Πρόκειται για ένα κομψό και πολυσέλιδο βιβλίο (εκ 604 σελίδων).
Είναι μια επιστημονική μελέτη για το γνωστό στον χριστιανικό κόσμο μεσοβυζαντινό (περί τον 10ον αιώνα) μνημείο Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Καλαμπάκα.
Βάση τής μελέτης αποτελεί η διδακτορική διατριβή, η οποία υποβλήθηκε από την κυρία Λυτάρη το 2017 στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας τής Φιλοσοφικής Σχολής Ιωαννίνων.
Το βιβλίο (διαστάσεων 21,5×28,5) τυπώθηκε περί το τέλος τού 2022 στις Εκδόσεις Θρ. Βογιατζόγλου (Τρίκαλα) σε βαρύ και γυαλιστερό χαρτί, και είναι καλοτυ-πωμένο και σκληρόδετο.
Ο τίτλος του είναι «Ο τοιχογραφικός διάκοσμος του Ναού τής Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην Καλαμπάκα», και ο υπότιτλος «Συμβολή στο έργο τού ζωγράφου Νεοφύτου τού Κρητός».
Χορηγός τής ποιοτικής αυτής έκδοσης είναι η Ιερά Μητρόπολις Σταγών και Μετεώρων. Η φιλολογική επιμέλεια έγινε από την κυρία Βικτώρια Χουλιαρά.
Η Συγγραφέας αναφέρεται στην αγιογράφηση του 1573, που έγινε από τον Νεόφυτο τον Κρήτα (γιο τού περίφημου Θεοφάνους τού Κρητός) και από τον ιερέα Κυριαζή (Σταγέα) με τη συνδρομή τού Επισκόπου τών Σταγών Ιωάσαφ. Ωστόσο, η κυρία Λυτάρη αφιέρωσε τα δύο πρώτα κεφάλαια στα ιστορικά στοιχεία τού Ναού, στα αρχιτεκτονικά γνωρίσματά του και στις επιγραφικές μαρτυρίες του, καθώς και στο καλλιτεχνικό πνεύμα τής Δυτικής Θεσσαλίας κατά τον 16ο αιώνα.
Σε αυτό το πόνημα όλα τα στοιχεία βρίσκονται σε υψηλό βαθμό: Είναι ογκώδες, διανθίζεται με 196 ασπρόμαυρες και με 122 έγχρωμες φωτογραφίες, περιέχει 2.382 υποσελίδιες σημειώσεις, καθώς και εκτενέστατη βιβλιογραφία (με 387 ελληνικές και 338 ξενόγλωσσες καταγραφές).
Όσοι γνωρίζουν από συγγραφή τέτοιων βιβλίων, μπορούν να υπολογίσουν τον ατέλειωτο μόχθο, τη μεγάλη υπομονή και τον μακρό χρόνο που απαίτησε αυτή η εργασία! Ωστόσο, είναι πολύ ωφέλιμη για τους ειδικούς επιστήμονες και για τους φιλομαθείς αναγνώστες, και αξίζει να διαθέσουν και αυτοί τον ανάλογο χρόνο, για να τη μελετήσουν.
Στην αρχή τού βιβλίου απευθύνει χαιρετισμό ο Μητροπολίτης Σταγών και Μετεώρων κύριος Θεόκλητος, που όπως γράφει, έκρινε αναγκαίο και μετά μεγάλης προθυμίας δέχθηκε να αναλάβει η Ιερά Μητρόπολις την έκδοση αυτής της επιστημονικής μελέτης.
Έπειτα, προλογίζει το βιβλίο με θερμά λόγια ο κύριος Χρήστος Σταυράκος, Καθηγητής Βυζαντινής Ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας τού Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Ακολουθεί μια τρισέλιδη κατατοπιστική Εισαγωγή τής Συγγραφέως, στο τέλος τής οποίας εκφράζει τις ευχαριστίες της στην οικογένειά της, η οποία την στήριξε στο δύσκολο εγχείρημά της (σε αυτή μάλιστα αφιέρωσε το βιβλίο της), καθώς και σε μια πλειάδα επιστημόνων, που τη βοήθησαν στον σχεδιασμό και την εκτέλεση της μελέτης.
Το κύριο μέρος τού βιβλίου καλύπτεται από τα υπόλοιπα έξι κεφάλαια (από το τρίτο μέχρι το όγδοο).
Στο τρίτο παρουσιάζεται και ερμηνεύεται το εικονογραφικό πρόγραμμα του Ναού.
Στο τέταρτο και εκτενέστερο κεφάλαιο πραγματοποιείται συστηματική εικονογραφική ανάλυση των θεμάτων• παράλληλα, γίνεται σύγκριση της Τέχνης τού Ναού με τοιχογραφημένα μνημεία τής ευρύτερης περιοχής, και γενικότερα της Θεσσαλίας.
Στο πέμπτο κεφάλαιο εξάγονται συμπεράσματα για τα εικονογραφικά πρότυπα των ζωγράφων.
Στο έκτο κεφάλαιο γίνεται θεώρηση του διακόσμου από τεχνοτροπική άποψη και επισημαίνονται εικονογραφικές λεπτομέρειες, που αναδεικνύουν την ιδιαιτερότητα της Τέχνης τών ζωγράφων στον σχεδιασμό και στην ανάπτυξη των συνθέσεων.
Στο έβδομο κεφάλαιο επισημαίνεται ότι στο αγιογραφικό συνεργείο ανήκουν και δύο βοηθοί ζωγράφοι• αυτό φαίνεται από τον διαφορετικό τρόπο αγιογράφησής τους.
Στο όγδοο και τελευταίο κεφάλαιο αποτιμάται το έργο τών δύο επώνυμων ζωγράφων (τού Νεοφύτου και του Κυριαζή, που καταγράφονται σε κτιτορική επιγραφή τού Ναού) και εντοπίζεται ο χρωστήρας τού Νεοφύτου σε δύο Ναούς (τού Αγίου Νικολάου στο Μεγαλοχώρι Τρικάλων και των Αγίων Αναργύρων στα Τρίκαλα).
Το βιβλίο κλείνει με τα Συμπεράσματα, με την Αγγλική περίληψη (Summury), με τρία σχέδια του Ναού, με κατάλογο των παραστάσεων, με ευρετήριο τόπων και μνημείων, με εικονογραφικό ευρετήριο, με την εκτενή βιβλιογραφία και με τις έγχρωμες φωτογραφίες τών εικόνων.
Αγαπητοί αναγνώστες αυτής εδώ της παρουσίασης, κρίνω ότι αυτό το βιβλίο είναι άξιο μελέτης ενδελεχούς, και όχι απλώς αναγνώσεως. Με αυτό ο παγκοίνως γνωστός Ναός τής Παναγίας Καλαμπάκας αποκτά τώρα ολοκληρωμένη ταυτότητα.
Το έτος 2022 μας έφερε ένα σημαντικό γεγονός (επιστημονικό και θρησκευτικό), την έκδοση αυτού του βιβλίου. Η σεμνή δημιουργός του αξίζει να θεωρείται πνευματική ευεργέτιδα της Καλαμπάκας. Της αξίζει κάθε έπαινος!
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΤΟΙΚΟΣ
ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ
Ακολουθήστε το tameteora.gr στο Google News!
Εύγε !!