Το 2026, ο Σύλλογος Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων (ΣΕΣ) -ένας ανεξάρτητος επιστημονικός σύλλογος- συμπληρώνει 50 χρόνια συνεχούς παρουσίας. Το 1976, μια ομάδα περίπου είκοσι επιστημόνων, σε μια περίοδο θεσμικής και αναπτυξιακής ανασυγκρότησης της χώρας, αποτέλεσε την οργανωμένη έκφραση μιας κοινότητας που διέγνωσε έγκαιρα ότι η πρόοδος της Ελλάδας περνά μέσα από τον εξειδικευμένο ρόλο του συγκοινωνιολόγου μηχανικού. Ο ΣΕΣ, διατηρώντας πάντα τον εθελοντικό και ανεξάρτητο χαρακτήρα του, προωθεί διαχρονικά την επιστήμη των μεταφορών, μακριά από κάθε είδους σκοπιμότητες ή συντεχνιακά συμφέροντα.
Του Θανάση Τσιάνου *
Από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα οι Συγκοινωνιολόγοι της χώρας -περισσότερα από 850 ενεργά μέλη του ΣΕΣ- υπήρξαν παρόντες σε κάθε κρίσιμη καμπή του αναπτυξιακού σχεδιασμού. Συμμετείχαν στη θεμελίωση της σύγχρονης φιλοσοφίας σχεδιασμού και λειτουργίας των μεταφορικών συστημάτων: από τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και τα συστήματα σταθερής τροχιάς έως τις αστικές και υπεραστικές οδούς και τους μεγάλους αυτοκινητοδρόμους. Από την ανάπτυξη των αερομεταφορών και των θαλάσσιων μεταφορών έως τον στρατηγικό σχεδιασμό των εμπορευματικών ροών και της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Η συμβολή τους δεν περιορίζεται στα εμβληματικά έργα. Εκτείνεται από την έρευνα και το ακαδημαϊκό έργο έως τις καθημερινές, φαινομενικά «μικρές» παρεμβάσεις -όπως η μελέτη και ρύθμιση μιας φωτεινής σηματοδότησης- έως και τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό μεγάλων υποδομών και τη διαχείριση σύνθετων μεταφορικών συστημάτων σε εθνική κλίμακα. Στη συγκοινωνιακή προετοιμασία και επιχειρησιακή διαχείριση των Ολυμπιακών Αγώνων Αθήνα 2004, για παράδειγμα, οι συγκοινωνιολόγοι διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διασφάλιση της λειτουργικότητας και της διεθνούς αξιοπιστίας της χώρας.
Πίσω από κάθε επίπεδο σχεδιασμού βρίσκονται ή θα έπρεπε να βρίσκονται συγκοινωνιολόγοι μηχανικοί. Πίσω από επιλογές που επηρεάζουν την ασφάλεια, την ποιότητα και τον χρόνο μετακίνησης, την οικονομική αποδοτικότητα και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα, βρίσκεται -ή οφείλει να βρίσκεται- η επιστημονική τεκμηρίωση.
Η Ελλάδα διαθέτει υψηλού επιπέδου συγκοινωνιολόγους, με διεθνή εμπειρία και συμμετοχή σε μελέτες και ερευνητικά προγράμματα σε όλον τον κόσμο. Ωστόσο, η συστηματική και θεσμική ενσωμάτωση αυτής της γνώσης στην πράξη στην Ελλάδα και στηνδημόσια διοίκηση παραμένει ζητούμενο. Σπάνια συναντά κανείς εξειδικευμένο συγκοινωνιολόγο σε Δήμους και Περιφέρειες, αλλά ακόμα και σε επίπεδο υπουργείων και φορέων μεταφορικού έργου το δυναμικό είναι πραγματικά ελάχιστο, παρότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται εκεί επηρεάζουν καθοριστικά τη λειτουργία των μεταφορών.
Και ασφαλώς, σε πολλές περιπτώσεις, η φωνή των συγκοινωνιολόγων δεν έχει ακουστεί και δεν έχει ληφθεί υπόψη, όπως θα έπρεπε ή όσο θα θέλαμε.
Κατά τη διάρκεια των 50 χρόνων υπήρξαν σημαντικές επιλογές σε επίπεδο πολιτικής που δεν αξιοποίησαν πλήρως τη διαθέσιμη γνώση, οδηγώντας είτε σε παρατεταμένη αδράνεια είτε σε μαξιμαλιστικές κοστοβόρες προσεγγίσεις. Και σε κάθε περίπτωση, παρά τη σημαντική πρόοδο κατά τις τελευταίες 5 δεκαετίες, υπάρχουν πολλά και κρίσιμα ζητήματα που πρέπει να επιλυθούν σε όλους τους τομείς για να έχουμε ένα πραγματικά βιώσιμο και ασφαλές σύστημα μεταφορών.
Και εδώ, οφείλουμε να είμαστε απολύτως σαφείς: όταν η επιστημονική τεκμηρίωση παραμερίζεται ή ενσωματώνεται αποσπασματικά, τα προβλήματα δεν είναι τυχαία. Δεν είναι αποτέλεσμα συγκυρίας. Είναι αποτέλεσμα επιλογών που δεν στηρίχθηκαν επαρκώς στη γνώση, στην ανάλυση και στη μεθοδολογία. Η επιστήμη, όμως, έχει αξία μόνο όταν γίνεται κατανοητή, αξιοποιείται εγκαίρως και μετατρέπεται σε πολιτική πράξη προς όφελος της κοινωνίας.
Εδώ αναδεικνύονται δύο κρίσιμες προϋποθέσεις. Η πρώτη, αφορά στην Πολιτεία: η θεσμική ακρόαση της επιστήμης δεν είναι επιλογή, είναι δείκτης ώριμης δημοκρατίας και προϋπόθεση ορθών αποφάσεων.
Η δεύτερη, αφορά σε εμάς. Οι συγκοινωνιολόγοι και ο ΣΕΣ οφείλουμε να παραμείνουμε αξιόπιστοι και πιστοί στην επιστήμη μας. Η εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται, κατακτάται με συνέπεια, σοβαρότητα και τεκμηρίωση.
Ο ΣΕΣ δεν υπήρξε ποτέ διακοσμητικός φορέας. Πάντα, με εθελοντικό χαρακτήρα, πάντα ανεξάρτητος και μακριά από συμφέροντα, υπήρξε καταλυτικός στη μεταφορά διεθνούς τεχνογνωσίας, στη διαμόρφωση επιστημονικών προτύπων και στη θεσμική ωρίμανση του κλάδου. Μέσα από συνέδρια, επιτροπές εργασίας και τεκμηριωμένες παρεμβάσεις, συνέβαλε ουσιαστικά στη διαμόρφωση μιας σύγχρονης συγκοινωνιακής κουλτούρας στη χώρα -ακόμη και όταν οι παρεμβάσεις αυτές δεν βρήκαν άμεση ανταπόκριση.
Ο ΣΕΣ και οι επιστημονικές του επιτροπές παρεμβαίνουν, προειδοποιούν και καταθέτουν τεκμηριωμένες προτάσεις για το σύνολο των συστημάτων μεταφορών. Δεν διεκδικούν τον ρόλο του πολιτικού αποφασίζοντος. Διεκδικούν τον ρόλο του ανεξάρτητου επιστημονικού συμβούλου.
Κοιτάζοντας όμως προς τα επόμενα 50 χρόνια, ο ρόλος του συγκοινωνιολόγου μετασχηματίζεται ραγδαία. Δεν καλούμαστε πλέον μόνο να διαχειριστούμε απλώς τις μετακινήσεις, αλλά να ηγηθούμε της μετάβασης σε μια νέα εποχή. Η κλιματική αλλαγή, η τεχνητή νοημοσύνη, τα αυτόνομα οχήματα, τα συστήματα διαχείρισης δεδομένων, οι νέες τεχνολογίες σε όλο το φάσμα των μεταφορών, η ανθεκτικότητα των υποδομών, η μείωση της ρύπανσης των μεταφορών, αλλάζουν εκ βάθρων τον τρόπο που σχεδιάζουμε. Οι συγκοινωνιολόγοι είναι εδώ για να εγγυηθούν ότι αυτή η τεχνολογική επανάσταση δεν θα γίνει άναρχα, αλλά με επίκεντρο τον άνθρωπο, την ασφάλεια και την κοινωνική συμπερίληψη. Το μέλλον των μεταφορών είναι ήδη εδώ και απαιτεί περισσότερη επιστήμη από ποτέ.
* Ο Καλαμπακιώτης Θανάσης Τσιάνος είναι πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων.
Το κείμενο φιλοξενήθηκε στη στήλη «Ιδέες και Απόψεις» του ΑΠΕ-ΜΠΕ
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
