Γράφει ο Θεόδωρος Δ. Βαβίτσας
Όπως δηλώνεται και ετυμολογικά, η Παιδαγωγική είναι η επιστήμη της Αγωγής των παίδων. Ωστόσο, για να θεμελιωθεί θεωρητικά η Παιδαγωγική ως επιστήμη της Αγωγής, πρέπει να απαντηθεί αρχικά το ερώτημα σχετικά με την αναγκαιότητα της Αγωγής.
Για να διαπιστωθεί αν και κατά πόσο η Αγωγή είναι αναγκαία στη σύγχρονη κοινωνία, πρέπει να ανατρέξουμε αναγκαστικά στους δύο βασικούς διαλεκτικούς εταίρους για χάρη των οποίων δημιουργήθηκαν τα σχολεία: τον άνθρωπο και την κοινωνία. Πρέπει, δηλαδή, από τη μία, να μελετήσουμε ποιος είναι ο άνθρωπος, πώς έρχεται στον κόσμο και πού μπορεί να φτάσει, και, από την άλλη, να εξετάσουμε ποια είναι η κοινωνία και ποιες απαιτήσεις θέτει στα μέλη της ώστε να μπορέσουν να ενταχθούν δημιουργικά σ’ αυτήν.
Σε ό,τι αφορά στα ανθρωπολογικά δεδομένα, η αναγκαιότητα της Αγωγής διαφαίνεται αρχικά μέσα από ένα διπολικό σχήμα, το οποίο περιλαμβάνει, αφενός μεν, τις ατέλειες του ανθρώπου κατά τη γέννησή του και, αφετέρου δε, τον ύψιστο βαθμό τελειότητας στον οποίο προορίζεται να φτάσει, αναπτύσσοντας κανονικά όλες τις σωματικές και ψυχοπνευματικές του ικανότητες.
Η παραπάνω αντίληψη υποστηρίζεται και από πολλές ανθρωπολογικές μελέτες, οι οποίες διακρίνουν τους οργανισμούς σε δύο μεγάλες κατηγορίες: σε εκείνους που με τη γέννησή τους παρουσιάζονται έτοιμοι και ικανοί να ζήσουν χωρίς τη συστηματική υποστήριξη του γονεϊκού περιβάλλοντος, και σε εκείνους που παρουσιάζουν βιολογικά μια ελλειμματική εικόνα, λόγω της μη ανάπτυξης των βασικών χαρακτηριστικών του είδους τους και των βασικών στοιχείων της αποδεκτής συμπεριφοράς. Όπως γίνεται εύκολα κατανοητό, ο άνθρωπος εντάσσεται στην κατηγορία των «ελλειμματικών όντων», γι’ αυτό και πολλοί ανθρωποβιολόγοι κάνουν λόγο για «εκ φύσεως πρόωρη γέννηση» του ανθρώπου.
Ωστόσο, οφείλουμε να σημειώσουμε ότι ο άνθρωπος οφείλει το μεγαλείο του σε αυτήν ακριβώς τη «βιολογική ελλειμματικότητα» και την «εκ φύσεως πρόωρη γέννηση». Παρά το γεγονός ότι η φύση δεν έχει εξοπλίσει εξαρχής επαρκώς τον άνθρωπο για να καλύψει μόνος του τις πρώτες ανάγκες, και η αναπτυξιακή του πορεία διαρκεί συγκριτικά περισσότερο, για αντιστάθμισμα του χαρίζει δύο μοναδικές αρετές: α) την αποδέσμευσή του από τη δυναστεία των ενστίκτων, και β) τη δυνατότητα να αποκτήσει όλες αυτές τις ικανότητες στην πορεία της ανάπτυξης και της εξέλιξής του.
Ακόμη, η ανάγκη εξέλιξης των ανθρώπινων ιδιοτήτων στο μέγιστο δυνατό βαθμό προκύπτει και από την εξέταση των κοινωνικών δεδομένων.
Πραγματοποιώντας την απαραίτητη για την περίσταση αντιδιαστολή ανάμεσα στις παλιές κοινωνίες αγροτικού τύπου και στις σύγχρονες βιομηχανικές κοινωνίες, καταλήγουμε στη διαπίστωση ότι ενώ στις αγροτικές κοινωνίες οι ρόλοι των μελών ήταν σταθεροί και διαιωνίζονταν μέσα από την καθημερινή συμβίωση με τις παραδοσιακές μορφές αγωγής, με τα σχολεία να αφορούν μόνον όσους προορίζονταν να αναλάβουν υπεύθυνο και ηγετικό ρόλο στην κοινωνία (πολιτική, στρατιωτική και εκκλησιαστική ηγεσία), με τον μετασχηματισμό των κοινωνιών στη σύγχρονη «βιομηχανική» μορφή πραγματοποιήθηκε μία ποικιλία μεταβολών σε πολλά επίπεδα, όπως στο διαφοροποιημένο σύστημα εργασίας, το οποίο απαιτεί ειδικές γνώσεις προκειμένου ο άνθρωπος να μπορέσει να ενταχθεί αποτελεσματικά στο σύστημα παραγωγής. Επιπλέον, δημιουργούνται νέες ανάγκες, διαμορφώνονται νέες αξίες και αναπτύσσεται ένα πολύπλοκο κοινωνικό σύστημα.
Γίνεται, επομένως, κατανοητό ότι οι προαναφερθείσες αλλαγές επέβαλαν ως επιτακτική την ανάγκη της σύγχρονης και θεσμοθετημένης μορφής της Αγωγής, καθώς η εκπαίδευση γενικεύτηκε για όλα τα στρώματα του πληθυσμού –κι όχι μόνο για μια μικρή ηγετική ομάδα–, ούτως ώστε να μπορεί ο καθένας, αφενός μεν, να συμμετέχει σε κάποιον τομέα της παραγωγής, αφετέρου δε, να αφομοιώνει την κυρίαρχη κουλτούρα.
Υπό το πρίσμα των όσων προηγήθηκαν, είμαστε σε θέση να διαπιστώσουμε ότι χωρίς διαρκή Αγωγή και εκπαίδευση δεν είναι δυνατόν να επιβιώσει ούτε το άτομο ούτε η κοινωνία, καθώς τόσο από ανθρωπολογικής πλευράς όσο και από πλευράς κοινωνικών δεδομένων η Αγωγή αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο ανάπτυξης του ανθρώπου και της κοινωνίας, κάτι που δηλώνει και την αδιαμφισβήτητη αναγκαιότητά της.
* Ο Θεόδωρος Δ. Βαβίτσας είναι Δάσκαλος, MSc Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
