καλλιέργεια μιας Παιδαγωγικής για τη χειραφέτηση, αφετέρου δε την ανθρωπότητα στην πλήρη χειραφέτηση, που θα επιφέρει η απελευθέρωση από τα καπιταλιστικά δεσμά.
* Ο Θεόδωρος Βαβίτσας είναι Δάσκαλος, Υπ. Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών .
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
