Σήμερα καλούμαστε να ασκήσουμε το εκλογικό μας δικαίωμα, που είναι και η μέγιστη έκφραση της δημοκρατίας για τον κάθε ενήλικο πολίτη.
Αξίζει με την αφορμή των εκλογών να γνωρίσουμε τη σημασία κάποιων λέξεων και εκφράσεων, που έμειναν στον χρόνο.
Στη χώρας μας ως μέσα ψηφοφορίας έχουν χρησιμοποιηθεί το ψηφοδέλτιο και το σφαιρίδιο.
Το ψηφοδέλτιο εισήχθη με την έλευση των Βαυαρών του Όθωνα το 1833 και χρησιμοποιήθηκε τον Ιούλιο του 1834 στις δημοτικές εκλογές του νομού Αργολιδο-κορινθίας. Ήταν λευκό και ο ψηφοφόρος σημείωνε χειρόγραφα τον εκλεκτό του υποψήφιο.
Το χειρόγραφο ψηφοδέλτιο καταργήθηκε με το Σύνταγμα του 1864, επειδή οι περισσότεροι Έλληνες ήταν αναλφάβητοι και συνεπώς εύκολα χειραγωγούμενοι από τους κομματάρχες.
Οι πρώτες εθνικές εκλογές με σφαιρίδιο έγιναν το 1865 (14-17 Μαΐου), με νικητή τον μεσσήνιο πολιτικό Αλέξανδρο Κουμουνδούρο.
Το «καλό βόλι» αρχικά φέρεται να είναι φράση των κλεφταρματολών επί Τουρκοκρατίας που είχε την σημασία ευχής να σε βρει θάνατος από βόλι κατά την διάρκεια μάχης ή συμπλοκής και έτσι να πεθάνεις ένδοξα, το οποίο θεωρείτο καλύτερο από το να επιζήσεις και να ατιμαστείς.
Εν συνεχεία, η έκφραση χρησιμοποιήθηκε για την ψήφο στις εκλογές, καθώς οι ψηφοφόροι έριχναν σφαιρίδια σε ξεχωριστές κάλπες για το «ναι» και το «όχι», οπότε το σφαιρίδιο παρέπεμπε περισσότερο σε βόλι, απ’ ό,τι η σημερινή διαδικασία.
Σήμερα η κάλπη είναι ένα μεγάλο κιβώτιο, σαν κύβος, ξύλινο ή από διαφανές πλαστικό, με μια σχισμή στην επάνω του πλευρά. Στην αρχαιότητα, βέβαια, η κάλπις ήταν άλλοτε κανάτι για νερό (με αυτή τη σημασία στον Όμηρο), άλλοτε αγγείο που το χρησιμοποιούσαν σαν τεφροδόχο, αλλά επίσης και μια λήκυθος όπου έβαζαν κλήρους, και από εκεί και η σημασία της ψηφοδόχου.
Στις πρώτες εκλογικές διαδικασίες του νεοελληνικού κράτους, που γίνονταν με σφαιρίδια, οι κάλπες ήταν ορθογώνια μεταλλικά κουτιά. Υπήρχε μία κάλπη για τον κάθε υποψήφιο. Εσωτερικά, η κάλπη ήταν χωρισμένη στα δύο. Στο δεξιό μέρος, που είχε χρώμα λευκό, ήταν το «Ναι», στο αριστερό, που είχε χρώμα μαύρο, το «Όχι». Μπροστά η κάλπη είχε έναν σωλήνα, που μέσα έβαζε ο ψηφοφόρος το χέρι του και έριχνε το σφαιρίδιο, δεξιά αν ήθελε να υπερψηφίσει τον υποψήφιο και αριστερά αν ήθελε να τον καταψηφίσει, χωρίς να φανερώνεται η προτίμησή του.
Όταν τελείωνε η ψηφοφορία, άνοιγαν τις κάλπες και μετρούσαν τα «Ναι» και τα «Όχι» για κάθε υποψήφιο και εκλέγονταν αυτοί με το μεγαλύτερο θετικό ισοζύγιο.
Εύλογα, για τον υποψήφιο που απέτυχε, καθιερώθηκε να λέμε ότι «τον μαύρισαν» ή ότι «έφαγε μαύρο» ή «έφαγε φούμο».
Κι επειδή η γλώσσα είναι συντηρητική, οι φράσεις αυτές ακούγονται ακόμα και σήμερα, ενώ το σύστημα εκλογής με σφαιρίδια έχει καταργηθεί από το 1911. Κατάλοιπο της ίδιας εποχής είναι και η φράση «το έριξε δαγκωτό», επειδή όποιος ήθελε να εκδηλώσει το άχτι του ή τη λατρεία του για κάποιον υποψήφιο δάγκωνε το σφαιρίδιο πριν το ρίξει στο «Όχι» ή στο «Ναι».
Η λέξη ψήφος πάλι, κανονικά είναι θηλυκή, όμως όλο και περισσότερο ακούγεται και στο αρσενικό, ο ψήφος. Αρχικά, η ψήφος σήμαινε, στα αρχαία, το βότσαλο, τη μικρή στρογγυλή πέτρα. Η νεότερη ψήφος έχει αποκτήσει πρόσφατα το ιδιότυπο υποτιμητικό υποκοριστικό «ψηφαλάκι» ή «ψηφουλάκι».
Οι ψήφοι λέγονται και «κουκιά», που κι αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί υποτιμητικά –λέγεται- για τους ψηφοφόρους που τους έχει δεδομένους και σίγουρους ένα κόμμα
ή ένας κομματάρχης.
«Καλό βόλι» λοιπόν σε όλους σας!
{loadposition mypos1}
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
