Τα Ρογκατζάρια (Γάβρος Χασίων)

Κάθε χρόνο στο χω­ριό Γά­βρος συ­νε­χί­ζε­ται α­κό­μη α­πό την ε­πο­χή της Τουρ­κο­κρα­τί­ας το έ­θι­μο “ΡΟ­ΓΚΑΤΖΙ­Α­ΡΙΑ”. Οι κά­τοι­κοι του χω­ριού και κυ­ρί­ως η νε­ο­λαί­α ορ­γά­νω­σαν και ε­τοί­μα­σαν τα “ΡΟ­ΓΚΑΤΖΙ­Α­ΡΙΑ” και πε­ρι­μέ­νουν τώ­ρα την Πρω­το­χρο­νιά να χο­ρέ­ψουν, να τρα­γου­δή­σουν και να δι­α­σκε­δά­σουν μα­ζί τους.

Τι εί­ναι λοι­πόν τα “ΡΟ­ΓΚΑΤΖΙ­Α­ΡΙΑ”; ποιές ο­μά­δες τα α­πο­τε­λούν; τι κά­νουν και τι τρα­γού­δια λέ­νε, στα σπί­τια και στην πλα­τεί­α του χω­ριού;

ΠΡΩ­ΤΗ ΟΜΑΔΑ

Ο Α­λής με τη Μπού­λα. Ο Α­λής έ­χει στη μέ­ση μια ντου­ζί­να κυ­προ­κού­δου­να και α­κου­μπά­ει σε μια με­γά­λη μα­χαί­ρα. Στην τσέ­πη έ­χει στά­χτη που τη ρί­χνει στα α­νύ­πα­ντρα κο­ρί­τσια (και σε κα­μιά πα­ντρε­μέ­νη ά­μα την έ­χει ά­χτι).

Ξε­κι­νώ­ντας το πρωί α­πό το σπί­τι του πα­πά λέ­γει το τρα­γού­δι:

Α­πά­νω σε μο­σχο­μή­λια και κά­τω σ’ ά­γιο κλή­μα
ε­δώ κοι­μά­ται Δέ­σπο­τας με το σταυ­ρό στα χέ­ρια
με το σταυ­ρό με το χαρ­τί με τ’ Ά­γιο το Βαγ­γέ­λιο
σκέ­πτο­νται λο­γί­ζο­νται το πώς να τον ξυ­πνή­σουν
κι η Πα­να­γιά η Δέ­σποι­να πά­ει να τον ξυ­πνή­σει.

Για σή­κω α­πά­νω Δέ­σπο­τα και μη βα­ρι­ο­κοι­μά­σαι
τα μο­να­στή­ρια σή­μα­ναν κι οι κλησ­σιές δι­α­βά­ζουν
Μια εκ­κλη­σί­τσα μο­να­χή ε­σέ­να πε­ρι­μέ­νει
να πά­ρεις το κλει­δά­κι σου να πας να την α­νοί­ξεις
να πά­ρεις το χαρ­τά­κι σου να πας να τη δι­α­βά­σεις.

Α­πό το έ­να σπί­τι στο άλ­λο λέ­νε:
Στους αρ­χο­ντά­δες έρ­χο­μαι
στους α­φε­ντά­δες πά­με.

Σε κά­θε σπί­τι και σε κά­θε μέ­λος της οι­κο­γέ­νει­ας τρα­γου­δούν το α­νά­λο­γο τρα­γού­δι.

Στον α­φέ­ντη του σπι­τιού λέ­νε:
Ε­δώ στα σπί­τια τα ψη­λά τ’ α­νόϊ­α τα με­γά­λα
ε­δώ­χουν χί­λια πρό­βα­τα και πε­ντα­κό­σια γί­δια.
Αν εί­ναι χί­λια κι ε­κα­τό να γί­νουν τρεις χι­λιά­δες
αν εί­ναι τρεις και τέσ­σε­ρες να γί­νουν δε­κα­πέ­ντε.

Σαν το μυρ­μή­γκι να περ­πα­τούν σαν το με­λίσ­σι να βά­ζουν
και σαν τη ζερ­βο­μέ­λισ­σα να βά­ζουν του κου­δού­να
ό­σα βρο­χο­στα­λάγ­μα­τα τό­σα καρ­δά­ρια γά­λα
τό­σα να δώ­σει ο Θε­ός στ’ α­φέ­ντη μας το σπί­τι.

Στον γέ­ρο­ντα του σπι­τιού λέ­νε:
Ε­γέ­ρα­σα μω­ρέ παι­διά δεν μπο­ρώ να περ­πα­τή­σω
τα πο­δα­ρά­κια με πο­νούν τα γό­να­τα με σφά­ζουν.
Τρα­βά­τε με να ση­κω­θώ και βάλ­τε με να κά­τσω
και φέρ­τε και τον τα­μπου­ρά να τον γλυ­κο­λα­λή­σω
να πω τρα­γού­δια θλι­βε­ρά τρα­γού­δια πο­νε­μέ­να.

Στους αρ­ρα­βω­νι­α­σμέ­νους λέ­νε:
Πως πρέ­πει ο βα­σι­λι­κός στη μέ­ση α­πό τον κή­πο
έ­τσι έ­πρε­πε κι ο νιού­τσι­κος να παί­ζει με την κό­ρη
στα γό­να­τα την έ­παι­ζε στα χεί­λη τη φι­λού­σε.

Ό­ταν η οι­κο­γέ­νει­α έ­χει ξε­νι­τε­μέ­νο ά­το­μο:
Ξε­νι­τε­μέ­νο μου που­λί και πα­ρα­πο­νε­μέ­νο
η ξε­νι­τιά σε χαί­ρε­ται κι η μά­να τον καη­μό σου
τι να σου στεί­λω ξέ­νε μου αυ­τού στα ξέ­να πού­σαι
σου στέλ­νω μή­λο σέ­πε­ται κυ­δώ­νι μα­ρα­γκιά­ζει
σου στέλ­νω και το δά­κρυ μου σ’ έ­να χρυ­σό μα­ντή­λι

Στους γραμ­μα­τι­ζού­με­νους λέ­νε:
Γραμ­μα­τι­κός ε­κά­θο­νταν α­πά­νω σ’ ά­σπρη πέ­τρα
έ­γρα­φε και κο­ντή­λι­α­ζε τριών χρο­νών με­λά­νι
κι απ’ το πο­λύ το γρά­ψι­μο κ’ απ’ την πολ­λή την πέ­να
ε­σιά­στη­καν τα χέ­ρια του και χύ­σαν τη με­λά­νη
και γέ­μι­σαν τα ρού­χα του γε­μί­σαν τα κα­λά του
και βγή­κε και ντε­λά­λι­ζε σ’ ό­λους τους μα­χα­λά­δες
το πια ‘ναι α­ξία και κα­λή το πιά ‘ναι για τε μέ­να
να πλύ­νει τα ρου­χά­κια μου να πλύ­νει τα κα­λά μου.

Στα α­νύ­πα­ντρα κο­ρί­τσια λέ­νε:
Ά­σπρη ξιά­σπρη βαμ­βα­κιά και χιό­νια μου γραμ­μέ­νη
για τού­τον σε ε­πό­τι­ζα να πί­νω απ’ τα κλω­νιά σου
ε­γώ να πί­νω απ’ τα κλω­νιά και συ να λά­μπεις μέ­σα.

Στα α­νύ­πα­ντρα αγόρια λέ­νε:
Σα κί­νη­σε ο νιού­τσι­κος να πά­ει ν’ αρ­ρα­βω­νιά­σει
μή­τε τα ρού­χα τ’ έ­βα­λε μή­τε τα κα­λά του
κι η μά­να του τον έ­λε­γε κι η μά­να του τον λέ­ει
για γύρ­να πί­σω νιού­τσι­κε και βά­λε τα κα­λά σου.

Στο παι­δί που πά­ει σχο­λεί­ο λέ­νε:
Έ­να μι­κρό μι­κρού­τσι­κο μι­κρό μα­λα­μα­τέ­νιο
μι­κρό το ‘χει η μά­να του μι­κρό κι ο μπα­μπάς του
το έ­λου­ζαν το χτέ­νι­ζανν και στο σχο­λειό το στέλ­νουν
κι ο δά­σκα­λος το καρ­τε­ρεί με μια ψι­λή βερ­γού­λα
με μια ψι­λή με μαι λε­πτή με μια μα­λα­μα­τέ­νια.

Στο μι­κρό παι­δί στην κού­νια λέ­νε το τρα­γού­δι:
Έ­να μι­κρό μι­κρού­τσι­κο μι­κρό στη σαρ­μα­νί­τσα
τρεις βαϊ­ο­πού­λες το κου­νούν και τρεις το τρα­γου­δού­σαν
ε­λά­τε να το πά­ρου­με σταυ­ρό και δα­χτυ­λί­δια.

Α­φού τε­λειώ­σουν τα τρα­γού­δια της οι­κο­γέ­νει­ας τό­τε ο Α­λής η Μπού­λα και η πα­ρέα τους ζη­τά­νε το “κα­νί­σκι”, με τα υ­πάρ­χο­ντα α­γα­θά του σπι­τιού.

Α­φού κά­νουν τις πα­ρα­τη­ρή­σεις λέ­νε:
“Σκώ­νου έ­να βα­ρύ κα­νί­σκι
φέρ­νω γει­α φέρ­νω χα­ρά ά­ξιο!

Θα ή­ταν πε­ριτ­τό να α­να­φέ­ρω ό­τι ό­λες οι οι­κο­γέ­νει­ες του χω­ριού πε­ρι­μέ­νουν τα “ΡΟ­ΓΚΑΤΖΙ­Α­ΡΙΑ” και μά­λι­στα αν ξε­χά­σουν κα­νέ­να σπί­τι ή κά­ποι­α πρά­ξη α­πό το έ­θι­μο γί­νο­νται πα­ρα­τη­ρή­σεις: ό­πως π.χ. ο Α­λής μπαί­νο­ντας στο σπί­τι α­φού πει τα κα­θι­ε­ρω­μέ­να “ΧΡΟ­ΝΙΑ ΠΟΛ­ΛΑ” πρέ­πει να πά­ει στη φω­τιά στο τζά­κι και να τρα­γου­δή­σει:

«Μπιά­ρι-Μπιού­ρι φέρ­νω γει­α φέρ­νω χα­ρά
φέρ­νω νύ­φες με γα­μπροί
γε­λά­δες με μο­σχά­ρια
προ­βα­τί­νες μ’ αρ­νιά
κο­τό­πλα μ’ αυ­γά».

Μό­λις φεύ­γει α­πό το σπί­τι η πρώ­τη ο­μά­δα έρ­χε­ται η ΔΕΥ­ΤΕ­ΡΗ Ο­ΜΑ­ΔΑ.

ΔΕΥ­ΤΕ­ΡΗ Ο­ΜΑ­ΔΑ

Εί­ναι οι κλέ­φτες με την κλε­φτο­πού­λα (Μπού­λα)
ζω­σμέ­νοι ό­λοι με μα­χαί­ρια στη μέ­ση και στα χέ­ρια.

Τρα­γου­δά­νε α­πό το έ­να σπί­τι στο άλ­λο το τρα­γού­δι:
Ά­νοι­ξε μά­ναμ’ ά­νοι­ξε γι­α­τί με κυ­νη­γού­νε
κι αν δεν μ’ α­νοί­ξεις μά­να μου το αί­μα θα με πιού­νε.

Μπαί­νο­ντας στο σπί­τι λέ­νε τα τρα­γού­δια και κυ­ρί­ως χο­ρεύ­ει η Μπού­λα:
Της Γα­λα­νής το φό­ρε­μα της ρού­σας το φου­στά­νι
πέ­ντε ρα­φτά­δες τό­ρα­φταν και τρεις το τρα­γου­δού­σαν
κι έ­να μι­κρό ρα­φτό­που­λο ρά­φει και τρα­γου­δά­ει
φο­στά­νι μου πε­ρή­φα­νο και χρυ­σο­κε­ντη­μέ­νο
πως σε κρα­τώ στα χέ­ρια μου νά­χα και την κυ­ρά σου.

Ό­ταν χο­ρεύ­ει ο Αρ­χι­κλέ­φτης λέ­νε:
Λε­βέ­ντης ή­μαν μια φο­ρά λε­βέ­ντι­κα χό­ρευ­α
λε­βέ­ντι­κα πα­τώ στη γη και κουρ­νι­α­χτό δεν βγά­ζω
παι­διά μ’ σαν θέλ­τε λε­βε­ντιά και κλέ­φτες να γε­νεί­τε
ε­μέ­να να ρω­τή­σε­τε πως τα περ­νούν οι κλέ­φτες
ψω­μί ζε­στό δεν έ­φα­γα σε στρώ­μα δεν κοι­μήθ’­κα
το χέ­ρι μου προ­σκέ­φα­λο και το σπα­θί μου στρώ­μα
ο­λημε­ρίς στον πό­λε­μο το βρά­δυ κα­ρα­ού­λι.
Η δεύ­τε­ρη ο­μά­δα ζη­τά­ει χα­ρά­τσι κλέ­βει τα υ­πάρ­χο­ντα του σπι­τιού και φεύ­γει τρέ­χο­ντας και τρα­γου­δώ­ντας.

ΤΡΙ­ΤΗ Ο­ΜΑ­ΔΑ

Οι χω­ρο­φύ­λα­κες οι ο­ποί­οι το μό­νο που κά­νουν εί­ναι να κα­τα­γρά­φουν τις ζη­μιές των κλε­φτών ή να βά­ζουν πρό­στι­μα γι­α­τί ά­νοι­ξαν την πόρ­τα στους κλέ­φτες και τους πε­ρι­ποιή­θη­καν.

ΤΕ­ΤΑΡ­ΤΗ ΚΑΙ ΠΕ­ΜΠΤΗ Ο­ΜΑ­ΔΑ ΕΙ­ΝΑΙ

Τα μαϊ­μού­λια, οι μπά­μπες, οι παπ­πού­δες, ο γι­α­τρός, οι πα­πά­δες κ.λπ.
Ό­λοι χο­ρεύ­ουν με το δι­κό τους τρό­πο και τα δι­κά τους τρα­γού­δια προ­κα­λώ­ντας το γέ­λιο σ’ ό­λο το σπί­τι.
π.χ. «Μια ψεί­ρα δω μια ψεί­ρα κει
μια ψεί­ρα πα­ρα­πέ­ρα
μου κά­νουν το κορ­μά­κι μου
σαν τρύ­πια τα­μπα­κιέ­ρα»

Ό­λες αυ­τές οι ο­μά­δες περ­νούν απ’ ό­λα τα σπί­τια του χω­ριού μα­ζεύ­ο­ντας λου­κά­νι­κα-τσι­γα­ρί­δες-τσί­που­ρο-κρα­σί-ψω­μί-κρέ­ας και βγαί­νουν το α­πό­γευ­μα στην πλα­τεί­α του χω­ριού. Ε­κεί ό­λοι μα­ζί χο­ρεύ­ουν τρα­γου­δώ­ντας τα ε­ξής τρα­γού­δια:

1) Έ­να Σάβ­βα­το βρά­δυ μια Κυ­ρι­α­κή πρωί
στον Ά­δη να κα­τέ­βω και στον πα­ρά­δει­σο
το χά­ρο ν’ α­ντα­μώ­σω δυο λό­για να του πω
χά­ρε για χά­ρι­σέ μου σαΐ­τες κο­φτε­ρές
να πάω να σαϊ­τέ­ψω δυο τρεις με­λα­χροι­νές
πώ­χουν στα χεί­λη βά­μα στο μά­γου­λο ε­λιά
κι α­νά­με­σα στα στή­θια χρυ­σή πορ­το­κα­λιά
που καν’ τα πορ­το­κά­λια και δεν μυ­ρί­ζου­νε
το ποιός θα τα μυ­ρί­σει θα πά­ει στη φυ­λα­κή
Ε­γώ θα τα μυ­ρί­σω κι ας πάω φυ­λα­κή.

2) Το μή­λο πού­ναι στη μη­λιά το πα­ρα­γι­νο­μέ­νο
για σέ­πε­ται για χά­νε­ται για τα που­λιά το τρώ­νε.

3) Ε­φτά καρ­διές νά­χει ο άν­θρω­πος
στο στρα­τι­κό μην πά­ει
το στρα­τι­κό εί­ναι ο­χτι­κιό, χτι­κιά­ζει πα­λη­κά­ρια
μας χτί­κι­α­σε έ­νας λο­χα­γός κι έ­νας ε­πι­λο­χί­ας.

Τε­λειώ­νο­ντας θα ή­θε­λα να α­να­φέ­ρω ό­τι το πρωί και α­φού τε­λειώ­σει η εκ­κλη­σιά ό­λες μα­ζί οι ο­μά­δες ό­λα τα “ΡΟ­ΓΚΑΤΖΑ­ΡΙΑ” βγαί­νουν στην πλα­τεί­α του χω­ριού και ξε­κι­νά­νε με το τρα­γού­δι:
Σή­με­ρα έ­χου­με και μεις και­ρό
να βγού­με στο σιρ­γιά­νι
να μά­σου­με γραμ­μα­τι­κούς
να μά­σου­με πα­πά­δες
ν’ α­νοί­ξου­με τις εκ­κλη­σιές
να δού­με τα βαγ­γέ­λια.

Έ­τσι, ξε­κι­νά­ει το γλέ­ντι και περ­πα­τώ­ντας μια μέ­ρα α­ξέ­χα­στη στο τέ­λος πε­θαί­νει ο Α­λής κλαί­ει και ο­δύ­ρε­ται η Μπού­λα με το σόι της, φυ­λα­κί­ζο­νται οι κλέ­φτες με­τά α­πό δί­κη και καί­γο­νται τα μαϊ­μού­λια.

Ο χο­ρός συ­νε­χί­ζε­ται μέ­χρι να νυ­χτώ­σει και ο ΠΑ­ΝΑ­ΡΑΣ με την κλού­τσα στα χέ­ρια να τρα­γου­δά το τρα­γού­δι της “Γου­μά­ρας” και κλεί­νου­με το “Πώς στο­μπί­ζουν το πι­πέ­ρι”.

(AΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ “ΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ”)

Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!