Δευτέρα, 28 Σεπτεμβρίου, 2020
Αρχική ΑΠΟΨΕΙΣ/ΣΧΟΛΙΑ ΑΠΟΨΕΙΣ Ο αρχαίος λόγος στον ιδιωματικό λόγο της Καλαμπάκας

Ο αρχαίος λόγος στον ιδιωματικό λόγο της Καλαμπάκας

-

Της ΕΥΑΓΓΕΛΙΑΣ ΜΠΙΤΟΥ,
φιλολόγου

Με χαρά πήρα στα χέρια μου το καινούργιο βιβλίο του εξαίρετου φιλολόγου Δημητρίου Π. Πλιάτσικα με τίτλο, Ο αρχαίος λόγος στον ιδιωματικό λόγο της Καλαμπάκας. Καλαίσθητο και πολύ, όπως και τα άλλα του βιβλία, φροντισμένο!
Το οπισθόφυλλο συστήνει τον συγγραφέα με σύντομο βιογραφικό που πλαισιώνεται με λέξεις ιδιωματικές, οι οποίες αποτελούν λήμματα του βιβλίου και κεντρίζουν το ενδιαφέρον, ενώ στο εμπροσθόφυλλο δεσπόζει ο Όμηρος επάνω, καταλαμβάνοντας τα δύο τρίτα περίπου, και κάτω εικονίζεται η Καλαμπάκα υπό την προστασία των επιβλητικών μετεωρίτικων βράχων. Ο συνδυασμός κινεί την περιέργεια και ίσως κάποιους προβληματίζει.
Στον νου μου όμως έρχονται συνειρμικά οι στίχοι του Ελύτη:
« Τη γλώσσα μου εδωσαν ελληνική/ το σπίτι φτωχικό στις αμμουδιές του Ομήρου.
Μονάχη έγνοια μου η γλώσσα στις αμμουδιές του Ομήρου…
Εκεί σπάροι και πέρκες/ανεμόδαρτα ρήματα …» (ΤΟ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ, ΤΑ ΠΑΘΗ, Β΄)
Στους στίχους παραλληλίζονται νοηματικά η γλώσσα η ελληνική και το σπίτι το φτωχικό, με υπερέχουσα έννοια την πανάρχαια ελληνική γλώσσα, της οποίας δηλώνεται ο πλούτος, η καταγωγή αλλά και η γέννηση. Στους μεγάλους δημιουργούς της και στη ρίζα της ο Όμηρος!
Με το εμπροσθόφυλλο επομένως ο αναγνώστης προετοιμάζεται και μάλλον ευχάριστα ξαφνιάζεται, όταν σε πολλά λήμματα βρίσκει παραπομπή στον Όμηρο και διαπιστώνει πόσο βαθιά είναι η ρίζα των λέξεων. Άντεξαν δηλαδή χιλιετίες, σε σκληρές ιστορικές περιπέτειες, και ως «ανεμόδαρτα ρήματα» έφθασαν ως εμάς, κάποτε φαγωμένες από τον χρόνο έτσι που, αν δεν τις ψάξεις πολύ, δεν τις αναγνωρίζεις. Ποιος, επί παραδείγματι, υποπτεύεται όταν ακούσει τις λέξεις, αμάρα, μπλάζου, αμαλαϊά, ροθ’κι, θ’κέλι, κλάθ’κι, ανάλ(ι)μα… ότι έρχονται από τα χρόνια τα παλιά;
Αυτό το ψάξιμο, τον μεγάλο κόπο της έρευνας, ανέλαβε ο συγγραφέας με υπομονή και επιμονή, επιστημονική υπευθυνότητα και μεθοδικότητα, μια και « τον έθελγε η ιδέα του ετύμου των λέξεων», όπως ο ίδιος γράφει στον πρόλογο, από τον καιρό που ως καθηγητής δίδασκε στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.
Αξιοπρόσεκτες και οι τέσσερις φωτογραφίες της Καλαμπάκας στην οποία ζει και την οποία πραγματικά αγαπάει∙ η πρώτη, «Γειτονιά της προπολεμικής Καλαμπάκας», και η δεύτερη, «Περιοχή στο βόρειο τμήμα της προπολεμικής Καλαμπάκας», πριν και μετά τον πρόλογο αντιστοίχως, η τρίτη, «Περιοχή Σοπωτού, δεκαετία 1930», πριν αρχίσουν τα λήμματα, και η τέταρτη, «Το ναϋδριο του Αγ. Γεωργίου στο Σοπωτό», πριν από τη Βιβλιογραφία, εμφανίζουν μια Καλαμπάκα, που σχετίζεται στενά με τον ιδιωματικό λόγο που παραθέτει στο βιβλίο. Η Καλαμπάκα και η ζωή της σε μια άλλη εποχή∙ τότε που ο ιδιωματικός λόγος ήταν ο λόγος της
Στο βιβλίο παρατίθενται τα λήμματα με την ιδιωματική τους εκφορά –αγλίστρα, αήσκιουτους, αλείχουδους, αμπώζου… – και ακολουθεί η σημασία τους. Στα περισσότερα έπεται συνήθως φράση με όλη τη χάρη του ιδιωματικού λόγου, δοσμένη με ακρίβεια εκπληκτική – καθόλου εύκολη υπόθεση! – στην οποία εμπεριέχεται η λέξη, που τοποθετείται έτσι σε ευρύτερο νοηματικό σύνολο. Καταγράφεται συνεπώς ιδιωματικός λόγος της Καλαμπάκας – της ευρύτερης περιφέρειας μάλλον – που χάνεται μαζί με τους ανθρώπους που τον μιλούσαν και οι οποίοι σιγά – σιγά φεύγουν. Αυτόν τον λόγο οι μεσήλικες τον καταλαβαίνουν ακόμα, αλλά δεν τον χρησιμοποιούν, ενώ οι νέοι συνήθως τον αγνοούν. Έπεται η ετυμολογία της λέξεως, κατά κάποιο τρόπο η ιστορία της, πώς δηλαδή κατέληξε στη σημερινή της μορφή∙ από τον μεσαιωνικό τύπο, όπου αυτός υπάρχει, φθάνει ώς την αρχαιότητα. Η πλούσια βιβλιογραφία επικυρώνει τη σοβαρότητα της έρευνας.
Όλα τα ανωτέρω είναι αποδεικτικά του χρόνου τον οποίο διέθεσε, του κόπου που κατέβαλε και της αγάπης στην γλώσσα και την γενέτειρα πόλη του Καλαμπάκα. Φαίνεται βέβαια και μια άλλη του αγάπη στοργική∙ αυτή προς τα παιδιά, αφού το βιβλίο είναι αφιερωμένο στα εγγόνια του. Ως καλός Δάσκαλος νοιάζεται για τα νιάτα, για τις ερχόμενες γενιές∙ θα τις ήθελε κληρονόμους της μεγάλης πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλεως.
Το παρόν πόνημα αποτελεί συνέχεια αλλά και εμβάθυνση του προηγουμένου, ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ, η γλώσσα, ο τόπος, οι κάτοικοι, όπως αναφέρει και ο συγγραφέας στον πρόλογό του: «Όταν δε ετοίμαζα την έκδοση του πρώτου βιβλίου μου, στο κεφάλαιο του τοπικού λεξιλογίου (γλωσσαρίου), διαπίστωσα τη σχέση πολλών ιδιωματικών νεοελληνικών λέξεων με τον αρχαίο ελληνικό λόγο. Αυτό υπήρξε και η αφορμή για μια ουσιαστικότερη μελέτη της σχέσης αυτής…».
Αν λοιπόν το προηγούμενο βιβλίο του αποτελεί κιβωτό της ντοπιολαλιάς, του δεύτερου η σημασία και η αξία του είναι άλλη, εξ ίσου μεγάλη: Καταδεικνύει και τεκμηριώνει τη συνέχεια της γλώσσας που αξιωθήκαμε να μιλάμε! Πολύ εύστοχα αποτυπώνεται αυτή η συνέχεια και στον τίτλο, Ο αρχαίος λόγος στον ιδιωματικό λόγο της Καλαμπάκας. Φαίνεται καθαρά πόσο ανθεκτική αποδείχθηκε η γλώσσα μας στον καταλύτη, τον «πανδαμάτορα» χρόνο!
Θα εκπλαγούν για παράδειγμα οι νέοι, όταν διαπιστώσουν ότι η συνήθης στα χείλη τους λέξη «κολλητός» απαντά και στον Όμηρο (Οδ. ρ, 117), με την έννοια του «στερεά συνδεδεμένος», και ότι σχετίζεται με την ιδιωματική λέξη ακουλνάου (κολλάω).
Για όσους παλαιά ζεσταινόμασταν τις κρύες μέρες και νύχτες του χειμώνα με τα τζάκια, μας είναι οικείο το «απουμώνουμι», και κατανοητή η ιδιωματική φράση, “γιόμ’σι ου νουντάς καπνό∙ απουμώθ’καμαν”. Ποιος όμως υποπτευόταν πως σχετίζεται με το πώμα που φθάνει ως τον Όμηρο;
Το «κινώνου», «μοιράζω το φαγητό στα πιάτα από την κατσαρόλα, σερβίρω», ίσως να είναι σε πολλούς γνωστό, και πιθανόν παιδιά να καταλαβαίνουν τη φράση “άντι, μάνα, κένουσ’ του φαΐ∙ ξιλιγώθ’καμαν απ’ την πείνα”. Την ετυμολογία όμως, <κενώνω<αρχ. κενω (-όω) “αδειάζω κάτι κάπου “, <κενός (ποιητ. κεινός), που απαντά και στον Όμηρο «συν κεινησιν ναυσί», με άδεια πλοία, Ιλ,Δ,181, … μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει στο εν λόγω βιβλίο.
Συχνά στα παιδικά μας χρόνια χρησιμοποιούσαμε τη λέξη «συνέργια», με την έννοια της άμιλλας, και συνηθισμένη η συμβουλή που ακούγαμε, «μη συνιρίζιστε», μη δίνετε σημασία, μη θυμώνετε, μην παρεξηγείτε. Πού να φανταζόμασταν όμως πως σχετίζεται με τις ομηρικές λέξεις έρις και ερίζω;
Το ουμός (ωμός), άψητος, δεν χρησιμοποιείται πλέον ως χαρακτηρισμός ανθρώπου αδύναμου, ( άψητου στη ζωή), αλλά έρχεται πραγματικά από τις «ακρογιαλές του Ομήρου».
Το παρόν βιβλίο δεν διαβάζεται όπως ένα αφήγημα. Το ξεφυλλίζεις και σταματάς όπου σκαλώσει η ματιά σου. Σε περνάει στους παλιούς καιρούς και σε κάνει να χαμογελάς με ικανοποίηση, να νιώθεις περήφανος και πιο δυνατός, αφού διαπιστώνεις πόσο βαθιές είναι οι ρίζες της γλώσσας σου, άρα και της φυλής σου. Όσο και να φυσάν οι άνεμοι του σύγχρονου κόσμου, η γλώσσα μας, το μεγάλο σπίτι του Ελληνισμού, έχει θεμέλια γερά. Αυτό φαίνεται πεντακάθαρα σε τούτο το βιβλίο! Αυτό δεν μπορεί να μας το πάρει κανείς, αν δεν το παραδώσομε, αν δεν το εγκαταλείψομε. Αυτό συνειδητοποιεί όποιος αφιερώσει λίγο χρόνο ξεφυλλίζοντάς το.
Οφειλόμενες λοιπόν στον συγγραφέα οι ευχαριστίες και για τον πολύ κόπο του και για τη μεγάλη του προσφορά στη γλώσσα του τόπου μας!

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ

ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ

Και επίσημα πλέον μπήκαμε στο χειμώνα και ήρθε η κατάλληλη εποχή για να προετοιμάσετε το σπίτι σας για τις κρύες μέρες που πρόκειται να έρθουν. Η αλλαγή-ανακαίνιση του σπιτιού για να υποδεχθούμε το χειμώνα πλέον δεν είναι μια πολυέξοδη διαδικασία αλλά μια ευχάριστη υπόθεση αφού το κατάστημα Νικολάου Μήτσιου φροντίζει...

ΠΡΑΤΗΡΙΟ ΥΓΡΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ  ΜΑΚΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ 8ο χλμ. ε.ο. Τρικάλων - Καλαμπάκας Τηλ. 2431088220

Η πιο νόστιμη και λαχταριστή επιλογή της πόλης, FOOD FACTORY. Από Δευτέρα έως Πέμπτη: 17:00 έως αργά το βράδυ και Παρασκευή – Σάββατο και Κυριακή: Από τις 12:00 το μεσημέρι έως αργά το βράδυ απολαύστε τις νόστιμες και ιδιαίτερες γεύσεις του τώρα και στο χώρο σας. Καλέστε: τηλ: 24320 75305 ή 6988 281600 ...

Άννα Γίδα – Παιδίατρος Τρικάλων 114-116 , Καλαμπάκα Ωράριο Ιατρείου: Καθημερινά: πρωί 9.00-1.30 Απόγευμα 6.00-9.00 (εκτός Τετάρτης) Τηλ.: 24320 78433 Fax.: 24320 78434 Κιν.: 6977 636897 e-mail: [email protected]

Δείτε περισσότερα: http://www.nyfika-sofie.gr

ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ-ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ – ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΤΣΑΡΟΥΧΑΣ

Ο Δρ. Αλέξανδρος Τσαρούχας είναι Ορθοπαιδικός Χειρουργός με εξειδίκευση στην αρθροσκοπική χειρουργική του γόνατος και του ώμου, την επανορθωτική χειρουργική των μεγάλων αρθρώσεων και την τραυματολογία. ΔΕΙΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ 

Ιατρείο στην Καλαμπάκα και στην Κηφισιά από τον Ψυχίατρο Χρίστο Χ. Λιάπη

Δεύτερο Ιατρείο στην Καλαμπάκα λειτουργεί, από τον Ιούνιο, ο γνωστός Ψυχίατρος και Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών, Χρίστος X. Λιάπης MD, MSc. PhD, ως παράρτημα του ιατρείου του στην Κηφισιά. Σε έναν χώρο υψηλού συμβολισμού για το πεδίο των νευροεπιστημών της Καλαμπάκας, στην οδό Περικλέους 8, καθώς εκεί ασκούσε το λειτούργημα...

ΠΑΠΠΑΣ: Οικοδομικά Υλικά – Χωματουργικά έργα – Είδη Υγιεινής

Νέο κατάστημα στην Καλαμπάκα Η εταιρεία ΠΑΠΠΑΣ, είναι γνωστή σε όλους εδώ και πολλά χρόνια για τις δραστηριότητές της στα χωματουργικά έργα. Πριν από 5 περίπου χρόνια επεκτάθηκε στο χώρο των οικοδομικών υλικών και ειδών υγιεινής ανοίγοντας ένα πρότυπο κατάστημα στην Διάβα Καλαμπάκας. Πελάτες της είναι πολλοί επαγγελματίες της πόλης και...

Ψητοπωλείο “Ψηστήρι” στην Καλαμπάκα με πεντανόστιμες κρεατολιχουδιές

Στην οδό Πίνδου 47 στην πόλη μας λειτουργεί ένα καταπληκτικό ψητοπωλείο, το Ψηστήρι. Σ' έναν άψογα διαμορφωμένο χώρο μπορείτε να δοκιμάσετε πεντανόστιμες κρεατολιχουδιές όπως λαχταριστά σουβλάκια, χοιρινό και κοτόπουλο. Ο πλούσιος κατάλογος περιλαμβάνει ακόμη πίτες με γύρο, κεμπάπ, λουκάνικο, ποικιλία ορεκτικών και σαλάτες και πολλά άλλα, όλα μια σκέτη απόλαυση. Μπορείτε...

Ελληνική Αστυνομία: Ανακοίνωση για την έκδοση δελτίων ταυτότητας και διαβατηρίων

Από το Αρχηγείο της Ελληνικής Αστυνομίας ανακοινώνεται ότι πολίτες που επιθυμούν να προβούν στην έκδοση δελτίου ταυτότητας ή διαβατηρίου, πρέπει προηγουμένως να επικοινωνούν με την αρμόδια Υπηρεσία, προκειμένου να καθοριστεί συγκεκριμένη ώρα προσέλευσης για την εξυπηρέτησή τους. Η διαδικασία αυτή θα εφαρμοστεί για όσο διάστημα κριθεί απαραίτητο στο πλαίσιο των...

Βραδιά Τσάμπιονς Λιγκ (μόνο!)

Η σημερινή ημέρα θα είναι αφιερωμένη στο Τσάμπιονς Λιγκ, το οποίο και επιστρέφει μετά από απουσία λίγων εβδομάδων. Ξεχωρίζει το Τότεναμ – Ολυμπιακός, ένα παιχνίδι με ελληνικό ενδιαφέρον, όπως επίσης και τα Γιουβέντους – Ατλέτικο Μαδρίτης & Ρεάλ – Παρί. Με τα δυο τελευταία θα ασχοληθούμε σήμερα. Ρεάλ – Παρί...

Eκκαθαριστικά της εφορίας: Στα 1.047 ευρώ ο μέσος φόρος

Περίπου 70.000 φορολογικές δηλώσεις υποβάλλονται καθημερινά στο Taxisnet με το ρυθμό κατάθεσης να αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά έως τις 26 Ιουλίου, οπότε εκπνέει η προθεσμία υποβολής. Τα χρεωστικά εκκαθαριστικά... τσουρουφλίζουν με τα γνωστά υποζύγια, ήτοι τους μισθωτούς και τους συνταξιούχους, να καλούνται να πληρώσουν μέσο φόρο 1.047 ευρώ! Σύμφωνα με...

Γ.Γ. Πρόνοιας: Υποσιτίζονται 200.000 μαθητές στην Ελλάδα

Τη συνέχιση του προγράμματος ανθρωπιστικής κρίσης το 2016, προανήγγειλε ο γενικός γραμματέας Πρόνοιας Δημήτρης Καρελλάς o οποίος προκάλεσε αίσθηση προσδιορίζοντας σε 200.000 τους μαθητές που υποσιτίζονται στην χώρα μας. Ο γενικός γραμματέας Πρόνοιας μίλησε για 200.000 μαθητές επί συνόλου 600.000, λέγοντας ότι η κυβέρνηση μπόρεσε απλά να συγκρατήσει -σε σχέση...

Ικανοποίηση Βλαχογιάννη για τη συμπερίληψη των Αστυνομικών Σχολών για πολίτες στα μηχανογραφικά

Την ικανοποίησή του εξέφρασε ο Ηλίας ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗΣ για τη συμπερίληψη των Αστυνομικών Σχολών (Αστυφυλάκων και Αξιωματικών της Αστυνομίας) ΓΙΑ ΠΟΛΙΤΕΣ, στο μηχανογραφικό δελτίο των Πανελλαδικών Εξετάσεων του 2014, μετά από συνεχείς παρεμβάσεις του προς τις πολιτικές ηγεσίες των Υπουργείων Παιδείας, Δημοσίας Τάξεων και Διοικητικής Μεταρρύθμισης. Η προσπάθεια του κ....

Οι τρεις τελικές λύσεις για τα δάνεια των δημοσίων υπαλλήλων

Τρία διαδοχικά στάδια περιλαμβάνει η ρύθμιση στην οποία κατέληξαν κυβέρνηση και Διοίκηση του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων για το ασφυκτικό πρόβλημα 135.000 δανείων δημοσίων υπαλλήλων. Πρόκειται για τις επιλογές της επιμήκυνσης, της μείωσης του επιτοκίου και του διαχωρισμού του δανείου σε δύο τμήματα – ένα να εξοφλείται κανονικά και...

Η κίνηση της Ιεράς Μητροπόλεως Σταγών και Μετεώρων

ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ • Ὁ Πρωτοσύγκελλος Ἀρχιμανδρίτης Νήφων Καψάλης τήν Κυριακή 19 Φεβρουαρίου 2017 θά λειτουργήσει καί ὁμιλήσει στην Ι. Μονή Μεγάλου Μετεώρου.Την Τετάρτη το βράδυ 22 Φεβρουαρίου 2017 θά τελέσει την Ιερά Αγρυπνία στο Παρεκκλήσιο Αγίου Γεωργίου Καλαμπάκας . • Ὁ Καθηγούμενος Ἀρχιμ. Πολύκαρπος Βενέτης τήν Κυριακή θά...

Κ. ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ: Επιστολή σε φορείς για την επιτάχυνση της υλοποίησης των έργων που εκτελούνται στα πλαίσια του ΕΣΠΑ Θεσσαλίας

  Την επιτάχυνση της υλοποίησης των έργων που εκτελούνται στα πλαίσια του ΕΣΠΑ Θεσσαλίας ζητά ο περιφερειάρχης κ. Κώστας Αγοραστός με επιστολή του προς τους εμπλεκόμενους φορείς. Στην επιστολή του επισημαίνει πως τα Επιχειρησιακά Προγράμματα του ΕΣΠΑ έχουν εισέλθει στην τελική φάση υλοποίησης τους και απομένει σχεδόν ένας...