Η διδακτική μέθοδος του Σχεδίου Εργασίας (Project)

Η εισαγωγή καινοτομιών στο σχολείο, καθώς και ο διαθεματικός προσανατολισμός του νέου Ενιαίου Προγράμματος Σπουδών, επαναπροσδιορίζουν και το μεθοδολογικό παράδειγμα, στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση τουλάχιστον, καθιστώντας επιτακτικό το αίτημα για περισσότερες ομαδικές και συνεργατικές διδακτικές πρακτικές.

Το ίδιο το Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.) προβλέπει την πραγματοποίηση, στο πλαίσιο διαφορετικών μαθημάτων, διαθεματικών δραστηριοτήτων, και είναι χαρακτηριστικό ότι σε κάθε ενότητα, όπως παρουσιάζεται στο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών, προτείνονται και συγκεκριμένα Σχέδια Εργασίας για τη διαθεματική προσέγγισή τους. «Πατέρας» της μεθόδου Project θεωρείται ο W. H. Kilpatrick, ο οποίος μιλά για τη μέθοδο από το 1918, περιγράφοντάς την ως «προγραμματισμένη δράση που γίνεται με όλη την καρδιά σε ένα κοινωνικό περιβάλλον», ενώ αργότερα, το 1922, συμπληρώνει ότι «η κυρίαρχη πρόθεση που δίνει την εσωτερική ώθηση για ενέργεια (α) καθορίζει το σκοπό της, (β) κατευθύνει την πορεία της, (γ) εξασφαλίζει κινητήρια δύναμη με εσωτερικά κίνητρα».

Σήμερα, το Σχέδιο Εργασίας ή Project ορίζεται ως η εις βάθος έρευνα για ένα θέμα σημαντικό, αντάξιο να διερευνηθεί και να τύχει της προσοχής και του ενδιαφέροντος των παιδιών. Η έρευνα μπορεί να πραγματοποιηθεί από μία ή περισσότερες ομάδες μαθητών, διαφόρων ηλικιών. Οι δραστηριότητες στο πλαίσιο της μεθόδου δεν καλύπτουν το σύνολο του σχολικού προγράμματος, αλλά δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά, ανάλογα με την ηλικία τους, να παίξουν και να ανακαλύψουν (τα μικρότερα) και να ερευνήσουν (τα μεγαλύτερα), μέσα από τη βιωματική μάθηση. Ένα σχέδιο εργασίας χαρακτηρίζεται από διαθεματικότητα και εκτείνεται (εξακτινώνεται) σε όλα σχεδόν τα μαθήματα του σχολικού προγράμματος και μπορεί να συνδεθεί με την ύλη του κάθε μαθήματος όχι μόνο της συγκεκριμένης τάξης, αλλά και των προηγούμενων και, διερευνητικά, των επόμενων τάξεων. Ο εκπαιδευτικός οφείλει να σχεδιάζει προσεκτικά τη διεξαγωγή του Project και, κυρίως, να προγραμματίζει τη διαθεματική εμπλοκή των διάφορων μαθημάτων (αντικειμένων).

Τα στάδια που ακολουθούνται κατά τη διεξαγωγή των Σχεδίων Εργασίας είναι τα εξής:

1. Βούληση των μαθητών να εργαστούν με Σχέδια Εργασίας και επιλογή του θέματος από τους ίδιους με τη βοήθεια του εκπαιδευτικού.

2. Χωρισμός των μαθητών σε ομάδες – καταμερισμός εργασιών ανάμεσα στις ομάδες. Προσοχή στη σύνθεση των ομάδων, οι οποίες πρέπει να είναι ανομοιογενείς.

3. Παρατήρηση, καταγραφή δεδομένων, συγκέντρωση υλικού και πληροφοριών από κάθε ομάδα.

4. Ταξινόμηση και ανάλυση δεδομένων με τη βοήθεια του δασκάλου (επεξεργασία).

5. Εφαρμογές (κατασκευές, δραστηριότητες, πειράματα).

6. Παρουσίαση των εργασιών κάθε ομάδας. Ερωτήσεις, συζήτηση, σχόλια, κριτική.

7. Συνολική αξιολόγηση του θέματος. Συμπεράσματα – συγκρίσεις.
8. Σύνθεση των γνώσεων – δημιουργική έκφραση, τραγούδια, ζωγραφική, θεατρικά και δραματοποιήσεις, έκθεση εργασιών.

Η χρονική διάρκεια ενός Σχεδίου Εργασίας εξαρτάται από την ηλικία των παιδιών, το θέμα και την ευελιξία του αναλυτικού προγράμματος ως προς τη διάθεση του απαιτούμενου χρόνου. Ενδέχεται να διαρκεί από λίγες ημέρες μέχρι περισσότερες εβδομάδες, μήνες ή και ολόκληρη τη σχολική χρονιά (για τα μεγαλύτερα παιδιά). Είναι εξαιρετικά σημαντικό, ιδιαίτερα για τα μικρότερα παιδιά, το Σχέδιο Εργασίας να καταλήγει στην παραγωγή ενός «προϊόντος» (έκθεση, θεατρικό, λεύκωμα, βιβλίο κ.λπ.). Ενισχύεται έτσι η παρώθησή τους και η εμμονή στην εκτέλεση του Σχεδίου, ειδικά όταν πρόκειται για Projects που έχουν σχετικά μεγάλη διάρκεια.