Γράφω ετούτες τις γραμμές γιατί μέρες τώρα ήθελα να γράψω αλλά έπρεπε προηγουμένως να καταλαγιάσει ο κουρνιαχτός των εκλογών. Έψαχνα και μία αφορμή η αλήθεια είναι και την βρήκα σε τούτη την μικρή ιστορία:
Την 1η Γενάρη του 1994 το Μεξικό ξύπνησε για να δει, από το πουθενά, έναν νέο επαναστατικό στρατό να καταλαμβάνει τη μία μετά την άλλη τις επαρχιώτικες πόλεις του Νότου. Ο στρατός EZLN κατέθεσε τότε μία διακήρυξη με τον τίτλο “Μεξικανική Αφύπνιση” (El Despertador Mexicano) στην οποία δήλωνε οτι πολεμά για “δουλειά, γη, στέγη, τροφή, υγεία, παιδεία, ανεξαρτησία, ελευθερία, δημοκρατία, δικαιοσύνη και ειρήνη”. Τίποτα το ασυνήθιστο έως τότε και έως σήμερα. Χιλιάδες κινήματα ανά τους αιώνες διεκδίκησαν τα ίδια αγαθά. Ποιά όμως ήταν η διαφορά του Επαναστατικού στρατού των Ζαπατίστας; Ότι αυτοί εδώ δεν διεκδικούσαν την εξουσία αλλά αυτά μονάχα που διακήρυτταν. Η ένοπλη επανάσταση καταποντίστηκε από τον Μεξικανικό στρατό με κόστος εκατοντάδες ζωές, οι Ζαπατίστας δεν παρέδωσαν τα όπλα αλλά παρέμειναν απομονωμένοι στη ζούγκλα Λακαντόνα και τα βουνά έχοντας υπό την προστασία τους δεκάδες χωριά στην περιοχή της Τσιάπας. Τα χωριά αυτά διοικούνται από τον λαό τους, κυρίως ιθαγενείς Μάγιας και έχουν σήμερα αναπτύξει ένα δικό τους οικονομικό σύστημα στο οποίο περιλαμβάνεται το ελεύθερο εμπόριο δίχως μεσάζοντες (fair trade). O EZLN παρέμενε ανέκαθεν ανοιχτός στο διάλογο με τις εκάστωτε κυβερνήσεις. Ο διάλογος όμως αυτός κατέληγε πάντα σε αθέτηση των συμφωνιών από την μεριά των κυβερνήσεων. Αρχηγός δεν υπάρχει στον EZLN παρά μονάχα εκπρόσωπός, ο θρυλικός υποδιοικητής Μάρκος. Υποδιοικητής διότι ο ίδιος λέει πως διοικητής είναι ο λαός. Το πρόσωπό του δεν το έχει δει κανείς έως σήμερα διότι επέλεξε να φορά κουκούλα όπως και όλοι οι Ζαπατίστας. Το επέλεξε, όχι για να τρομάζει τις απανταχού συντηρητικές ψυχές που τρέμουν την κουκούλα, αλλά γιατί αυτός ο αγώνας δεν είναι κανενός αφού ανήκει σε όλους. Δεν θέλησε ποτέ να συμβεί στον ίδιο ότι συνέβη στον Τσε Γκεβάρα. Να γίνει δηλαδή ένα σύμβολο. Το καθεστώς του Μεξικού, στην προσπάθειά του να πλήξει το κύρος του Μάρκος, έδωσε στη δημοσιότητα τα στοιχεία του, λέγοντας μάλιστα πως δεν είναι ιθαγενής και πως δεν τους εκπροσωπεί. Τον Φεβρουάριο του 1995 αποκαλύφθηκε πως πρόκειται για τον Ραφαέλ Σεμπάστιαν Γκιγιέν Βισέντε που γεννήθηκε το 1957 στο Ταμπίκο, μια παράκτια πόλη στον Κόλπο του Μεξικού, με σπουδές φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο UNAM, ο οποίος μάλιστα ακολούθησε ακαδημαϊκή καριέρα όταν αποφάσισε να ενταχθεί στον EZLN. Ο ίδιος όμως έχει πει για τον εαυτό του: “Ο Μάρκος είναι όλες οι καταπιεσμένες μειονότητες που αντιστέκονται, εκρήγνυνται και λένε “Φτάνει πια!”. Όλες οι μειονότητες την ώρα που πρέπει να μιλήσουν, και όλες οι πλειονότητες την ώρα που πρέπει να σωπάσουν και να υπομείνουν. Όλοι οι αποκλεισμένοι που αναζητούν ένα λόγο, το λόγος τους, αυτό που ξαναδίνει την πλειοψηφία στους αιώνια διασπασμένους, εμάς. Ότι ενοχλεί την εξουσία και τις καθησυχασμένες συνειδήσεις, αυτό είναι ο Μάρκος….”
Ο φαινομενικός θρίαμβος της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης επέτρεψε στην παγκόσμια δεξιά να περηφανεύεται για τη μόνιμη κυριαρχία του κοσμοσυστήματος. Αυτό που έκαναν οι Ζαπατίστας ήταν να υπενθυμίσουν σε αυτούς (και στην παγκόσμια αριστερά) οτι υπήρχε όντως εναλλακτική, αυτή ενός δημοκρατικού και ισότιμου κόσμου. Κλειδί της ιδεολογίας τους είναι η πολιτικοποίηση και συμμετοχή όλων των πολιτών στις αποφάσεις. Με αυτοοργανωμένες κοινότητες και αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες οι αποφάσεις παίρνονται από κάτω προς τα πάνω κι όχι αντίθετα, Η ηγεσία πρέπει να διοικεί υπακούοντας, έλεγε ο Μάρκος, και με αυτό εννοούσε την υπακοή στην βάση που είναι ο λαός. “Λυπούμαστε για την αναστάτωση, αλλά αυτό είναι η επανάσταση” δήλωνε το 1994.
Την περασμένη Κυριακή, σε μία από τις σπανιότατες δημόσιες εμφανίσεις του “Ο Μάρκος έπαψε να υφίσταται” και επέστρεψε στην ανθρώπινη υπόστασή του. Πέταξε από πάνω του τον θρύλο κι άφησε την εκπροσώπηση των Ζαπατίστας στον υποδιοικητή Μόισες. “Δεν μπορεί να υπάρξει ανάπαυλα για κανέναν από εμάς που πιστεύει οτι ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός” δήλωσε ο τελευταίος. Κι ο αγώνας συνεχίζεται. Σήμερα στην Τσιάπας ζούνε 1.500.000 άνθρωποι που συναποφασίζουν, μέσα από τους δήμους και τις κοινότητες, ακόμη και για τα “λάθη” τους. Ένα κίνημα που αν και αποκλεισμένο εμπνέει με το ήθος του εκατομμύρια ανθρώπους ανά τον κόσμο. Το γεγονός οτι κατάφεραν να υπάρχουν τόσα χρόνια είναι γιατί απλά τα αιτήματά τους είναι δίκαια.
Αυτή ήταν η μικρή ιστορία που θέλησα να πω για να την γνωστοποιήσω όσο μακρύτερα μπορώ. Και τώρα θα’θελα να κάνω δυο σχόλια για όσα βίωσα και έμαθα μέσα από την μικρή εμπειρία που μου έδωσε η ενασχόληση μου με τα κοινά. Ο κόσμος κατηγορεί την αριστερά γιατί δεν είναι έτοιμη να διοικήσει. Στην πραγματικότητα είναι ο λαός που δεν είναι έτοιμος. Προτιμά να δίνει την εξουσία σε αυτούς που θα τα κάνουν όλα γι’ αυτόν κι όχι σε αυτούς που του λένε να τα κάνουν όλα μαζί. Ποιός ξεβολεύεται; Ο φόβος μήπως “οι κομμουνιστές μας πάρουν τα σπίτια” υπάρχει ακόμη διάχυτος. Κανείς δεν είναι έτοιμος να παραχωρήσει το παραμικρό για να γλιτώσει από την εξαθλίωση. Μα πώς να ξεφύγεις από αυτήν όταν δεν είσαι έτοιμος να κάνεις καμία θυσία; Κι από την άλλη το σύστημα θα επιθυμεί πάντα να σε κρατάει δέσμιο με ανυποψίαστο τρόπο. Σαν παράδειγμα αναφέρω τον άνθρωπο που είναι σήμερα διορισμένος στην άγονη γραμμή ενώ η οικογένειά του ζει εδώ. Ο άνθρωπος αυτός δεν θα αναρωτηθεί ποτέ γιατί δεν ζει κι ο ίδιος εδώ όπως θα έπρεπε. Το λαμβάνει σαν κάτι δεδομένο, το αποδίδει και λίγο στην κακή του μοίρα, τα βάζει και με την κρίση και ψάχνει με κάθε τρόπο να απαλλαγεί από το βάσανό του. Το κατανοώ. Δεν σκέφτηκε όμως ποτέ ότι εξαρχής δεν έπρεπε να είναι έτσι τα πράγματα. Όπως προείπα: το σύστημα επιθυμεί να σε κρατάει δέσμιο. Θέλει να του έχεις υποχρέωση. Σε θέτει εξ’ αρχής σε δυσμενή θέση ώστε να έρθει εκείνο να σε σώσει. Προσδοκά στο να εκμεταλλευτείς τα παραθυράκια, που επίτηδες αφήνει ανοιχτά, ώστε να του είσαι αιώνια υπόχρεος. Κι αύριο όταν θα σε χρειαστεί θα σου θυμίσει σαφώς ποιος ήταν εκείνος που κάποτε σε «έσωσε». Το γνωστό δηλαδή σε όλους μας πελατειακό κράτος που όλοι αγαπάμε να μισούμε αλλά ως εκεί!
Σήμερα όλοι εναποθέτουν τις ελπίδες τους στους νέους για μια αλλαγή. Ξεχνούν όμως ότι οι νέοι στην πλειοψηφία τους δεν είναι πολιτικοποιημένοι. Ή είναι απολιτίκ, (κάτι που μοιάζει και με κοινωνικό καρκίνο), ή είναι πολιτικοποιημένοι στα ίδια πρότυπα του παρελθόντος. «Δεν αρκεί όμως να πολιτεύεσαι», έλεγε ο Μάρκος, «πρέπει να ξέρεις και να ασκείς πολιτική». Στις τελευταίες εκλογές πρώτη φορά είδα τόση λαχτάρα να γίνει κάνεις καπετάνιος σ’ ένα πλοίο που βυθίζεται. Γιατί; ‘Έχει αναρωτηθεί κανείς; Ας κοιτάξουμε όλοι έναν έναν αυτούς που διεκδίκησαν την εξουσία (και βάζω και μένα μέσα σ’ αυτούς) κι αυτούς που την κατέχουν. Ποιές ήταν οι προθέσεις μας; Να σώσουμε το καράβι ή μήπως τον εαυτό μας; Μα «ο λαός δεν σώζεται…σώζει» έλεγε ο δικός μας Νίκος Καζαντζάκης και είμαι σίγουρη ότι θα συμφωνούσε κι ο Μάρκος. Ο κύβος πάντως ερρίφθη κι εγώ έπαψα να ελπίζω σε καλύτερες μέρες.
Πηγές και περαιτέρω πληροφορίες για το κίνημα των Ζαπατίστας εδώ:
http://www.ypovrixio.gr/article.php?issues_no=10&contents_id=547
http://eagainst.com/articles/%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%AD%CF%81%CF%89%CE%BC%CE%B1-zapatistas/
http://afterhistory.blogspot.gr/2014/05/blog-post_24.html
http://struggle.ws/pdfs/revealed.pdf
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
