Ένα από τα εκπρεπέστερα και σπουδαιότερα μνημεία της βυζαντινής και μεταβυζαντινής αρχιτεκτονικής, ζωγραφικής και γλυπτικής με μοναδικά και πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία τέχνης, ζωντανή και αδιάκοπη παρουσία διαμέσου των αιώνων ενός ένδοξου παρελθόντος, είναι ο επιβλητικός, από πολλές απόψεις, ιστορικός βυζαντινός ναός της Παναγίας της Καλαμπάκας (Καλαμπακιώτισσας), ο Χριστιανικός Παρθενώνας της πόλης μας, ρυθμού βασιλικής με τρία κλίτη και υπερυψωμένο το μεσαίο.
Του ΓΙΑΝΝΗ ΨΑΡΡΗ
Είναι το παλαιότερο, ηλικίας άνω των χιλίων ετών, σημαντικότερο και σεβάσμιο μνημείο της ιστορικής πόλης των Σταγών (σημερινής Καλαμπάκας) και πρόκειται για έναν από τους εντυπωσιακότερους βυζαντινούς ναούς όχι μόνο της Θεσσαλίας αλλά ολόκληρης της Ελλάδας. Το μόνο «κακό» αυτού του ναού είναι ότι βρίσκεται υπό την σκιάν των Μετεώρων!
Επί αιώνες αποτελούσε τον καθεδρικό ναό της ιστορικής Επισκοπής Σταγών, μιας από τις παλαιότερες Επισκοπές του Οικουμενικού Θρόνου. Νοτιοανατολικά του ναού υπήρχε για αιώνες το Επισκοπείο των Σταγών.
Πολλά μπορεί να θαυμάσει κάποιος σ’ αυτόν τον ναό: Την επικοινωνία του εσωνάρθηκα με τον κυρίως ναό με το τρίβηλο άνοιγμα, που το χωρίζουν δύο ογκώδεις μαρμάρινες κολώνες, κατά το πρότυπο των παλαιοχριστιανικών βασιλικών, τον μοναδικό στο είδος του διπλό κτιστό μαρμάρινο άμβωνα, το επιβλητικό και ωραίο μαρμάρινο κιβώριο πάνω από την Αγία Τράπεζα, υπολείμματα ή αναβιώσεις της παλαιοχριστιανικής βασιλικής, καθώς και το μαρμάρινο σύνθρονο με τον Επισκοπικό Θρόνο, στην κόγχη πίσω από την Αγία Τράπεζα. Τα δύο επιδαπέδια ψηφιδωτά (του 4ου – 5ου αιώνα), ένα στον κυρίως ναό και ένα στο Ιερό και πολλά άλλα στοιχεία, χριστιανικά και ειδωλολατρικά.
Σύμφωνα με τον Δ. Σοφιανό το «Παλλάδιο όμως του ιστορικού ναού είναι η μεγάλης αξίας αμφιπρόσωπη (μέχρι πρότινος) βυζαντινή φορητή εικόνα, με τη Σταύρωση του Χριστού (Παλαιολόγειων χρόνων, του ΙΔ’ (14ου) αιώνα) στη μία της όψη και την Κοίμηση της Θεοτόκου (μεταγενέστερη προσθήκη του ΙΣΤ’ (16ου) αιώνα) στην άλλη». Αφιερωτική κοκκινογράμματη και ανορθόγραφη επιγραφή αναφέρει ότι υπήρξε δώρο: «του δούλου του Θεού Ιωάννου του Καντακοζηνού και Θεοδώρας της Καντακουζηνής και των τέκνων αυτής».
Ο καθηγητής Ευθ. Τσιγαρίδας την εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου θεωρεί έργο του μεγάλου Κρητικού Ζωγράφου Θεοφάνη Στρελίτζα Μπαθά χρονολογούμενο το 1527, έτος που ο Θεοφάνης αγιογράφησε το καθολικό της Μονής Αγίου Νικολάου Αναπαυσά Μετεώρων.
Η εικόνα αυτή, αμφίπλευρη τότε, την πρώτη φορά που κλάπηκε βρέθηκε κοντά στο χωριό Βασιλική Καλαμπάκας και τοποθετήθηκε πάλι στο ναό. Αργότερα, την έκλεψαν για δεύτερη φορά και βρέθηκε στη Γερμανία, χωρισμένα κάθετα σε δύο εικόνες. (Ανακαλύφτηκε γιατί ήταν γνωστή και υπήρχαν φωτογραφίες της). Μετά την ανεύρεσή της επιστράφηκε στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών. Με επίπονες ενέργειες του μακαριστού Μητροπολίτη Σταγών και Μετεώρων κυρού Σεραφείμ, του μακαριστού ιερέως κυρού Ιωάννου Πίσπα και πολλών Καλαμπακιωτών, επανήλθε στην Καλαμπάκα το 1992, με επίσημη υποδοχή. Από τότε φυλάσσεται, για λόγους ασφαλείας λένε, στην Ιερά Μονή Βαρλαάμ Μετεώρων. Δύο φορές το χρόνο, την Τρίτη Κυριακή των Νηστειών, της Σταυροπροσκυνήσεως, έρχεται η μία εικόνα και το Δεκαπενταύγουστο η άλλη. Δηλαδή, έρχονται ως… μουσαφίρισσες στο ναό όπου ανήκουν! Θα (ξανά) κάνω δύο πρότάσεις:
α) Μήπως ήρθε το πλήρωμα του χρόνου ώστε να επανέλθουν μόνιμα στην Παναγία μας, οι δύο εικόνες; Σήμερα με τόσα σύγχρονα μέσα είμαστε ανίκανοι να τις φυλάξουμε; Παλέψαμε να τις φέρουμε από τη Γερμανία, παλέψαμε να τις φέρουμε από την Αθήνα, τώρα θα παλέψουμε να τις φέρουμε και από τα Μετέωρα; Θα τρίζουν τα κόκκαλα του μακαριστού παπα-Γιάννη Πίσπα αλλά και του μακαριστού παπα-Χρήστου Μπέντα, (ο οποίος με βάφτισε στο ναό της Παναγίας), που κατά τη Γερμανική Κατοχή έσωσε την εικόνα από τους Γερμανούς. Τι γνώμη έχει ο Μητροπολίτης μας κ. Θεόκλητος; Τι λέει ο νέος Δήμαρχος Λευτέρης Αβραμόπουλος; Τι λένε οι πιστοί της Καλαμπάκας; Δε θέλουμε ιερά κειμήλια και επιπλέον θρησκευτικό τουρισμό στην πόλη μας; (Μήπως πρέπει να μαζέψουμε υπογραφές;) Αυτό, το να λείπουν οι εικόνες, νομίζω πως ούτε στην Παναγία αρέσει! Ας το έχουμε κι αυτό στο μυαλό μας.
Β) Είχα προτείνει, όταν ήμουν Εκκλησιαστικός Επίτροπος, στον μακαριστό Μητροπολίτη κυρό Σεραφείμ να εορτάσουμε τα τουλάχιστον 1000 χρόνια (εγώ έλεγα 1500) του ναού καλώντας Πατριάρχη, Αρχιεπίσκοπο, Πρόεδρο Δημοκρατίας…
– «Γιάννη, να κάνουμε πρώτα τη στέγη», μου απάντησε τότε. Έγινε η στέγη. Επανήλθα.
– «Γιάννη, να στερεώσουμε τους τοίχους και να καθαρίσουμε τις τοιχογραφίες και το ταβάνι». Έγιναν κι αυτά. Επανήλθα για τρίτη φορά, κολτσίδα είχα γίνει.
– «Γιάννη, να γράψουμε ένα βιβλίο για το ναό», μου απάντησε στο Διακονικό του ναού. Παρών ήταν και ο Αρχιμανδρίτης και Πρωτοσύγγελλος Νήφων Καψάλης.
Του ανταπάντησα, λες και ήμουν προφήτης.
– «Σεβασμιώτατε, μάλλον θα έρθει άλλος Μητροπολίτης να κάνει τη γιορτή αυτή» (ή κάπως έτσι).
Τι λέει ο σημερινός Μητροπολίτης κ. Θεόκλητος για το θέμα αυτό αλλά και ο νέος Δήμαρχος, ως αρχή του τόπου; Συμφωνούν ή διαφωνούν;
Σημειώνω ότι κάτι παρόμοιο έγινε το 2004 με την Ιερά Μονή Σταγιάδων.
Οι φωτογραφίες είναι από τα βιβλία: α) «Η Επισκοπή Σταγών – Σύντομο ιστορικό διάγραμμα», του Δημήτρη Ζ. Σοφιανού και β) Ο Βυζαντινός Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου Καλαμπάκας», των Αλέξανδρου Αναγνωστόπουλου και Πασχάλη Ανδρούλη.
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
